Với tôi, miền ký ức ấy gói gọn trong ngôi nhà cấp bốn cũ kỹ - nơi che chở cả một tuổi thơ đầy nắng gió và một thời thanh xuân đi qua những mùa dông bão của đại gia đình mình.

Nhắc đến nhà, hình ảnh đầu tiên hiện lên trong tâm trí tôi không phải là những bức tường vôi vữa, mà là chiếc cối xay đá nơi góc bếp. Chiếc cối đá ấy dường như đã trở thành một thành viên thầm lặng, gắn bó với gia đình qua bao đời người.

Mặt đá nhẵn bóng, xám lạnh, nhưng lại chứa đựng cái nhịp thở nóng hổi của nghề làm bánh ướt truyền thống. Tôi còn nhớ như in những buổi sớm tinh sương, khi cả vùng phá Tam Giang còn chìm trong màn sương mờ ảo, tiếng "rì rầm, rì rầm" của cối đá đã bắt đầu vang lên đều đặn. Đó là âm thanh đánh thức bình minh, là kim đồng hồ báo thức của những đứa trẻ chúng tôi.

Để có được những lá bánh ướt mỏng manh như lụa, trắng trong như mây, mạ đã phải thức từ khi gà chưa gáy. Từng vốc gạo được ngâm kỹ, qua bàn tay mạ xoay đều nhịp nhàng trên chiếc cối đá, chắt lọc thành dòng bột trắng ngần, mịn mướt.

Nhìn dòng bột chảy xuống, tôi cứ ngỡ như đó là dòng sữa ngọt ngào của đất đai, được chắt chiu từ sự tần tảo, nhọc nhằn của mạ và bà. Đôi bàn tay của những người phụ nữ trong nhà chưa bao giờ hết mùi bột gạo, những ngón tay hằn lên vết chai sần nhưng lại khéo léo vô cùng khi tráng những lá bánh mỏng trên mặt vải căng tròn.

Có những đêm cả nhà cùng thức. Ba lo củi lửa, mạ và bà thay phiên nhau bên bàn tráng, còn anh em chúng tôi thì phụ trách khâu "bắt bánh" và xếp vào rổ.

Có những lúc buồn ngủ ríu cả mắt, đứa này ngủ gục lên vai đứa kia, nhưng chỉ cần nghe tiếng ba kể chuyện tiếu lâm bên bếp lửa, hay mẹ hứa "xong đợt này sẽ mua cho mỗi đứa một bộ đồ mới" là cả đám lại tỉnh như sáo.

Phá Tam Giang xứ Huế vốn dĩ hiền hòa nhưng cũng đầy nghiệt ngã mỗi khi mùa lũ về. Tôi nhớ những ngày mưa dầm dề, nước phá dâng cao sát mép cửa, gió rít qua từng khe hở của mái ngói ngôi nhà cấp bốn.

Trong cái lạnh thấu xương của miền Trung, gian bếp nhỏ với lò lửa tráng bánh trở thành thánh đường của sự ấm áp. Chúng tôi - những đứa trẻ ngày ấy - chỉ thích được ngồi sát bên chân mạ, hít hà mùi khói bếp quyện cùng mùi bột chín thơm nồng.

Củi lửa nổ lách tách, hơi nước bốc lên nghi ngút làm mờ đi những gương mặt lo âu vì bão nổi. Chính ở nơi ấy, chúng tôi đã học được bài học về sự kiên cường: Dẫu ngoài kia sóng to gió lớn, dẫu cuộc đời có gập ghềnh như con sóng trên phá, thì ngọn lửa trong bếp vẫn phải cháy, dòng bột vẫn phải chảy, và nụ cười vẫn phải nở trên môi.

Thanh xuân của chúng tôi đã đi qua những mùa dông bão như thế. Những ngày đi học đôi chân lấm lem bùn đất, những đêm thức cùng mạ canh nồi. Ngôi nhà cấp bốn ấy tuy nhỏ hẹp, nhưng chưa bao giờ thiếu đi tiếng cười và sự chở che.

Nó là chứng nhân cho sự trưởng thành của mỗi thành viên, là nơi cất giữ những khát khao của tuổi trẻ muốn vươn xa khỏi mặt phá mênh mông, nhưng cũng là sợi dây neo giữ tâm hồn chúng tôi mỗi khi mỏi mệt.

Rồi mùa đông cũng qua đi, nhường chỗ cho nắng xuân rải vàng trên những đầm phá. Xuân về trên xứ Huế mang theo một phong vị rất riêng, vừa trầm mặc lại vừa náo nức. Với gia đình làm nghề bánh ướt, Tết không chỉ là nghỉ ngơi, mà là dịp để chia sẻ niềm vui qua từng món quà quê dân dã. Những ngày giáp Tết, ngôi nhà lại rộn ràng hơn bao giờ hết. Tiếng cối xay đá dường như cũng vui tươi hơn, nhanh hơn để kịp những đơn hàng cho xóm làng đón Tết.

Trong thời khắc giao thừa hay những ngày đầu năm mới, tất cả chúng tôi - dù đi ngược về xuôi, dù bôn ba nơi phố thị - đều tìm đường trở về dưới mái nhà cấp bốn thân thương này.

Chúng tôi quây quần bên mâm cơm tất niên, nơi đĩa bánh ướt trắng ngần được bày biện trang trọng bên cạnh chén nước mắm nêm đậm đà vị biển. Khi ấy, chúng tôi kể cho nhau nghe về những thành bại của năm qua, về những dự định tương lai, và cùng nhau nhìn lại chiếc cối đá vẫn đứng lặng lẽ nơi góc bếp như một biểu tượng của sự bền bỉ, thủy chung.

Theo thời gian, bà và ba mạ tôi đã về miền mây trắng, nhưng ký ức một thời bên bếp lửa, cối xay đá vẫn còn vẹn nguyên trong ngôi nhà cấp bốn thương yêu.

Mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết

Mái ấm ngày xuân

Như một món ăn tinh thần mỗi dịp Tết đến xuân về, báo Tuổi Trẻ cùng đối tác đồng hành là Công ty Xi măng INSEE tiếp tục mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân để chia sẻ giới thiệu về ngôi nhà - mái ấm của bạn, về những đặc điểm ngôi nhà cùng những kỷ niệm mà bạn nhớ mãi không quên.

Ngôi nhà nơi ông bà, cha mẹ và bạn sinh ra, lớn lên; ngôi nhà do chính bạn tận tay xây dựng; ngôi nhà nơi bạn đón cái Tết đầu tiên cùng gia đình nhỏ... đều có thể gửi về cuộc thi để giới thiệu đến bạn đọc cả nước.

Bài viết Mái ấm ngày xuân phải chưa từng tham gia bất kỳ cuộc thi viết nào, chưa từng được đăng trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội. Tác giả chịu trách nhiệm về bản quyền, ban tổ chức có quyền biên tập, bài khi được lựa chọn đăng trên các ấn phẩm Tuổi Trẻ sẽ được nhận nhuận bút.

Cuộc thi diễn ra từ ngày 1-12-2025 đến 15-1-2026, mời gọi tất cả người Việt Nam không giới hạn độ tuổi, nghề nghiệp đều được tham gia.

Bài viết Mái ấm ngày xuân bằng tiếng Việt tối đa 1.000 chữ, khuyến khích kèm theo ảnh, video minh họa (không nhận ảnh video minh họa lấy từ mạng xã hội không có bản quyền). Chỉ nhận bài qua email, không nhận qua đường bưu điện để tránh thất lạc.

Bài viết dự thi gửi đến địa chỉ email maiamngayxuan@tuoitre.com.vn.

Tác giả phải ghi địa chỉ, điện thoại, email, số tài khoản, số căn cước công dân để ban tổ chức liên lạc, gửi nhuận bút hoặc giải thưởng.

Cán bộ nhân viên báo Tuổi Trẻ và người nhà có thể tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân nhưng không được xét giải. Quyết định của ban tổ chức là quyết định cuối cùng.

Lễ trao giải Mái ấm ngày xuân và ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân

Ban giám khảo gồm các nhà báo, nhà văn hóa tên tuổi cùng đại diện báo Tuổi Trẻ sẽ xét duyệt chấm giải từ các bài đã qua sơ khảo và chọn trao thưởng.

Lễ trao giải, ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân dự kiến tổ chức tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, TP.HCM vào cuối tháng 1-2026.

Giải thưởng:

1 giải nhất: 10 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải nhì: 7 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải ba: 5 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

5 giải khuyến khích: 2 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

10 giải bạn đọc bình chọn: 1 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

Số điểm bình chọn được tính dựa trên tương tác với bài viết, trong đó 1 sao = 15 điểm, 1 tim = 3 điểm, 1 like = 2 điểm.

Mùa xuân ngoại để lại

Ngoại đã đi xa sáu năm nhưng mỗi khi cả nhà sum họp, tôi như thấy ngoại vẫn còn ngồi trên chiếc ghế quen thuộc, đôi mắt lấp lánh niềm vui.