Nhà bà ở trung tâm thành phố Hải Phòng, nơi người ta thường xây hai bậc thềm cao để tránh ngập. Bà sợ lên xuống bậc thềm dễ ngã nên cả ngày chỉ quanh quẩn trong căn nhà đầy đồ đạc, cái gì cũng thừa, chỉ trừ… lối đi.

Ngày xưa, nhà bà to gấp đôi bây giờ. Nhưng sau đó bà bán nửa căn nhà cho vợ chồng dì Tư mở tiệm tóc. Nhà nhỏ nên phải xây thêm gác xép, các con gái đi lấy chồng hết thì cái gác thành phòng thờ.

Hồi nhỏ, đám trẻ con thường leo lên gác chơi, mở lớp cửa trượt rồi thích thú nhìn xuống dưới xem người lớn đang làm gì. Thi thoảng sẽ bị người lớn mắng một trận vì lo có đứa bất cẩn rơi xuống dưới. Có lần, thằng út mập về ăn Tết rồi giỡn với bà trên gác, làm bà suýt thì ngã thật. Còn tôi, từng một phen ngã từ trên cầu thang gác xép, trán sưng vù tận mấy ngày.

Gác xép nguy hiểm là vậy nên về sau, ban thờ được chuyển xuống tầng dưới, gác dùng làm nhà kho. Tầng dưới đã nhỏ giờ lại càng thêm chật.

Ban thờ kiêm luôn tủ đựng đồ nên rất cao, áp sát gác xép. Khói nhang lâu ngày ám đen cả một mảng trần, cũng bởi bà ngoại rất chăm chút việc nhang khói. Chẳng riêng ngày rằm hay lễ Tết, hễ bà hay con cháu có việc gì cần khấn xin gia tiên, bà sẽ đều thành tâm thắp hương, khói trên ban thờ lại bay nghi ngút.

Bà chẳng có con trai, ông ngoại mất sớm, các con gái đi lấy chồng hết nên bà ở một mình. Cũng may, bốn cô con gái lấy chồng gần, riêng dì Út ở xa năm nào cũng bay về chăm bà trọn 7 ngày Tết.

Dì Tư mở tiệm tóc sát vách nên thường ở với bà đến tận chiều tối. Nhưng dì bận công việc nên phần lớn thời gian, bà sẽ ngồi xem tivi một mình, khiến căn nhà nhỏ cũng trở nên rộng ngoác.

Chẳng bù cho ngày Tết, căn nhà sẽ trở thành "cái hũ nút" với hơn 30 thành viên của đại gia đình về sum vầy.

Gác xép "tuổi thơ" và mảng ố quen thuộc trên ban thờ nhà ngoại - Ảnh: Tác giả cung cấp

Nhà nhỏ mà quân số ngày Tết đông, đám trẻ con chúng tôi thường rủ nhau chui vào bếp hoặc toilet. Lớn lên thì sang tiệm tóc của dì Tư ngồi cho nhà bà đỡ chật. Về sau, dì Tư đập thông luôn bức tường ngăn giữa hai nhà, lắp thêm cửa cho bà tiện qua lại, đỡ phải mở cổng chính với nhiều lớp khóa cồng kềnh.

Cổng chính ấy ngày xưa chỉ có một lớp cửa xếp, chẳng đủ an toàn và gió lùa thì lạnh buốt. Sau này, các con chung tay lắp cho bà một cái cửa cuốn chắc chắn, thêm cả lớp rèm chống nắng, chống gió.

Bà chẳng có con trai, nhưng có 5 cậu con rể "quý như vàng". Từ bộ bàn ghế, tủ, giường cho đến đường điện, đường ống nước nhà bà, đều do các con rể xây đắp. Nhà bà vốn cũ nên lúc thì dột, lúc thì bùn sình, giờ đã được tu sửa thành một mái ấm khang trang, tiện nghi hơn.

Bà ngoại chuẩn bị hoa, các vật phẩm ngày Tết - Ảnh: Tác giả cung cấp

Mỗi dịp Tết về, mái ấm ấy lại đón thêm chậu quất, chậu đào từ vợ chồng bác cả, cả cuốn lịch và chai rượu bố mẹ tôi biếu bà. Nhà các dì thì làm mâm cỗ cúng, dọn nhà cho bà đón năm mới và sắm thêm mấy món trang trí. Nhà bà ngày Tết nhiều đồ đạc hơn bình thường nhưng ấm cúng đến lạ, bởi từng món đồ, từng góc nhỏ đều chứa đầy yêu thương.

Nhà nhỏ nên không gian được tối ưu hóa triệt để. Bà tận dụng tường và bàn kính ở phòng khách để làm album ảnh. Những tấm ảnh có cũ, có mới chia nhau từng khoảng trống trên bức tường gạch men sáng bóng - nơi bà lưu giữ kỷ niệm của đại gia đình. Sau mỗi cái Tết, số ảnh lại tăng thêm như một cách nối dài hạnh phúc.

Khổ nỗi nhà bé, chỗ đâu mà chụp ảnh đại gia đình. Ngày Tết, đứng trong nhà không đủ, đôi khi chúng tôi phải tràn ra tận bậc thềm trước nhà để chụp. Ấy thế mà thành truyền thống, thành nơi check-in Tết cho con, cháu, chắt suốt hàng chục năm qua.

Bà xem ảnh cũ của gia đình - Ảnh: Tác giả cung cấp

Ngày Tết, trong nhà bà chẳng đủ chỗ ngồi, đám thanh niên phải ra đứng hoặc ngồi ở bậc thềm, các "bô lão" chen chúc trên giường bà, trên trường kỷ. Muốn ra vào nhà phải cố lách từng centimet, muốn đi vệ sinh thì phải xếp hàng.

Thế mà mùng 1 Tết năm nào cũng đông đủ đến 99% quân số ở cái chỗ "nhỏ xíu, bất tiện" ấy!

Con cháu của bà, người lấy chồng xa, người làm ở tỉnh khác. Nhưng Tết đến, mấy "khúc ruột" chẳng ai bảo ai, cứ nối đuôi nhau về tề tựu trong mái nhà nhỏ xíu nhưng ấm cúng, nơi "trái tim" của đại gia đình đang ngóng chờ.

Tết năm nay cũng vậy, tôi và đại gia đình đã chuẩn bị sẵn hành trang để lại được "chen chúc" trong cái ổ nhỏ, để thêm những bức ảnh hạnh phúc trên bức tường gạch men nhà bà.

Mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết

Mái ấm ngày xuân

Như một món ăn tinh thần mỗi dịp Tết đến xuân về, báo Tuổi Trẻ cùng đối tác đồng hành là Công ty xi măng INSEE tiếp tục mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân để chia sẻ giới thiệu về ngôi nhà - mái ấm của bạn, về những đặc điểm ngôi nhà cùng những kỷ niệm mà bạn nhớ mãi không quên.

Ngôi nhà nơi ông bà, cha mẹ và bạn sinh ra, lớn lên; ngôi nhà do chính bạn tận tay xây dựng; ngôi nhà nơi bạn đón cái Tết đầu tiên cùng gia đình nhỏ... đều có thể gửi về cuộc thi để giới thiệu đến bạn đọc cả nước.

Bài viết Mái ấm ngày xuân phải chưa từng tham gia bất kỳ cuộc thi viết nào, chưa từng được đăng trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội. Tác giả chịu trách nhiệm về bản quyền, ban tổ chức có quyền biên tập, bài khi lựa chọn đăng trên các ấn phẩm Tuổi Trẻ sẽ được nhận nhuận bút.

Cuộc thi diễn ra từ ngày 1-12-2025 đến 15-1-2026, mời gọi tất cả người Việt Nam không giới hạn độ tuổi, nghề nghiệp đều được tham gia.

Bài viết Mái ấm ngày xuân bằng tiếng Việt tối đa 1.000 chữ, khuyến khích kèm theo ảnh, video minh họa (không nhận ảnh video minh họa lấy từ mạng xã hội không có bản quyền). Chỉ nhận bài qua email, không nhận qua đường bưu điện để tránh thất lạc.

Bài viết dự thi gửi đến địa chỉ email maiamngayxuan@tuoitre.com.vn.

Tác giả phải ghi địa chỉ, điện thoại, email, số tài khoản, số căn cước công dân để ban tổ chức liên lạc, gửi nhuận bút hoặc giải thưởng.

Cán bộ nhân viên báo Tuổi Trẻ và người nhà có thể tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân nhưng không được xét giải. Quyết định của ban tổ chức là quyết định cuối cùng.

Lễ trao giải Mái ấm ngày xuân và ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân

Ban giám khảo gồm các nhà báo, nhà văn hóa tên tuổi cùng đại diện báo Tuổi Trẻ sẽ xét duyệt chấm giải từ các bài đã qua sơ khảo và chọn trao thưởng.

Lễ trao giải, ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân dự kiến tổ chức tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, TP.HCM vào cuối tháng 1-2026.

Giải thưởng:

1 giải nhất: 10 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải nhì: 7 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải ba: 5 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

5 giải khuyến khích: 2 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

10 giải bạn đọc bình chọn: 1 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

Số điểm bình chọn được tính dựa trên tương tác với bài viết, trong đó 1 sao = 15 điểm, 1 tim = 3 điểm, 1 like = 2 điểm.

Nơi mùa xuân bắt đầu và ấm mãi

Ngôi nhà tranh tạm bợ, vách bằng tre đan nhưng đó thật sự là mái ấm, là nơi yêu thương bắt đầu và không bao giờ kết thúc.