Tết là bữa thứ 2. Tôi hay thắc mắc, nhà nhiều giỗ lắm, ít nhất cũng cụ tổ, hai ông bà nội, hai ông bà ngoại, các ông mãnh, bà cô… nữa. Vậy mà cả năm, bố gom tất lại giỗ một lần gọi là giỗ cụ, vào rằm tháng 7. Trẻ con bị tước bao nhiêu là phần thưởng. Với nữa, chỉ giỗ và Tết mới được chơi, chả ai mắng mỏ gì.

Bố mẹ tôi giản lược cơ bản các thủ tục, lễ lạt. Mấy anh chị lớn đề xuất gói giò xào, giò nạc, nem chua, nem chạo, chả trứng…, thậm chí nấu một nồi thịt đông hổ lốn giống chảo thắng cố, chỉ với mấy mẩu xương ống lợn, mảnh da thẹo hay tí lòng vụn, thịt vụn… cũng bị bố chặn: "Ôi dào, bày vẽ!".

Mẹ dường như thấu tình đạt lý hơn: "Yên tâm đi, có bánh chưng, bánh trôi, bánh nếp, bánh tẻ… Dù không nhân nhưng mẹ đã có cách làm cho ngon bật lên, nhức nách".

Vậy thôi là đủ để cái cuộc biểu tình hừng hực yếu tố nội bộ rớt xuống. Theo lệnh của mẹ, đứa rửa lá, đứa xay bột, đứa vo gạo, đứa vỡ đỗ xanh… rộn cả một góc rừng.

Gạo bỗng dưng nhiều đã là quý lắm rồi, nên đứa nào cũng nghĩ lại, im như thóc. Có tiếng lợn kêu vọng xa xa, mãi bên kia khúc núi. Bố đi một hồi, đem về mấy đoạn xương ống, vài lạng ba chỉ và một miếng thịt mông con con, giao việc cho mẹ: "Mình thổi đĩa xôi, ninh bát canh xương khoai sọ, luộc thịt mông. Còn ba chỉ rang mặn… để tôi thắp hương tất niên, rồi còn cho lũ trẻ khao một bữa".

Đêm giao thừa không tiếng pháo. Lần đầu tiên không pháo, chỉ còn tiếng côn trùng xén gianh xoèn xoẹt như bác thợ mộc bào nốt những đường gấp gáp cuối cùng, để đưa ngôi nhà vào sử dụng. Ai vô tâm thì không nghe thấy, bởi cái đêm rừng nào cũng thế, ngoài tiếng côn trùng ra thì chỉ còn tiếng rình rập chết chóc, rợn người.

Riêng với bố, hàng ngàn tiếng “bào gỗ” vang lên kín khắp mái gianh, đồng nghĩa với việc nắng xuống sao sa, mà mưa về thì ngoài sân ướt thế nào, trong nhà theo kịp chừng vậy; nên tiếng thở dài thường là dày hơn trong nỗi bất mãn và bất lực.

Hồi bố đưa mẹ từ quê lên rừng với lời hứa như dao chém đá: “Đi làm giầu”! Vậy mà lần lượt 9 chị em được sinh ra, nhưng cơm trắng và thịt vẫn chỉ có một năm 2 bận. Ăn khoai, ăn sắn, ăn dong, ăn chóc… quanh năm.

Ăn từ lúc lọt lòng đến khi vào bộ đội huấn luyện cấp tốc để kịp ra chiến trường. 7 thằng con trai thì 4 thằng là lính. Sức khỏe lúc nào cũng xấp xỉ A4, vừa đủ ngưỡng “chấp nhận được”.

Bố là sĩ quan phục viên, mẹ cũng là sĩ quan phục viên. Sức chịu đựng được tôi rèn một đời quân ngũ, giờ dồn cả vào đôi mắt đục trắng theo tuổi tác. Ước mơ “nhà ngói sân gạch” của bố đã tiến dần về cái đích… không còn ai thực hiện.

Chín chị em tôi vẫn lớn theo cái cách bây giờ hay nói là “bằng không khí và nước lã”, nhưng nó được nêm nếm vào trọn cả tình yêu thương, trái tim và máu của bố mẹ. Ngôi nhà tranh tre là “nhân chứng” cho mọi thuyết tương đối của bố mẹ tôi. Đến cả việc tỏa đi tha hương cũng tương đối, cũng lưng lửng mà ước mơ, lưng lửng mà sống.

Mỗi lần về Tết, mái gianh vẫn run lên xạc xào, xoèn xoẹt. Dường như tiếng côn trùng xén gianh vơi hơn, như thể chúng cũng có Tết, cũng biết cách hòa đồng, chung vui hoặc chí ít là ai cũng mải vui, không để ý đến chúng nữa. Ngôi nhà gianh ấm bật lên. Những món bánh chay cũng ngon bật lên, bởi tính hiếm có độc lạ.

Tiếng bố cười cũng hiếm có độc lạ, bởi mỗi năm chỉ thấy một lần. Sau này, vào những năm tròn 70, 75, 80, 85, 90 và… bố cười nhiều hơn con số 1, thêm vào dịp con cháu làm mừng thọ cho bố. Các cháu nội ngoại về chơi, bố cũng đã bắt đầu cười. Lúc cuối đời, bố không đủ sức cười thành tiếng thì bố chuyển sang mắt. Đôi mắt đục chậm rãi cười, hòa theo tiếng gió lùa vào mái gianh…

Ngôi nhà gianh giờ đã không còn tiếng mọt nghiến, tiếng côn trùng “bào gỗ”, dù gianh tre vẫn còn mong manh ở đó, nhưng có lẽ phần thịt tre, phần hơi ấm của gianh đã cạn khô, không còn lợi ích nào cho chúng nữa.

Nhưng với chị em chúng tôi, nó là cả mùa xuân ấm áp, bởi tiếng cười của bố mãi còn đó. Những “cú lừa” đánh thẳng vào dạ dày từng đứa, của mẹ mãi còn đó...

Bố, mẹ ơi!

Mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết

Mái ấm ngày xuân

Như một món ăn tinh thần mỗi dịp Tết đến xuân về, báo Tuổi Trẻ cùng đối tác đồng hành là Công ty Xi măng INSEE tiếp tục mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân để chia sẻ giới thiệu về ngôi nhà - mái ấm của bạn, về những đặc điểm ngôi nhà cùng những kỷ niệm mà bạn nhớ mãi không quên.

Ngôi nhà nơi ông bà, cha mẹ và bạn sinh ra, lớn lên; ngôi nhà do chính bạn tận tay xây dựng; ngôi nhà nơi bạn đón cái Tết đầu tiên cùng gia đình nhỏ... đều có thể gửi về cuộc thi để giới thiệu đến bạn đọc cả nước.

Bài viết Mái ấm ngày xuân phải chưa từng tham gia bất kỳ cuộc thi viết nào, chưa từng được đăng trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội. Tác giả chịu trách nhiệm về bản quyền, ban tổ chức có quyền biên tập, bài khi được lựa chọn đăng trên các ấn phẩm Tuổi Trẻ sẽ được nhận nhuận bút.

Cuộc thi diễn ra từ ngày 1-12-2025 đến 15-1-2026, mời gọi tất cả người Việt Nam không giới hạn độ tuổi, nghề nghiệp đều được tham gia.

Bài viết Mái ấm ngày xuân bằng tiếng Việt tối đa 1.000 chữ, khuyến khích kèm theo ảnh, video minh họa (không nhận ảnh video minh họa lấy từ mạng xã hội không có bản quyền). Chỉ nhận bài qua email, không nhận qua đường bưu điện để tránh thất lạc.

Bài viết dự thi gửi đến địa chỉ email maiamngayxuan@tuoitre.com.vn.

Tác giả phải ghi địa chỉ, điện thoại, email, số tài khoản, số căn cước công dân để ban tổ chức liên lạc, gửi nhuận bút hoặc giải thưởng.

Cán bộ nhân viên báo Tuổi Trẻ và người nhà có thể tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân nhưng không được xét giải. Quyết định của ban tổ chức là quyết định cuối cùng.

Lễ trao giải Mái ấm ngày xuân và ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân

Ban giám khảo gồm các nhà báo, nhà văn hóa tên tuổi cùng đại diện báo Tuổi Trẻ sẽ xét duyệt chấm giải từ các bài đã qua sơ khảo và chọn trao thưởng.

Lễ trao giải, ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân dự kiến tổ chức tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, TP.HCM vào cuối tháng 1-2026.

Giải thưởng:

1 giải nhất: 10 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải nhì: 7 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải ba: 5 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

5 giải khuyến khích: 2 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

10 giải bạn đọc bình chọn: 1 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

Số điểm bình chọn được tính dựa trên tương tác với bài viết, trong đó 1 sao = 15 điểm, 1 tim = 3 điểm, 1 like = 2 điểm.

Ba căn nhà một mái ấm

Khi cuốn lịch treo tường 'cạn dần' về những tờ cuối cùng, lòng tôi lại chộn rộn cảm giác nôn nao mong ngóng về mùa xuân.