Tôi ngồi lặng lẽ trước màn hình máy tính, nhìn con trỏ chuột nhấp nháy trên trang bản thảo trắng xóa của cuộc thi Mái ấm ngày xuân. Ngoài kia, phố thị đang rục rịch chuyển mình đón một mùa Tết mới với đèn hoa rực rỡ và những tòa nhà chọc trời sáng choang. 

Nhưng lạ thay, giữa những ồn ào ấy, khi nhắm mắt lại để tìm kiếm một định nghĩa về “mái ấm”, tâm trí tôi không hiện lên những căn biệt thự lộng lẫy, mà lại trôi ngược dòng thời gian về vùng quê Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long của hơn 25 năm về trước. 

Đó là cái Tết Mậu Dần năm 1998, một mùa xuân đặc biệt của sự hồi sinh sau cơn cuồng nộ mang tên bão Linda.

Dân miền Tây quê tôi vốn hiền hòa, sống nương nhờ con nước nên chưa bao giờ nghĩ bão tố lại có thể tàn khốc đến thế. Dù nhà ngoại không nằm ngay tâm bão nhưng dư chấn của nó đã khiến xóm làng xơ xác, những vườn cây ngã rạp và đau lòng nhất là chái bếp sau nhà đã đổ sập hoàn toàn xuống nền đất ẩm ướt. 

Tin tức truyền đi chậm chạp qua chiếc radio chạy pin. Cha mẹ tôi ở Cà Mau nơi tâm bão đi qua may mắn bình an nhưng lòng như lửa đốt hướng về phía ngoại. Ngay khi giao thông ổn định, cả nhà đùm túm nhau về Trà Ôn. Chuyến đi năm ấy không mang theo bánh mứt rộn ràng, chỉ mang theo nỗi lo âu và những dụng cụ để dựng lại nhà.

Khi về đến nơi, nhìn ngoại gầy guộc đứng trước đống đổ nát, đôi mắt rưng rưng nhưng miệng vẫn móm mém cười: Người còn là của còn, con cháu về đông đủ là ngoại vui rồi!. Câu nói ấy của ngoại như xóa tan mọi mệt mỏi đường xa, nhưng cũng làm sống mũi tôi cay xè. 

Nhà trên tuy còn đứng vững nhưng đã xiêu vẹo, mái lá chằm xô lệch, mưa dột tứ tung. Cả gia đình ai cũng nghèo, lại vừa trải qua cơn bão mất mát, lấy đâu ra tiền để dựng lại ngôi nhà lớn cho tươm tất?

Trong cái khó ló cái khôn, cha tôi là một chàng rể xứ Cà Mau sương gió đã quyết định: Nhà trên tạm thời chằng chống lại để ở, ưu tiên dựng lại cái chái bếp cho mẹ có chỗ nấu nướng đàng hoàng đón Tết. 

Thế là công cuộc tái thiết bắt đầu. Vật liệu là hàng tràm bông vàng ngoại trồng dọc mé mương đã hơn chục năm nay. Những cây tràm thẳng tắp, vỏ sần sùi mang màu thời gian được cha và các dượng đốn hạ. 

Tôi nhớ mãi hình ảnh cha cởi trần, mồ hôi nhễ nhại vác từng cây tràm tươi rói vào vườn. Mùi gỗ tràm hăng hăng quyện với mùi bùn đất tạo nên một thứ hương vị của lao động và hy vọng.

Điều đặc biệt nhất chính là phần mái. Ở Trà Ôn, người ta thường lợp nhà bằng lá chằm đốp, nhưng sau bão lá chằm trở nên khan hiếm. Cha tôi đã dùng kinh nghiệm dân biển Cà Mau để lợp theo kiểu xếp lá. Cha để nguyên tàu lá dừa nước, rọc đôi sống lá rồi xếp lớp ken dày từ dưới lên trên. Kiểu lợp này cực kỳ kín gió và bền bỉ, mang đậm nét đặc trưng của những ngôi nhà ven biển Cà Mau mà vùng trên ấy không có. 

Khi chái bếp rộng rãi với những cột tràm vững chãi thành hình, bà con lối xóm đi ngang ai cũng trầm trồ: Bà Hai Sẩm có chàng rể Cà Mau khéo tay quá bây! Cất cái bếp kiểu này thì gió bão nào xô cho ngã nổi. Nghe người ta khen, ngoại cười rạng rỡ, niềm tự hào hiện rõ trên gương mặt già nua. Dù nhà trên vẫn còn tuềnh toàng, nhưng nhìn chái bếp mới, lòng ngoại như đã có một mùa xuân trọn vẹn.

Cái Tết Mậu Dần năm ấy, mọi sinh hoạt dồn hết xuống chái bếp mới. Không gian ấy hiện lên trong ký ức tôi lấp lánh như một thước phim đẹp nhất: nền đất đầm chặt phẳng lì, ba ông đầu rau nung đỏ lửa và mùi lá dừa nước mới tỏa hương dìu dịu khi gặp hơi nóng bốc lên. 

Dù nghèo, mâm cơm chiều tất niên vẫn tươm tất với nồi thịt kho hột vịt ninh bằng củi gáo dừa và canh khổ qua dồn thịt. Sau cơn bão Linda tang thương, vị đắng của trái khổ qua như càng thấm thía hơn, như thể chúng tôi đang nuốt trọn những nhọc nhằn để mong chờ sự bình an.

Trong ánh lửa bập bùng soi rõ những khuôn mặt sạm nắng và mái tóc bạc phơ của ngoại, tôi nhận ra hạnh phúc không tỉ lệ thuận với độ lớn của ngôi nhà, mà nằm ở độ ấm của những trái tim bên trong đó. 

Vì ngoại sùng đạo Thiên Chúa nên nghi thức Tết thật đơn giản và tôn nghiêm. Sáng mùng 1, cả nhà cùng ngoại đi lễ giữa tiếng chuông nhà thờ ngân vang thanh bình. Trong thánh đường, ngoại chắp tay cầu nguyện: Lạy Chúa... xin Chúa thương xót những linh hồn đã mất trong cơn bão vừa qua. Xin ban cho mưa thuận gió hòa, đất nước bình an... Lời nguyện cầu mộc mạc ấy dạy tôi về lòng trắc ẩn và sự biết ơn.

Hơn 25 năm trôi qua, ngoại đã về với Chúa, chái bếp hương tràm năm nào cũng không còn nữa. Nhưng mỗi khi gió xuân về, nhìn làn khói lam chiều, tôi lại nhớ da diết mùi gỗ tràm hăng hắc và dáng ngoại cười móm mém. 

Viết về mái ấm, tôi không viết về những tiện nghi hiện đại, tôi viết về chái bếp được dựng lên từ tình thương của cha, sự hy sinh của ngoại và niềm tin vào ngày mai. Chái bếp năm 1998 ấy chính là ngôi nhà xuân rực rỡ nhất trong tâm hồn tôi, mãi mãi không bao giờ phai nhạt. 

Mùa xuân này, nếu bạn còn có ngoại, còn cha mẹ, hãy trân trọng từng khoảnh khắc. Bởi hạnh phúc đôi khi chỉ nằm trọn vẹn trong một chái bếp đơn sơ nồng đượm mùi khói và tiếng cười.

Mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết

Mái ấm ngày xuân

Như một món ăn tinh thần mỗi dịp Tết đến xuân về, báo Tuổi Trẻ cùng đối tác đồng hành là Công ty Xi măng INSEE tiếp tục mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân để chia sẻ giới thiệu về ngôi nhà - mái ấm của bạn, về những đặc điểm ngôi nhà cùng những kỷ niệm mà bạn nhớ mãi không quên.

Ngôi nhà nơi ông bà, cha mẹ và bạn sinh ra, lớn lên; ngôi nhà do chính bạn tận tay xây dựng; ngôi nhà nơi bạn đón cái Tết đầu tiên cùng gia đình nhỏ... đều có thể gửi về cuộc thi để giới thiệu đến bạn đọc cả nước.

Bài viết Mái ấm ngày xuân phải chưa từng tham gia bất kỳ cuộc thi viết nào, chưa từng được đăng trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội. Tác giả chịu trách nhiệm về bản quyền, ban tổ chức có quyền biên tập, bài khi được lựa chọn đăng trên các ấn phẩm Tuổi Trẻ sẽ được nhận nhuận bút.

Cuộc thi diễn ra từ ngày 1-12-2025 đến 15-1-2026, mời gọi tất cả người Việt Nam không giới hạn độ tuổi, nghề nghiệp đều được tham gia.

Bài viết Mái ấm ngày xuân bằng tiếng Việt tối đa 1.000 chữ, khuyến khích kèm theo ảnh, video minh họa (không nhận ảnh video minh họa lấy từ mạng xã hội không có bản quyền). Chỉ nhận bài qua email, không nhận qua đường bưu điện để tránh thất lạc.

Bài viết dự thi gửi đến địa chỉ email maiamngayxuan@tuoitre.com.vn.

Tác giả phải ghi địa chỉ, điện thoại, email, số tài khoản, số căn cước công dân để ban tổ chức liên lạc, gửi nhuận bút hoặc giải thưởng.

Cán bộ nhân viên báo Tuổi Trẻ và người nhà có thể tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân nhưng không được xét giải. Quyết định của ban tổ chức là quyết định cuối cùng.

Lễ trao giải Mái ấm ngày xuân và ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân

Ban giám khảo gồm các nhà báo, nhà văn hóa tên tuổi cùng đại diện báo Tuổi Trẻ sẽ xét duyệt chấm giải từ các bài đã qua sơ khảo và chọn trao thưởng.

Lễ trao giải, ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân dự kiến tổ chức tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, TP.HCM vào cuối tháng 1-2026.

Giải thưởng:

1 giải nhất: 10 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải nhì: 7 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải ba: 5 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

5 giải khuyến khích: 2 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

10 giải bạn đọc bình chọn: 1 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

Số điểm bình chọn được tính dựa trên tương tác với bài viết, trong đó 1 sao = 15 điểm, 1 tim = 3 điểm, 1 like = 2 điểm.

Ba mái nhà, một đường về

Mỗi mùa xuân về, khi mọi người nói nhiều đến sum vầy, tôi lại nhớ đến những mái nhà mình đã từng sống.