Tôi có một tuổi thơ không nhìn thấy bầu trời. Bầu trời của tôi là mặt dưới sần sùi của một tấm ván gỗ ghép, chi chít những vết nhựa rau, vết máu cá và mạng nhện giăng mắc. Đó là cái gầm sạp hàng khô kiêm rau củ của mẹ tôi ở góc chợ huyện.

Thế giới của tôi ngày ấy chỉ cao đúng một mét là chiều cao từ nền gạch ẩm ướt lên đến mặt dưới của sạp hàng. Một không gian hình hộp chữ nhật, ba bề bốn bên được quây kín bởi những bao tải dứa đựng măng khô, miến dong và những sọt hành tỏi nồng nàn. Người ta gọi đó là gầm bàn, là chỗ nhét đồ thừa. Còn tôi, tôi gọi đó là "cung điện".

Những ngày giáp Tết, "cung điện" của tôi trở nên chật chội hơn nhưng cũng náo nhiệt hơn. Tôi nằm cuộn tròn trên một đống bao tải dứa, đầu gối lên một bọc quần áo cũ, mắt mở to nhìn ra "cửa sổ" duy nhất của ngôi nhà. Cửa sổ ấy thực ra là khoảng trống giữa hai cái chân bàn, nhìn thẳng ra lối đi nhớp nháp của chợ.

Từ góc nhìn sát mặt đất ấy, tôi không nhìn thấy mặt người. Tôi chỉ nhìn thấy những đôi chân. Hàng ngàn đôi chân đi qua đi lại trong những ngày cuối tháng chạp.

Tôi ngửi thấy mùi tanh nồng của thau cá mè mẹ vừa làm cho khách ở sạp bên cạnh, mùi hăng hắc cay sè của những bó hành hoa dập nát dưới chân người đi chợ, và cả cái mùi bùn đất ngai ngái bốc lên từ nền gạch sũng nước mưa phùn.

Người lạ đi qua sẽ nhăn mũi, bịt mồm. Nhưng với tôi, đó là mùi của sự an toàn, mùi của sự no đủ, mùi của mẹ.

Bên trên trần nhà - tức là mặt sạp - là một cuộc chiến. Âm thanh dội xuống "cung điện" của tôi không phải là tiếng chim hót, mà là tiếng dao thớt va vào nhau choanh choách, tiếng mặc cả bớt một thêm hai, tiếng chửi bới chanh chua của bà hàng tôm khi bị khách chê đắt.

"Mớ rau này mà chê đắt à? Giời rét thế này buốt rụng cả móng tay mới hái được đấy bà ơi!".

Tôi nghe thấy giọng mẹ. Mẹ đấu khẩu với cả thế giới bên trên để giữ chặt từng đồng hào lẻ. Tiếng mẹ giậm chân thình thịch trên nền đất khiến cả cái "trần nhà" gỗ rung lên bần bật, bụi gỗ rơi lả tả xuống tóc tôi.

Nhưng rồi, một bàn tay thò xuống đưa vào cho tôi một hộp sữa Ông Thọ ngọt lịm như mật mía, thì thầm chỉ đủ cho hai mẹ con nghe: "Cún ăn đi cho nóng. Ngủ thêm tí nữa, mẹ bán nốt chỗ này rồi về".

Trong khoảnh khắc ấy, tôi hiểu rằng mẹ xù lông nhím với cả thiên hạ chỉ để giữ cho cái gầm bàn dưới chân mình được bình yên.

Chiều 30 Tết, trời đổ mưa rào. Gió bấc lồng lộn thổi tốc những tấm bạt che mái chợ. Chợ vỡ trận. Người ta nháo nhác chạy mưa. Ở trong gầm sạp, tôi thấy nước bắt đầu chảy thành dòng đen ngòm dưới lưng. Gió lùa qua khe hở lạnh buốt sống lưng. 

Bỗng nhiên, ánh sáng nhờ nhờ nơi "cửa sổ" vụt tắt. Có một cái gì đó to lớn vừa chắn ngang lối vào, bịt kín khe hở duy nhất mà gió đang lùa vào, là đôi chân của mẹ.

Mẹ đứng dạng chân ra, chắn ngay trước hướng gió tạt. Mẹ lấy thân mình làm cánh cửa, làm bức tường thành che chắn cho tôi.

Từ bên trong nhìn ra, tôi chỉ thấy gấu quần nái đen của mẹ ướt sũng, bết chặt vào bắp chân. Nước mưa từ trên mái bạt dột xuống, chảy ròng ròng trên gấu quần, nhỏ tong tỏng xuống ngay cạnh chỗ tôi nằm.

"Mẹ ơi... ướt..." - tôi lí nhí gọi. Tiếng mẹ vọng vào, lẫn trong tiếng mưa, bình thản đến lạ lùng: "Mẹ không sao. Cứ nằm im đấy. Tí tạnh mưa mẹ con mình về".

Tôi nằm im, rúc đầu vào đống bao tải, ngắm những giọt nước mưa bắn vào, chạm vào gấu quần mẹ rồi vỡ tan, không một giọt nào chạm được tới người tôi. Trong cái gầm bàn tối tăm, hôi hám mùi bùn đất ấy, tôi đã có một giấc ngủ ngon nhất trần đời, giữa tiếng mưa gào thét bốn bề.

Mẹ tôi đã già, đôi chân ngày xưa đứng chắn gió cho tôi giờ thấp khớp, đi lại tập tễnh, mỗi khi trái gió trở trời lại đau nhức nhối.

Tôi nhận ra, một ngôi nhà đúng nghĩa không cần phải có móng sâu, tường dày hay mái ngói đỏ tươi. Nhà, đôi khi chỉ là một khoảng không chật hẹp, tối tăm, nhưng được bao bọc bởi tình yêu của một người đàn bà vĩ đại. Chỉ cần có mẹ đứng đó chắn ở cửa, thì dù là gầm cầu hay gầm sạp, nơi đó cũng hóa thành cung điện bình yên nhất thế gian.

Mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết

Mái ấm ngày xuân

Như một món ăn tinh thần mỗi dịp Tết đến xuân về, báo Tuổi Trẻ cùng đối tác đồng hành là Công ty Xi măng INSEE tiếp tục mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân để chia sẻ giới thiệu về ngôi nhà - mái ấm của bạn, về những đặc điểm ngôi nhà cùng những kỷ niệm mà bạn nhớ mãi không quên.

Ngôi nhà nơi ông bà, cha mẹ và bạn sinh ra, lớn lên; ngôi nhà do chính bạn tận tay xây dựng; ngôi nhà nơi bạn đón cái Tết đầu tiên cùng gia đình nhỏ... đều có thể gửi về cuộc thi để giới thiệu đến bạn đọc cả nước.

Bài viết Mái ấm ngày xuân phải chưa từng tham gia bất kỳ cuộc thi viết nào, chưa từng được đăng trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội. Tác giả chịu trách nhiệm về bản quyền, ban tổ chức có quyền biên tập, bài khi được lựa chọn đăng trên các ấn phẩm Tuổi Trẻ sẽ được nhận nhuận bút.

Cuộc thi diễn ra từ ngày 1-12-2025 đến 15-1-2026, mời gọi tất cả người Việt Nam không giới hạn độ tuổi, nghề nghiệp đều được tham gia.

Bài viết Mái ấm ngày xuân bằng tiếng Việt tối đa 1.000 chữ, khuyến khích kèm theo ảnh, video minh họa (không nhận ảnh video minh họa lấy từ mạng xã hội không có bản quyền). Chỉ nhận bài qua email, không nhận qua đường bưu điện để tránh thất lạc.

Bài viết dự thi gửi đến địa chỉ email maiamngayxuan@tuoitre.com.vn.

Tác giả phải ghi địa chỉ, điện thoại, email, số tài khoản, số căn cước công dân để ban tổ chức liên lạc, gửi nhuận bút hoặc giải thưởng.

Cán bộ nhân viên báo Tuổi Trẻ và người nhà có thể tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân nhưng không được xét giải. Quyết định của ban tổ chức là quyết định cuối cùng.

Lễ trao giải Mái ấm ngày xuân và ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân

Ban giám khảo gồm các nhà báo, nhà văn hóa tên tuổi cùng đại diện báo Tuổi Trẻ sẽ xét duyệt chấm giải từ các bài đã qua sơ khảo và chọn trao thưởng.

Lễ trao giải, ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân dự kiến tổ chức tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, TP.HCM vào cuối tháng 1-2026.

Giải thưởng:

1 giải nhất: 10 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải nhì: 7 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải ba: 5 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

5 giải khuyến khích: 2 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

10 giải bạn đọc bình chọn: 1 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

Số điểm bình chọn được tính dựa trên tương tác với bài viết, trong đó 1 sao = 15 điểm, 1 tim = 3 điểm, 1 like = 2 điểm.

Mùa xuân ở lại

Có những bản nhạc xuân chỉ cần vang lên vài nốt đầu tiên là đủ làm lòng người chùng xuống. Không phải vì giai điệu buồn, mà vì nó mang theo cả một bầu trời ký ức.