Với tôi, đó là những bản nhạc xuân cũ của thập niên 1990. Mỗi lần nghe lại, hiện tại khẽ lùi xa. Trước mắt tôi là căn phòng nhỏ gần 10m² của hai mẹ con tôi, phía sau Nhà hát lớn Huế - nơi mùa xuân từng đến rất khẽ, rất nghèo, nhưng chưa bao giờ lạnh.

Những năm ấy, nhà tôi nằm trong khu tập thể của Công ty Xây lắp Thừa Thiên - Huế. Khu tập thể có bốn dãy nhà thấp, mỗi dãy chừng 10 hộ, mái ngói cũ, vách mỏng. Nhà nào cũng đông người, rộn ràng tiếng nói cười mỗi dịp Tết đến. 

Chỉ riêng nhà tôi là lặng. Hai mẹ con, không tivi, không âm thanh. Những ngày cuối năm trôi qua trong yên tĩnh. Chỉ đến khi hàng xóm mở nhạc xuân, âm thanh mới len qua những bức tường mỏng, chạm vào căn phòng của chúng tôi như một thứ ánh sáng mượn tạm. Mỗi lần như thế, tôi biết Tết đang về.

Căn phòng nhỏ chỉ vừa đủ kê một chiếc giường cho hai mẹ con nằm chung, một cái gác măng rê, một cái rương gỗ đựng quần áo và một chiếc bàn ghép từ tấm ván cũ với bốn chân không đều nhau. 

Đi kèm là một chiếc ghế đẩu thấp. Toàn bộ cuộc sống của hai mẹ con gói gọn trong chừng ấy không gian. Mẹ tôi làm công nhân xây dựng, ngoài giờ làm mở thêm quán tạp hóa nhỏ để kiếm tiền nuôi tôi. Cuộc sống luôn thiếu thốn, nhưng tôi chưa từng thấy mẹ than vãn.

Ở Huế, những năm đó, lũ đến gần như mỗi năm. Nước lên rồi rút, để lại bùn non và những ngày phải bắt đầu lại. Tôi không nhớ hết những trận lũ đầu đời, nhưng có một năm tôi không thể quên: năm 1999. Khi ấy tôi chín tuổi, đủ lớn để cảm nhận nỗi sợ, đủ nhỏ để hiểu rằng chỉ cần mất mái nhà là mất tất cả.

Đêm ấy, nước lên rất nhanh. Mẹ tôi vừa nấu xong xôi và bánh lọc để bán buổi sáng thì nước đã tràn vào xóm. Mẹ bán dở, quay về nhà, hai mẹ con chỉ kịp gói số đồ ăn chưa bán hết, mang theo vài bộ quần áo rồi chạy đi trú lũ. Khi ngoái lại, căn nhà nhỏ đã chìm trong nước. Nước ngập đến nóc. Khi nước rút, căn phòng trở nên trống trơn như vừa bị rút cạn sự sống.

Sau lũ, mẹ tôi lại bắt đầu lại từ đầu. Không than khóc, không oán trách. Bà lặng lẽ làm việc, như thể nếu mình dừng lại thì hai mẹ con sẽ không còn chỗ đứng giữa đời.

Tết năm đó đến rất chậm. Trong khi nhà nhà rộn ràng mua sắm, mở tivi, phát nhạc xuân, thì căn phòng của hai mẹ con tôi vẫn yên ắng. Nhưng Tết vẫn có mặt ở đó, theo cách rất riêng. Trên bếp than đỏ lửa, bánh thuẫn trứng gà nở bung, mùi bánh mới lan khắp căn phòng nhỏ. 

Mứt gừng được rim cay nồng, dưa món từ cà rốt, đu đủ thái mỏng hong khô trên bếp, dai và thơm. Những mùi hương ấy quện vào nhau, thành mùi Tết của riêng tôi, mùi của thiếu thốn nhưng ấm áp.

Đêm giao thừa, mẹ mua được một chậu cúc vàng nhỏ. Tôi đem về nhà, đặt cạnh chiếc bàn gỗ cũ. Những tấm thiệp hình hoa mai đã sờn màu, người ta bỏ lại sau Tết năm trước, được tôi treo lên tường. Trên bàn là bánh thuẫn, mứt gừng, dưa món, hạt dưa và ít mứt dừa sợi ngũ sắc. Vậy là Tết đã về.

Sáng mồng một năm 2000, tôi chạy sang nhà dì hàng xóm mượn năm chiếc ghế nhỏ. Tôi nghĩ, có ghế thì sẽ có khách, sẽ có người đến chơi, căn nhà sẽ có không khí Tết. Khi tôi khiêng ghế về xếp ngay ngắn trong nhà, mẹ tôi ngạc nhiên. Bà hỏi vì sao tôi lại đi mượn ghế sớm như vậy. Rồi mẹ im lặng một lúc lâu. Sau đó, mẹ ôm tôi vào lòng và khóc.

Cái ôm ấy tôi nhớ rất rõ. Đó không chỉ là nước mắt của khó khăn, mà là nước mắt của thương. Thương vì tôi còn nhỏ mà đã biết lo, biết mong căn nhà có không khí Tết như nhà người ta. Trong cái ôm ấy, tôi nghe rõ nhịp tim mẹ, và lần đầu tiên hiểu rằng, mình chính là điều mẹ cố giữ lại giữa những năm tháng chông chênh.

Năm 2002, khu tập thể giải tỏa. Những căn nhà cũ biến mất, nhường chỗ cho các công trình mới. Mỗi lần đi ngang Nhà hát lớn Huế, tôi lại thấy căn phòng nhỏ năm nào hiện về trong ký ức, nguyên vẹn mùi hương và hơi ấm.

Mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết

Mái ấm ngày xuân

Như một món ăn tinh thần mỗi dịp Tết đến xuân về, báo Tuổi Trẻ cùng đối tác đồng hành là Công ty Xi măng INSEE tiếp tục mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân để chia sẻ giới thiệu về ngôi nhà - mái ấm của bạn, về những đặc điểm ngôi nhà cùng những kỷ niệm mà bạn nhớ mãi không quên.

Ngôi nhà nơi ông bà, cha mẹ và bạn sinh ra, lớn lên; ngôi nhà do chính bạn tận tay xây dựng; ngôi nhà nơi bạn đón cái Tết đầu tiên cùng gia đình nhỏ... đều có thể gửi về cuộc thi để giới thiệu đến bạn đọc cả nước.

Bài viết Mái ấm ngày xuân phải chưa từng tham gia bất kỳ cuộc thi viết nào, chưa từng được đăng trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội. Tác giả chịu trách nhiệm về bản quyền, ban tổ chức có quyền biên tập, bài khi được lựa chọn đăng trên các ấn phẩm Tuổi Trẻ sẽ được nhận nhuận bút.

Cuộc thi diễn ra từ ngày 1-12-2025 đến 15-1-2026, mời gọi tất cả người Việt Nam không giới hạn độ tuổi, nghề nghiệp đều được tham gia.

Bài viết Mái ấm ngày xuân bằng tiếng Việt tối đa 1.000 chữ, khuyến khích kèm theo ảnh, video minh họa (không nhận ảnh video minh họa lấy từ mạng xã hội không có bản quyền). Chỉ nhận bài qua email, không nhận qua đường bưu điện để tránh thất lạc.

Bài viết dự thi gửi đến địa chỉ email maiamngayxuan@tuoitre.com.vn.

Tác giả phải ghi địa chỉ, điện thoại, email, số tài khoản, số căn cước công dân để ban tổ chức liên lạc, gửi nhuận bút hoặc giải thưởng.

Cán bộ nhân viên báo Tuổi Trẻ và người nhà có thể tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân nhưng không được xét giải. Quyết định của ban tổ chức là quyết định cuối cùng.

Lễ trao giải Mái ấm ngày xuân và ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân

Ban giám khảo gồm các nhà báo, nhà văn hóa tên tuổi cùng đại diện báo Tuổi Trẻ sẽ xét duyệt chấm giải từ các bài đã qua sơ khảo và chọn trao thưởng.

Lễ trao giải, ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân dự kiến tổ chức tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, TP.HCM vào cuối tháng 1-2026.

Giải thưởng:

1 giải nhất: 10 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải nhì: 7 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải ba: 5 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

5 giải khuyến khích: 2 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

10 giải bạn đọc bình chọn: 1 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

Số điểm bình chọn được tính dựa trên tương tác với bài viết, trong đó 1 sao = 15 điểm, 1 tim = 3 điểm, 1 like = 2 điểm.

Nơi mùa xuân bắt đầu và ấm mãi

Ngôi nhà tranh tạm bợ, vách bằng tre đan nhưng đó thật sự là mái ấm, là nơi yêu thương bắt đầu và không bao giờ kết thúc.