
Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (giữa), Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Tổng thống Nga Vladimir Putin đến dự cuộc gặp ba bên tại Kỳ Lân Sơn Trang (thành phố Thâm Quyến, Trung Quốc) ngày 19-11 - Ảnh: AFP
Những hình ảnh tại Thâm Quyến thực sự đặc biệt: lãnh đạo ba cường quốc hạt nhân có ảnh hưởng hàng đầu thế giới là ông Donald Trump, ông Tập Cận Bình và ông Vladimir Putin, đứng cạnh nhau, bắt tay và trao đổi những nụ cười thân thiện.
Thực tế ba nhà lãnh đạo đến Thâm Quyến với ba mục tiêu khác nhau, với những lợi ích chiến lược cạnh tranh và những cách định nghĩa không giống nhau về hòa bình.
Bốn nội dung của Tuyên bố chung
Cuộc thảo luận thượng đỉnh giữa họ đề cập đến vũ khí hạt nhân, xung đột Ukraine, năng lượng, các thể chế quốc tế và an ninh toàn cầu.
Tuy nhiên giới phân tích nhất trí rằng cuộc gặp chưa tạo ra đột phá đáng kể, do cách nhìn nhận các vấn đề còn khác biệt giữa các bên.
Tuyên bố chung gồm bốn nhóm nội dung chính: cải tổ Liên hợp quốc, an ninh năng lượng, chủ quyền quốc gia và quyền miễn trừ của quan chức nhà nước, cùng giảm thiểu rủi ro hạt nhân.
Trong khi ngôn từ của Tuyên bố chung có vẻ tham vọng, những cam kết thực chất lại khá khiêm tốn. Văn kiện cũng không đưa ra thỏa thuận cụ thể nào về kiểm soát vũ khí hạt nhân và không đề cập trực tiếp đến vấn đề Ukraine.
Vì vậy, ý nghĩa mang tính biểu tượng nhất của hội nghị Thâm Quyến chính là việc lãnh đạo ba nước đồng ý gặp mặt đàm phán trực tiếp để xử lý các vấn đề quốc tế.
Nhưng ngoại giao đối thoại thượng đỉnh cường quốc kiểu này, trong mắt các nhà quan sát, cũng gây ra lo ngại về một trật tự thế giới do các siêu cường định đoạt nhiều hơn, trong khi phần còn lại của thế giới có tiếng nói ít hơn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (giữa), Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Tổng thống Nga Vladimir Putin tham dự cuộc gặp ba bên tại thành phố Thâm Quyến (Trung Quốc) ngày 19-11 - Ảnh: REUTERS
Ba nhà lãnh đạo, ba phép tính chiến lược
Có thể nói ba nhà lãnh đạo Mỹ, Trung và Nga mặc dù ngồi cùng một bàn, nhưng không hẳn đã có quan điểm tương đồng.
Với Tổng thống Trump, Thâm Quyến là cơ hội chứng minh rằng ngoại giao cá nhân có thể đạt được những kết quả mà các cơ chế đàm phán truyền thống thường gặp khó khăn.
Tham vọng kiểm soát vũ khí hạt nhân của ông Trump cho thấy rõ điều này. Washington muốn Trung Quốc tham gia một khuôn khổ kiểm soát vũ khí mới, trong bối cảnh Bắc Kinh đang mở rộng năng lực hạt nhân.
Nhưng Trung Quốc không có nhiều động lực chấp nhận những giới hạn được thiết kế dựa trên tương quan hạt nhân Mỹ - Nga, trong khi quy mô kho vũ khí của họ vẫn nhỏ hơn so với hai nước kia.
Tuyên bố của ông Tập là khi các nước lớn chung sống hòa hợp thì thế giới hòa bình, còn khi họ xung đột thì thế giới bất ổn, phản ánh cách Trung Quốc nhìn nhận trật tự quốc tế: ổn định chiến lược giữa các cường quốc là nền tảng của hòa bình toàn cầu.
Trung Quốc muốn một môi trường quốc tế trong đó sức mạnh nền kinh tế lớn thứ hai thế giới của họ được thừa nhận, các lợi ích cốt lõi được tôn trọng và ảnh hưởng của phương Tây trong các thể chế toàn cầu được điều chỉnh.
Trong khi đó Tổng thống Putin đến hội nghị với mục tiêu cấp thiết hơn: giành lại sự công nhận về vị thế. Về mặt biểu tượng, đây là một giá trị chính trị đáng kể. Nga không xuất hiện như một quốc gia bị cô lập, mà là một trong ba nước có trách nhiệm duy trì hòa bình và an ninh toàn cầu.
Ông Putin cũng đề cập đến Ukraine và diễn giải cuộc xung đột theo cách nhìn của Matxcơva: đây là hệ quả của những bất đồng an ninh và địa chính trị sâu xa, với các "nguyên nhân gốc rễ" cần được giải quyết thông qua một thỏa thuận chính trị.
Tuy nhiên, hội nghị đã không tạo ra đột phá thực chất. Ukraine không được đề cập trong Tuyên bố chung và cũng không có cơ chế ngừng bắn hay khuôn khổ đàm phán cụ thể nào được công bố.

Từ trái qua: Tổng thống Nga Vladimir Putin, Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại cuộc gặp ba bên ở Thâm Quyến, Trung Quốc ngày 19-11 - Ảnh: TASS
Hòa bình trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo
Một khía cạnh đáng chú ý nữa trong hội nghị là mối quan hệ giữa cạnh tranh công nghệ và ổn định chiến lược.
Tờ New York Times chỉ ra 3 bất đồng lớn hiện nay: kiểm soát vũ khí hạt nhân, tương lai cuộc chiến Ukraine và khả năng tiếp cận chip trí tuệ nhân tạo tiên tiến của Trung Quốc.
Đối với Washington, các biện pháp kiểm soát công nghệ ngày càng trở thành vấn đề an ninh quốc gia trọng yếu, khi năng lực điện toán tiên tiến và AI có ý nghĩa sống còn với ứng dụng quân sự, tình báo, giám sát, tác chiến mạng, ngoài sức cạnh tranh kinh tế.
Với Trung Quốc, những hạn chế của Mỹ bị nhìn nhận là nỗ lực kiềm chế sự phát triển công nghệ của nước này và duy trì lợi thế của Mỹ.
Bất đồng này do đó không đơn thuần là vấn đề thương mại hay khả năng tiếp cận sản phẩm của Nvidia. Nó liên quan đến câu hỏi ai sẽ định hình nền tảng công nghệ của trật tự quốc tế trong thế kỷ 21.
Trong khi 3 nhà lãnh đạo gặp nhau để bàn cách ngăn chặn đối đầu hạt nhân, mỗi quốc gia vẫn đang cạnh tranh quyết liệt về những công nghệ có thể làm thay đổi căn bản sức mạnh quân sự.
Có thể thấy ổn định chiến lược trong tương lai sẽ không chỉ phụ thuộc vào số lượng đầu đạn hạt nhân và hệ thống tên lửa, mà còn vào AI, vũ khí tự động, năng lực tác chiến mạng và các công nghệ không gian.
Điều này đồng nghĩa nếu 3 cường quốc muốn giảm thiểu rủi ro chiến lược, đối thoại trong tương lai cần vượt ra ngoài khuôn khổ răn đe hạt nhân truyền thống.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (giữa), Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Tổng thống Nga Vladimir Putin (trái) đến dự cuộc gặp ba bên tại Kỳ Lân Sơn Trang, thành phố Thâm Quyến (Trung Quốc) ngày 19-11 - Ảnh: AFP
Vai trò của các cường quốc tầm trung
Ngoài vai trò của các siêu cường, một nền hòa bình bền vững cũng cần sự tham gia của những quốc gia có lãnh thổ, an ninh và tương lai chính trị trực tiếp bị đặt lên bàn cân.
Ba nhà lãnh đạo của Mỹ, Trung và Nga đã chứng minh rằng ngay cả những quốc gia đang cạnh tranh chiến lược quyết liệt vẫn có thể cố gắng tìm thấy lợi ích chung. Giảm thiểu rủi ro hạt nhân, bảo đảm an ninh năng lượng và duy trì ổn định quốc tế là những lĩnh vực mà các bên có thể đàm phán hợp tác.
Sự hội tụ này cũng cho thấy một khả năng đáng suy nghĩ hơn: Một thế giới trong đó chỉ có 3 nước tự quyết định các vấn đề quốc tế mà không quan tâm đầy đủ đến những quốc gia khác sẽ là không khả thi.
Vai trò trung tâm của các quốc gia và tổ chức tầm trung (như ASEAN chẳng hạn) sẽ là điều phải tính đến để đảm bảo một tương lai thực sự hòa bình và ổn định, trong đó an ninh từng khu vực và quốc gia không chỉ bị quyết định hoàn toàn bởi những thỏa thuận giữa các nước mạnh nhất.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận