Nhà ngoại tôi ở Bình Dương (nay là TP.HCM), trước là Sông Bé. Ngày ấy từ TP.HCM (cũ), ba chở hai mẹ con trên chiếc xe đạp cọc cạch. Trong ký ức của một đứa trẻ ba, bốn tuổi ngồi sau ôm chặt tấm lưng thấm mồ hôi ba, đường về nhà ngoại là cả một quãng dài hun hút. 

Mùa nắng, những lớp bụi mù cuộn lên dưới bánh xe; còn mùa mưa, con đường đất đỏ đầy ổ gà, về đến nhà là lấm lem bùn đất.

Khi chưa có điện, tối đến nhà ngoại leo lét ánh đèn dầu. Bóng tối vùng quê dày và sâu khiến cho trí tưởng tượng của trẻ con vẽ lên đủ thứ đáng sợ, nhưng cũng tặng cho tôi những đêm trăng sáng đẹp vô cùng. 

Ánh trăng trải đầy sân, mọi người quây quần trên chiếc phản gỗ, không rượu trà bánh mứt, chỉ có mấy câu chuyện không đầu không cuối mà vẫn rộn ràng cả một góc vườn.

Buổi chiều miền quê thư thả cũng ghi dấu trong tôi nhiều ký ức không phai. Xế chiều, khi mặt trời dần ngả bóng, ông ngoại dẫn tôi ra vườn lượm củi khô về nhóm lửa. 

Hai ông cháu sẽ đi đến cây vú sữa, tìm trái trong tán lá xanh rì, hoặc ghé bụi sơ ri nhót những quả chín đỏ lúc lỉu. Có hôm ông hái cho tôi trái điều, phần thịt chấm muối chua chua ngọt ngọt, hột thì vùi vào bếp lửa. Cái mùi thơm bùi béo của hột điều nướng mộc vấn vít tâm trí tôi, thơm và nhớ lạ lùng!

Cứ mỗi độ xuân về, ngoại sẽ gói bánh chưng. Lá hái ngoài vườn, thịt heo ngoại nuôi, nếp thì từ ruộng nhà gặt về, tất cả đều là những thứ sẵn có từ ruộng vườn của ngoại, giản dị và mộc mạc. 

Cả nhà quây quần bên giếng nước rửa lá, vo nếp, ướp thịt. Ngoại gói bánh không cần khuôn, chỉ với đôi bàn tay thoăn thoắt quen việc mà chiếc bánh nào cũng vuông vức, gọn gàng. Những đêm trải chiếu, đắp mền nằm bên chái bếp canh nồi bánh sôi lục bục, mùi khói bếp quyện với mùi lá, mùi nếp bùi bùi vẫn còn làm tôi cay cay khóe mắt mỗi lần nhớ lại.

Tôi đi qua chừng chục mùa gói bánh thì cả nhà khuyên ngoại nghỉ ngơi vì sợ ngoại mệt. Ai cũng rụt rè không dám mở lời, sợ ngoại buồn vì nghĩ con cháu không biết giữ gìn nếp xưa. Nhưng ngoại chỉ cười và nói vậy là năm nay ngoại “về hưu” rồi. 

Xưa ngoại hay la mấy cậu mấy dì cái gì cũng đi mua tốn tiền, vì hồi đó nhà còn khó khăn. Giờ cuộc sống đã khá hơn nên tự làm hay đi mua cũng được, miễn sao mọi người vui vẻ, thoải mái, như vậy Tết mới đủ đầy.

Cuộc sống tiếp diễn, nhà ngoại đã qua mấy lần “đại trùng tu”, nhưng cái nền gạch bông cũ kỹ thì ngoại nhất định không chịu cho thay mới. Mẹ tôi kể ngày xưa gom góp được chút tiền là ông ngoại chở bà ngoại đi mua từng viên gạch về để dành xây nhà. 

Tới lúc đủ tiền xây thì gạch để lâu bị ố, ông bà lại mang ra giếng hì hục cọ rửa từng viên để con cháu chúng tôi có một căn nhà đẹp đẽ, tươm tất. Những viên gạch từng lát một quãng đời dài của ngoại, chúng nhắc nhớ một thời nghèo khổ nhưng giàu nỗ lực và sự chung sức chung lòng. Đó mới là tài sản lớn lao mà ông bà tôi để lại cho con cháu.

Ngôi nhà cũ tưởng như là bất khả xâm phạm, vậy mà khi anh chị em họ tôi ngày càng đông, ngoại kêu mấy cậu mấy dì đập đi, xây nhà mới. Chúng tôi bàng quan, cứ tíu tít với niềm vui có nhà mới khang trang rộng rãi, nghĩ rằng ngoại chỉ buồn chút xíu như những lần sửa nhà trước. 

Sau khi ngoại đi, lúc dọn phòng thấy viên gạch cũ sứt mẻ cất sâu dưới đáy tủ, tự dưng mắt ai cũng cay sè. Có những điều mà khi hiểu ra thì đã không còn cơ hội để nói một lời xin lỗi. 

Bằng cách thương con cháu hơn chính bản thân mình, ngoại đã dạy chúng tôi giữ nếp nhà không phải là khư khư giữ những điều đã cũ. Tương lai an vui, vẹn tròn của con cháu sau này mới là điều ngoại muốn chúng tôi giữ lấy.

Mỗi độ xuân về, khi cả nhà sum họp, tôi thấy như ngoại vẫn còn ngồi trên chiếc ghế quen thuộc, đôi mắt đục mờ vì thời gian nhưng lại lấp lánh niềm vui khi nhìn anh chị em tôi cười đùa vui vẻ. 

Ngôi nhà giờ đã khác, nền gạch xưa không còn, nhưng nếp nhà ngoại để lại vẫn còn nguyên vẹn. Mới đó mà ngoại đã xa con cháu được sáu năm rồi…

Mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết

Mái ấm ngày xuân

Như một món ăn tinh thần mỗi dịp Tết đến xuân về, báo Tuổi Trẻ cùng đối tác đồng hành là Công ty Xi măng INSEE tiếp tục mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân để chia sẻ giới thiệu về ngôi nhà - mái ấm của bạn, về những đặc điểm ngôi nhà cùng những kỷ niệm mà bạn nhớ mãi không quên.

Ngôi nhà nơi ông bà, cha mẹ và bạn sinh ra, lớn lên; ngôi nhà do chính bạn tận tay xây dựng; ngôi nhà nơi bạn đón cái Tết đầu tiên cùng gia đình nhỏ... đều có thể gửi về cuộc thi để giới thiệu đến bạn đọc cả nước.

Bài viết Mái ấm ngày xuân phải chưa từng tham gia bất kỳ cuộc thi viết nào, chưa từng được đăng trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội. Tác giả chịu trách nhiệm về bản quyền, ban tổ chức có quyền biên tập, bài khi được lựa chọn đăng trên các ấn phẩm Tuổi Trẻ sẽ được nhận nhuận bút.

Cuộc thi diễn ra từ ngày 1-12-2025 đến 15-1-2026, mời gọi tất cả người Việt Nam không giới hạn độ tuổi, nghề nghiệp đều được tham gia.

Bài viết Mái ấm ngày xuân bằng tiếng Việt tối đa 1.000 chữ, khuyến khích kèm theo ảnh, video minh họa (không nhận ảnh video minh họa lấy từ mạng xã hội không có bản quyền). Chỉ nhận bài qua email, không nhận qua đường bưu điện để tránh thất lạc.

Bài viết dự thi gửi đến địa chỉ email maiamngayxuan@tuoitre.com.vn.

Tác giả phải ghi địa chỉ, điện thoại, email, số tài khoản, số căn cước công dân để ban tổ chức liên lạc, gửi nhuận bút hoặc giải thưởng.

Cán bộ nhân viên báo Tuổi Trẻ và người nhà có thể tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân nhưng không được xét giải. Quyết định của ban tổ chức là quyết định cuối cùng.

Lễ trao giải Mái ấm ngày xuân và ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân

Ban giám khảo gồm các nhà báo, nhà văn hóa tên tuổi cùng đại diện báo Tuổi Trẻ sẽ xét duyệt chấm giải từ các bài đã qua sơ khảo và chọn trao thưởng.

Lễ trao giải, ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân dự kiến tổ chức tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, TP.HCM vào cuối tháng 1-2026.

Giải thưởng:

1 giải nhất: 10 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải nhì: 7 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải ba: 5 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

5 giải khuyến khích: 2 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

10 giải bạn đọc bình chọn: 1 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

Số điểm bình chọn được tính dựa trên tương tác với bài viết, trong đó 1 sao = 15 điểm, 1 tim = 3 điểm, 1 like = 2 điểm.

Mái ấm không bao giờ cũ

Mái ấm gia đình không đơn thuần là một ngôi nhà để che mưa nắng. Đó là cả tuổi thơ tôi, là một phần ký ức không thể tách rời của thế hệ '9X đời đầu' - đứa trẻ lớn lên giữa nhịp sống chậm rãi, mộc mạc của làng quê miền Tây Nam Bộ.