Các đại biểu xem quy hoạch liên kết vùng trước khi vào hội thảo “Kết nối liên vùng - động lực phát triển khu thương mại tự do TP.HCM” - Ảnh: HỮU HẠNH
Ngày 27-1, tại hội thảo "Kết nối liên vùng - động lực phát triển khu thương mại tự do TP.HCM", do báo Tuổi Trẻ phối hợp với Sở Công Thương TP.HCM tổ chức tại Khách sạn Majestic Saigon (TP.HCM) với sự đồng hành của Vietcombank và PV GasD, các chuyên gia, doanh nghiệp đã đưa ra nhiều hiến kế nhằm định vị vai trò, mô hình và hướng phát triển phù hợp cho FTZ TP.HCM trong bối cảnh đòi hỏi mới về hiệu quả của liên kết vùng, tăng trưởng của TP.HCM và cả thương mại toàn cầu.
Kết nối chuỗi giá trị liên vùng
Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Việt Hà, Phó trưởng Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TP.HCM (HEPZA), cho hay việc lựa chọn mô hình FTZ gắn với cảng biển tại khu vực Cái Mép Hạ dựa trên kinh nghiệm quốc tế.
Khu FTZ có vị trị có nằm trên phường Tân Phước và phường Tân Hải (TP.HCM) với quy mô 3.808,6ha, cách trung tâm TP.HCM khoảng 50km về phía tây bắc, cách sân bay quốc tế Long Thành khoảng 25km về phía bắc.
Theo ông Hà, FTZ gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ sẽ được phát triển theo mô hình phức hợp đa chức năng "cảng biển - logistics - công nghiệp - đô thị dịch vụ". Cấu trúc khu theo hướng hiện đại sẽ có 3 lớp chức năng tạo nên hệ sinh thái FTZ hiện đại, gồm: đầu mối giao thông vận tải (cảng biển, cảng thủy nội địa, ga đường sắt), kho bãi logistics và công nghiệp, đô thị, dịch vụ.
Các khu chức năng trong FTZ đáp ứng điều kiện khu phi thuế quan theo quy định của pháp luật, được bảo đảm hoạt động kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan của hải quan và hoạt động quản lý nhà nước theo lĩnh vực tương ứng của các cơ quan có liên quan theo quy định của pháp luật.
Chuyên gia kinh tế Đỗ Thiên Anh Tuấn - Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright - nhấn mạnh cảng Cái Mép - Thị Vải trong FTZ này là một trong những cảng nước sâu hiếm hoi đón được tàu tải trọng siêu lớn, sánh với cảng Hải Phòng.
FTZ Cái Mép Hạ cũng sẽ cạnh tranh hơn Khu kinh tế Vân Phong, khi nằm ở khu vực có nguồn hàng, từ các trung tâm sản xuất lớn như Bình Dương và Đồng Nai.
"Cái Mép Hạ sẽ là điểm mạnh cạnh tranh của TP.HCM, với rất nhiều tiềm năng và lợi thế tập hợp được tại FTZ này", ông Tuấn nói.
Phân tích rõ hơn về vai trò của FTZ Cái Mép Hạ, ông Vũ Chí Kiên - Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM - cho biết TP.HCM sau khi sáp nhập với hai địa phương lớn bên cạnh là Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đã tạo điều kiện để hình thành một siêu vùng đô thị - công nghiệp - logistics.
FTZ Cái Mép Hạ, theo đó, được kỳ vọng đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối và tổ chức chuỗi giá trị của toàn vùng.
"Với địa giới mới, Cái Mép Hạ chính thức trở thành cửa ngõ hàng hải trực tiếp của TP.HCM. Đây là địa điểm tối ưu nhất để đặt viên gạch đầu tiên cho mô hình FTZ thế hệ mới nhờ các lợi thế sẵn có", ông Kiên nêu.
FTZ Cái Mép Hạ sẽ là "tiền phương" hàng hải của siêu vùng TP.HCM. Với lợi thế cảng nước sâu, đảm nhiệm vai trò "cửa ngõ hàng hải", điểm trung chuyển quốc tế, trực tiếp đưa hàng hóa của toàn vùng ra thị trường toàn cầu.
Các khu vực sản xuất công nghiệp tại Bình Dương và Đồng Nai, gắn với sân bay quốc tế Long Thành, đóng vai trò "hậu phương", đồng thời là "cửa ngõ hàng không", bổ trợ cho cấu trúc logistics đa phương thức của toàn vùng.
Theo đó, hàng hóa từ các cụm công nghiệp tập trung tại Bình Dương và Đồng Nai sẽ được đưa vào FTZ Đồng Nai (gắn liền với sân bay Long Thành) để thực hiện các khâu chế biến sâu, đóng gói và kiểm định, trước khi theo hệ thống cao tốc liên vùng kết nối trực tiếp với FTZ Cái Mép Hạ để xuất khẩu, tối ưu hóa chi phí cho doanh nghiệp.
Năng lực sản xuất của Bình Dương và Đồng Nai được dẫn dòng về FTZ Cái Mép Hạ. Ngược lại, nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu qua cảng là đầu vào cho "hậu phương" sản xuất, tạo nên sự kết nối hai chiều chặt chẽ.
Toạ đàm kết nối liên vùng động lực phát triển khu thương mại tự do TP.HCM - Ảnh: HỮU HẠNH
Tầm nhìn dài hạn từ FTZ
Theo các chuyên gia tại hội thảo, FTZ tại TP.HCM sẽ không chỉ là giải pháp "tình thế" hay giải quyết tăng trưởng của thành phố trong ngắn hạn, mà còn là động lực tăng trưởng lâu dài cho vùng Đông Nam Bộ, đóng góp vào tăng trưởng bền vững của cả nước.
Ông Bùi Đào Thái Trường, Giám đốc hợp danh, Tổng giám đốc Roland Berger Việt Nam, nhận định FTZ Cái Mép Hạ hình thành trong lúc thế giới có những yêu cầu mới và đây cũng là cơ hội cho TP.HCM trong việc định hướng và điều chỉnh hiệu quả mô hình.
Các biện pháp thuế quan và phòng vệ thương mại của Mỹ làm gia tăng chi phí và mức độ bất định cho doanh nghiệp hoạt động trong FTZ, đặc biệt là những ngành phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ.
"Tuy nhiên về dài hạn, chính các rào cản này lại tạo áp lực buộc FTZ phải chuyển dịch sang các mô hình có giá trị cao hơn và đa dạng hóa thị trường", ông Trường nhận định và cho rằng với TP.HCM, FTZ được xem là công cụ quan trọng để tháo gỡ bài toán tăng trưởng đang dần "chạm trần".
Cũng theo các chuyên gia, thay vì tiếp tục dựa vào mở rộng quy mô, thành phố cần đặt trọng tâm vào tái cơ cấu kinh tế theo chiều sâu, chuyển dịch mạnh sang các chuỗi giá trị công nghiệp và dịch vụ có giá trị gia tăng cao, gắn với đổi mới công nghệ, logistics hiện đại và các ngành dịch vụ hỗ trợ.
FTZ tạo điều kiện để TP.HCM mở rộng không gian phát triển, qua đó giải phóng dư địa tăng trưởng mới. Việc hình thành các không gian công nghiệp - đô thị - dịch vụ không chỉ giúp giãn dân, giảm áp lực cho khu vực trung tâm, mà còn tạo nền tảng cho phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ hiện đại, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.
"Kinh nghiệm quốc tế cho thấy vai trò rõ nét của các FTZ trong thúc đẩy tăng trưởng. FTZ Thượng Hải, kể từ khi thành lập năm 2013, đã thu hút hơn 84.000 doanh nghiệp, với kim ngạch xuất khẩu chiếm khoảng 30% tổng kim ngạch của toàn bộ các FTZ tại Trung Quốc vào năm 2023, đồng thời tạo ra hàng ngàn việc làm", một chuyên gia nói.
Theo gợi ý từ đại diện Roland Berger, TP.HCM cần phải xây dựng một chiến lược phát triển FTZ độc đáo, thuyết phục và tạo sức cạnh tranh trên khu vực và toàn cầu, với việc tìm kiếm các ngách và động lực phù hợp, qua đó thu hút nguồn vốn từ các nhà đầu tư.
TP.HCM sẽ phát triển cụm cảng - logistics thông minh tại Cái Mép - Thị Vải - Cần Giờ theo mô hình siêu cảng số và hệ thống logistics tích hợp - Ảnh: NGUYỄN NAM
FTZ đa chức năng, xanh và số hóa
Ông Lê Văn Danh - Phó giám đốc Sở Công Thương TP.HCM - thông tin việc xây dựng FTZ cho TP.HCM đã được sở và các ban ngành tham khảo và học hỏi nhiều từ kinh nghiệm quốc tế, với sự khảo sát các FTZ mà các nước đã và đang vận hành thành công.
Theo ông Danh, FTZ của TP.HCM phát triển sau nên sẽ tiếp thu được nhiều bài học thành công, để "đi tắt đón đầu" với mô hình FTZ tích hợp đa chức năng, có cả logistics, sản xuất, thương mại & dịch vụ, trong khi FTZ hiện có tại nhiều quốc gia chỉ tập trung vào một chức năng.
"Chúng ta vừa sản xuất, vừa làm dịch vụ và vừa cung cấp không gian sống cho người lao động, chuyên gia nước ngoài đến với địa phương. FTZ cũng ưu tiên thu hút các ngành sản xuất có giá trị cao, chuyên môn hóa như bán dẫn, điện gió, giàn khoan, cùng hướng đến các mục tiêu xanh và số hóa", ông Danh nêu.
Động lực cho thương mại điện tử
Dưới góc độ doanh nghiệp vận tải, ông Gavin Lu - Tổng giám đốc BEST Express Việt Nam - nhận định việc hình thành FTZ Cái Mép Hạ tạo ra một số thay đổi về cấu trúc luồng hàng, nhất là khi thương mại điện tử Việt Nam đang có sự phân hóa, đa dạng hàng trong và ngoài nước, đặc biệt là xu hướng chuyển dịch của nhóm hàng cồng kềnh, hàng nặng.
Theo ông Lu, luồng hàng này từ quốc tế thường gặp điểm nghẽn lớn về chi phí lưu kho và vận chuyển đường dài do kích thước.
FTZ Cái Mép Hạ được kỳ vọng có vai trò là một hub tập kết lý tưởng cho phân khúc này ngay tại cửa ngõ ra vào quốc tế của thị trường Đông Nam Bộ giúp rút ngắn quãng đường vận chuyển nội địa, tạo điều kiện hình thành các tuyến vận tải đường bộ ngắn chuyên biệt, kết nối trực tiếp FTZ với các trung tâm phân loại tại TP.HCM và lan tỏa đi các tỉnh lân cận hay ngược lại.
Khi thời gian trung chuyển được rút ngắn nhờ hàng hóa nhập khẩu trực tiếp tại FTZ, sẽ hình thành các tiêu chuẩn giao nhận nhanh và ổn định cho cả những kiện hàng có trọng lượng lớn, thay vì chỉ giới hạn ở hàng nhỏ. Điều này đảm bảo hàng to cũng đi nhanh như hàng nhỏ nhằm đáp ứng sự phát triển của thị trường thương mại điện tử.
Bên cạnh đó, khi FTZ Cái Mép Hạ thành nơi tập kết hàng số lượng lớn nhờ kho bãi rộng, giúp tối ưu chi phí và tăng tốc độ lưu thông hàng hóa tại khu vực Đông Nam Bộ nói chung và TP.HCM nói riêng, giá hàng từ thương mại điện tử và xuyên biên giới sẽ ngày càng cạnh tranh.
Trao vai trò vận tải cho đường sắt
Cảng Gemalink thuộc cụm cảng Cái Mép - Thị Vải - Ảnh: GEMALINK
Theo chuyên gia kinh tế Đỗ Thiên Anh Tuấn, hiệu quả và thành công của việc khai thác FTZ Cái Mép Hạ sẽ phụ thuộc lớn về hạ tầng và tổ chức giao thông kết nối Long Thành - Thủ Thiêm - Cái Mép.
Dẫn tình trạng tắc nghẽn nặng tại các tuyến đường huyết mạch kết nối khu vực nêu trên, như cao tốc Long Thành - Dầu Giây hay quốc lộ 51, ông Tuấn nhận định giao thông sẽ cần được thiết kế lại dựa trên cấu trúc vận tải đa phương thức, giảm tải đường bộ.
Đồng thời cần chuyên môn hóa, bóc tách và phân biệt các luồng vận chuyển hàng hóa, hàng nặng, dịch vụ và con người. "Cần tránh nghịch lý càng đầu tư vào đường bộ càng tắc nghẽn. Vì càng mở rộng đường thông thoáng, người ta lại tiếp tục đổ vào. Bài toán tắc nghẽn không được giải quyết một cách căn cơ", ông Tuấn nêu.
Theo ông Tuấn, trong cấu trúc kết nối mới, đường sắt và đường thủy cần được xác định là các trụ cột đảm nhiệm các luồng hàng nặng, container và hàng hóa khối lượng lớn, những dòng vận tải đòi hỏi chi phí thấp và độ tin cậy cao.
Đặc biệt, hành lang Cái Mép - Long Thành được xem là khu vực phù hợp để phát triển đường sắt hàng hóa chuyên dụng, kết nối trực tiếp cảng nước sâu với các cảng cạn (ICD), khu công nghiệp và sân bay Long Thành, qua đó hạn chế việc các luồng hàng nặng đi qua khu vực trung tâm TP.HCM.
Song song đó, mạng lưới đường thủy nội địa trên các trục sông Đồng Nai, Sài Gòn và Thị Vải, nếu được tổ chức đồng bộ về luồng tuyến, bến bãi và kết nối hậu cần, có thể trở thành giải pháp hiệu quả để hỗ trợ FTZ và giảm tải cho hệ thống giao thông đường bộ.
Ngoài ra, với tính chuyên môn hóa vận tải hàng nặng, đường sắt được kỳ vọng sẽ là giải pháp cắt giảm chi phí logistics đang rất cao, chiếm 16 - 18% GDP tại Việt Nam. Với chi phí thấp trên mỗi đơn vị vận chuyển, đường sắt được xem là phương thức có thể hỗ trợ kéo tỉ lệ này xuống dưới 10% vào năm 2050.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận