Cái lạnh của những ngày cuối tháng chạp luôn phảng phất hương vị ngày Tết qua mùi khói nhang, mùi dép nhựa hàn lẫn mùi bếp lửa. Hương Tết dẫn lối cho tôi từ phố thị phồn hoa về lại miền quê nghèo miền Trung - nơi ba thế hệ gia đình tôi cùng nhau dựng xây lên những ngôi nhà với một mái ấm yêu thương.

Mùi Tết đưa tôi về những miền ký ức xa xôi, về ngôi nhà đầu tiên nơi tôi cất tiếng khóc chào đời. Căn nhà tranh vách đất đó là nhờ mồ hôi và công sức của ông bà tôi mà nên hình. Nhà nhỏ hai gian, nền đất láng mịn, mát rượi vào hè và ấm áp vào mùa đông, gian phụ bên hông nhà là nơi ở của O Rốt (cô Út) tôi.

Trong căn nhà đầu đời của mình vào những ngày cuối năm ở giữa nhà luôn có một đống lửa thật lớn được nhóm lên cả ngày lẫn đêm. Bên ngọn lửa bập bùng, cả nhà bảy người chúng tôi cùng nhau quây quần nướng ngô khoai, luộc bánh chưng và điểm lại một năm đã qua với chuyện ruộng vườn, lúa mạ, lợn gà.

Cái Tết thời khó những đôi dép nhựa cũ bạc màu được ông tôi dùng chiếc liềm nung đỏ khéo léo ngồi bên ngọn lửa bập bùng cháy hàn lại những chỗ rách cho ba ngày Tết anh em tôi đỡ tủi thân với bạn bè. 

Thanh âm của lửa lách tách cùng mùi nhựa cháy khét lẹt, khó chịu khi ấy vậy mà sau này trở thành những hương vị ký ức khó phai.

Rồi cô tôi đi lấy chồng, xây dựng cho riêng mình một mái ấm riêng, để căn nhà đơn sơ chỉ còn lại 6 người. Căn nhà tranh ấy kiên gan cùng gió bão miền Trung thêm hai năm nữa cho đến khi được bố mẹ tôi xây mới.

Nhà được xây bằng vôi vữa, những bức tường không còn màu vàng ngà của đất bùn khô mà thay bằng màu của ve xanh đỏ. Nền nhà lát gạch và tường cũng kín gió hơn nên những ngày Tết về, dẫu lạnh nhưng không cần nhóm ngọn lửa giữa nhà để giữ ấm nữa.

Để trả hết số nợ vay xây nhà, bố tôi phải đi làm thuê ở Hải Dương, Tết mới về. Mẹ tôi thì chạy máy cày thuê trên những cánh đồng chẳng màng mưa nắng, đông hè. 

Ông bà tôi cũng có tuổi nhưng lúc nào cũng lúi húi ở ngoài vườn chăm mớ cà chua, rau mùi để bán kiếm chút tiền phụ cùng bố mẹ tôi. Anh em tôi khi ấy còn nhỏ cứ vô tư học và chơi mà chẳng hay người lớn trong nhà đã phải vất vả nhường nào để dựng xây cho chúng tôi một căn nhà kiên cố.

Đêm giao thừa cả nhà sáu người theo ông ra giữa sân thắp nén nhang cúng trời đất tổ tiên, cầu mong một năm mưa thuận, gió hòa. Trong ánh sáng pháo hoa, mùi hương trầm bảng lảng và niềm vui năm mới ấy tôi không hay rằng tóc của ông bà tôi đã chuyển màu mây trắng, và trên khuôn mặt của bố mẹ tôi những nếp nhăn cũng ngày một nhiều thêm.

Ở ngôi nhà ấy bà tôi đã lặng lẽ rời bỏ chúng tôi đến một nơi thật xa. Bà mất được gần một năm thì dự án làm đường qua, căn nhà và khoảng vườn bị san lấp. Bố mẹ tôi dùng số tiền đền bù và vay mượn thêm để xây lên căn nhà hai tầng bê tông cốt thép kiên cố hơn.

Ông tôi đã lớn tuổi, trong lúc xây nhà bác tôi đón ông về ở cùng. Ông dặn khi nào nhà xây xong ông sẽ về, ấy vậy mà nhà xây vừa xong chưa kịp phai mùi xi măng và sơn tường thì ông theo bà về miền mây trắng, bỏ lại chúng tôi với một mùa xuân trống vắng trong căn nhà mới.

Cháu tôi vui vẻ với những chiếc bánh chưng, bánh tét mi ni được gói riêng - Ảnh: Tác giả cung cấp

Anh tôi sau này lập gia đình và định cư ở Bình Phước, tôi cũng nhọc nhằn mưu sinh nơi phố thị, còn bố tôi vẫn bôn ba phương xa. Căn nhà xi măng vững chắc và rộng lớn ấy chỉ còn lại mẹ tôi vò võ với lợn gà, vườn tược. Dường như chỉ mỗi khi Tết về ngôi nhà mới lại nhộn nhịp đông vui.

Niềm vui Tết của tôi bây giờ chẳng phải là quần áo mới, là món ăn ngon nữa mà chính là còn được về nhà và gặp đủ đầy thành viên. Được thấy bố mẹ vẫn khỏe, thấy anh chị tôi lúi húi cùng nhau trong bếp nấu món ăn Tết và được nghe cháu tôi bi bô gọi: "Chú Trung, chú Trung bế em, bế em…". Ba căn nhà một mái ấm, để tôi luôn có một điểm tựa giữa những bộn bề lo toan cơm, áo, gạo, tiền.

Chẳng có ai thực sự rời bỏ tổ ấm của mình, o tôi mỗi khi rảnh rỗi chẳng kể ngày thường hay lễ Tết đều ghé qua nhà có khi chỉ để nói dăm ba câu rồi về. 

Ẩn trong khói hương trầm ngày Tết tôi luôn cảm thấy ông bà tôi ở đó nở nụ cười thật hiền khi chứng kiến con cháu sum vầy. Để rồi khi ngày cạn dần về cuối mùa tôi biết rằng nơi mái ấm ấy mẹ đang chờ, để rồi lòng lại xốn xang cảm giác ngóng trông để trở về cùng cả nhà nhóm lên ngọn lửa mùa xuân.

Mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết

Mái ấm ngày xuân

Như một món ăn tinh thần mỗi dịp Tết đến xuân về, báo Tuổi Trẻ cùng đối tác đồng hành là Công ty Xi măng INSEE tiếp tục mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân để chia sẻ giới thiệu về ngôi nhà - mái ấm của bạn, về những đặc điểm ngôi nhà cùng những kỷ niệm mà bạn nhớ mãi không quên.

Ngôi nhà nơi ông bà, cha mẹ và bạn sinh ra, lớn lên; ngôi nhà do chính bạn tận tay xây dựng; ngôi nhà nơi bạn đón cái Tết đầu tiên cùng gia đình nhỏ... đều có thể gửi về cuộc thi để giới thiệu đến bạn đọc cả nước.

Bài viết Mái ấm ngày xuân phải chưa từng tham gia bất kỳ cuộc thi viết nào, chưa từng được đăng trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội. Tác giả chịu trách nhiệm về bản quyền, ban tổ chức có quyền biên tập, bài khi được lựa chọn đăng trên các ấn phẩm Tuổi Trẻ sẽ được nhận nhuận bút.

Cuộc thi diễn ra từ ngày 1-12-2025 đến 15-1-2026, mời gọi tất cả người Việt Nam không giới hạn độ tuổi, nghề nghiệp đều được tham gia.

Bài viết Mái ấm ngày xuân bằng tiếng Việt tối đa 1.000 chữ, khuyến khích kèm theo ảnh, video minh họa (không nhận ảnh video minh họa lấy từ mạng xã hội không có bản quyền). Chỉ nhận bài qua email, không nhận qua đường bưu điện để tránh thất lạc.

Bài viết dự thi gửi đến địa chỉ email maiamngayxuan@tuoitre.com.vn.

Tác giả phải ghi địa chỉ, điện thoại, email, số tài khoản, số căn cước công dân để ban tổ chức liên lạc, gửi nhuận bút hoặc giải thưởng.

Cán bộ nhân viên báo Tuổi Trẻ và người nhà có thể tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân nhưng không được xét giải. Quyết định của ban tổ chức là quyết định cuối cùng.

Lễ trao giải Mái ấm ngày xuân và ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân

Ban giám khảo gồm các nhà báo, nhà văn hóa tên tuổi cùng đại diện báo Tuổi Trẻ sẽ xét duyệt chấm giải từ các bài đã qua sơ khảo và chọn trao thưởng.

Lễ trao giải, ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân dự kiến tổ chức tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, TP.HCM vào cuối tháng 1-2026.

Giải thưởng:

1 giải nhất: 10 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải nhì: 7 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải ba: 5 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

5 giải khuyến khích: 2 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

10 giải bạn đọc bình chọn: 1 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

Số điểm bình chọn được tính dựa trên tương tác với bài viết, trong đó 1 sao = 15 điểm, 1 tim = 3 điểm, 1 like = 2 điểm.

Nhà bà ngoại, nơi trái tim đón những 'khúc ruột' trở về

Bà tôi có dáng người nhỏ xíu, căn nhà của bà cũng vậy. Thế mà Tết đến, các con, cháu, chắt tổng cộng hơn 30 người cứ thích 'chen chúc' trong mái ấm tí hon đó thôi.