Ngôi nhà của tôi đứng nép mình bên con đường đất đỏ, nơi gió cao nguyên thổi qua nghe khô khốc như tiếng thở dài. Mái tôn bây giờ đã mới, nhưng mỗi lần ngước nhìn lên, tôi vẫn thấy đâu đó bóng dáng của một mái nhà cũ làm bằng gỗ tạp, mùa gió Lào luồn qua khe cửa rít lên từng hồi như nhắc lại những năm tháng nghèo khó đã xa.

Mái nhà xiêu vẹo giữa gió đời

Năm 1989, bố mẹ tôi rời miền Bắc, mang theo mấy bộ quần áo cũ, ít gạo và niềm tin mơ hồ vào đất đỏ Tây Nguyên. Họ chọn xã Ea Nuôl, tỉnh Đắk Lắk, dựng nhà, lập nghiệp. Khi ấy, nơi này còn hoang vắng, đêm xuống chỉ nghe tiếng côn trùng và tiếng gió quệt qua rẫy bắp. Mẹ nói lúc dựng nhà, bố lấy mấy cây gỗ rừng, đóng tạm thành mái. Mái nhà khi đó nghiêng ngả như phận người tha hương.

Nhà tôi có 6 chị em. Tôi là con út, lớn lên trong vòng tay chằng chịt những hy sinh của cả gia đình. Khi tôi còn chưa kịp nhớ mặt chữ cho tròn, thì biến cố đã ập xuống. Năm 1993, bố mắc ung thư rồi mất. Mái nhà khi ấy như trĩu xuống.

Tôi còn nhỏ, chỉ nhớ dáng mẹ ngồi trước hiên, lưng quay về phía gió, vai gầy như muốn gãy. Từ đó, mẹ trở thành trụ cột duy nhất, là kèo, là cột, là mái che cho cả nhà.

Chị cả nghỉ học đầu tiên. Rồi đến chị hai, chị ba, chị tư. Các chị rời bàn học, gói ghém giấc mơ non nớt vào chiếc ba lô cũ, xuống Bình Dương làm công nhân.

Tôi ở lại, nhìn theo, chưa hiểu hết chữ “hy sinh”, chỉ thấy trong nhà vắng đi tiếng cười, còn mẹ thì lặng lẽ hơn. Những đồng lương ít ỏi từ xứ người gửi về đều đặn, thấm mồ hôi và nước mắt, nuôi tôi và anh trai tiếp tục đến trường. Tôi lớn lên bằng sự chắt chiu ấy, bằng những buổi tối học bài dưới ánh đèn vàng, bên kia là tiếng mẹ thở khẽ sau một ngày dài làm rẫy.

Đôi vai mẹ gầy dần theo năm tháng. Vai ấy gánh rẫy, gánh con, gánh cả những mùa giáp hạt. Có lúc tôi thức giấc nửa đêm, thấy mẹ ngồi vá áo, kim chỉ lấp lánh trong ánh đèn dầu. Mái nhà khi đó không chỉ là nơi trú mưa, mà là nơi giữ cho chúng tôi khỏi đổ sụp trước đời sống khắc nghiệt.

Nồi bánh của mẹ

Nhà thay đổi dần theo thời gian. Từ nhà gỗ sang nhà xây, từ mái lá sang mái tôn. Mỗi viên gạch, mỗi mét tường là mỗi lần mẹ cùng các chị chắt chiu. Khi anh trai và tôi được đi học đại học, mẹ cười mà mắt hoe đỏ.

Tôi hiểu mái nhà đã đứng vững hơn, nhờ những cột kèo thầm lặng mang tên mẹ và các chị. Nhưng nếu có điều gì không đổi, thì đó là Tết.

Tết năm nào cũng có nồi bánh của mẹ. Chỉ cần thấy nồi bánh chưng, bánh tét đặt bên bếp là thấy Tết đã về. Nồi bánh như một lời hẹn không cần nói ra: dù nghèo hay khá, dù nhà có đổi thay thế nào, Tết vẫn phải có bánh cho các con.

Tôi nhớ những đêm cuối năm, gió cao nguyên lạnh cắt da. Mẹ ngồi canh nồi bánh, thêm củi, trở bánh. Hơi nước bốc lên, mang theo mùi nếp mới, mùi lá dong, lá chuối, quyện vào ký ức. Chúng tôi quây quần quanh bếp, nghe mẹ kể chuyện xưa, nghe củi nổ lách tách như đếm thời gian. Nồi bánh sôi chậm rãi, bền bỉ, giống như cách mẹ đi qua đời mình, không vội, không than, chỉ lặng lẽ chịu đựng và thương yêu.

Có năm khó khăn, bánh ít hơn, nhỏ hơn, nhưng chưa bao giờ vắng. Mẹ nói có bánh là có Tết, có Tết là còn mái nhà. Tôi lớn lên, đi làm xa, nhưng mỗi lần Tết về, chỉ cần ngửi thấy mùi bánh là lòng mềm ra. Như thể mọi mệt mỏi đều có chỗ để quay về.

Với chúng tôi, nồi bánh không chỉ là món ăn, mà là ký ức, là tình thương, là lời nhắc rằng dù cuộc đời có xiêu vẹo đến đâu, vẫn còn một mái nhà chờ sẵn.

Giờ đây, mẹ đã già. Vai gầy hơn xưa. Nồi bánh giao cho con cháu phụ, nhưng mẹ vẫn ngồi bên, mắt dõi theo ngọn lửa. Mái nhà đã qua bao mùa mưa nắng, nhưng mái nhà mang tên mẹ thì vẫn còn đó, che chở chúng tôi bằng thứ tình thương không bao giờ cạn.

Mái nhà có thể sửa, có thể xây mới. Nhưng mẹ - mái nhà của đời chị em tôi - thì còn mãi theo tháng năm.

Mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết

Mái ấm ngày xuân

Như một món ăn tinh thần mỗi dịp Tết đến xuân về, báo Tuổi Trẻ cùng đối tác đồng hành là Công ty Xi măng INSEE tiếp tục mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân để chia sẻ giới thiệu về ngôi nhà - mái ấm của bạn, về những đặc điểm ngôi nhà cùng những kỷ niệm mà bạn nhớ mãi không quên.

Ngôi nhà nơi ông bà, cha mẹ và bạn sinh ra, lớn lên; ngôi nhà do chính bạn tận tay xây dựng; ngôi nhà nơi bạn đón cái Tết đầu tiên cùng gia đình nhỏ... đều có thể gửi về cuộc thi để giới thiệu đến bạn đọc cả nước.

Bài viết Mái ấm ngày xuân phải chưa từng tham gia bất kỳ cuộc thi viết nào, chưa từng được đăng trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội. Tác giả chịu trách nhiệm về bản quyền, ban tổ chức có quyền biên tập, bài khi được lựa chọn đăng trên các ấn phẩm Tuổi Trẻ sẽ được nhận nhuận bút.

Cuộc thi diễn ra từ ngày 1-12-2025 đến 15-1-2026, mời gọi tất cả người Việt Nam không giới hạn độ tuổi, nghề nghiệp đều được tham gia.

Bài viết Mái ấm ngày xuân bằng tiếng Việt tối đa 1.000 chữ, khuyến khích kèm theo ảnh, video minh họa (không nhận ảnh video minh họa lấy từ mạng xã hội không có bản quyền). Chỉ nhận bài qua email, không nhận qua đường bưu điện để tránh thất lạc.

Bài viết dự thi gửi đến địa chỉ email maiamngayxuan@tuoitre.com.vn.

Tác giả phải ghi địa chỉ, điện thoại, email, số tài khoản, số căn cước công dân để ban tổ chức liên lạc, gửi nhuận bút hoặc giải thưởng.

Cán bộ nhân viên báo Tuổi Trẻ và người nhà có thể tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân nhưng không được xét giải. Quyết định của ban tổ chức là quyết định cuối cùng.

Lễ trao giải Mái ấm ngày xuân và ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân

Ban giám khảo gồm các nhà báo, nhà văn hóa tên tuổi cùng đại diện báo Tuổi Trẻ sẽ xét duyệt chấm giải từ các bài đã qua sơ khảo và chọn trao thưởng.

Lễ trao giải, ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân dự kiến tổ chức tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, TP.HCM vào cuối tháng 1-2026.

Giải thưởng:

1 giải nhất: 10 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải nhì: 7 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải ba: 5 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

5 giải khuyến khích: 2 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

10 giải bạn đọc bình chọn: 1 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

Số điểm bình chọn được tính dựa trên tương tác với bài viết, trong đó 1 sao = 15 điểm, 1 tim = 3 điểm, 1 like = 2 điểm.

Mùa xuân ở lại

Có những bản nhạc xuân chỉ cần vang lên vài nốt đầu tiên là đủ làm lòng người chùng xuống. Không phải vì giai điệu buồn, mà vì nó mang theo cả một bầu trời ký ức.