Tôi sống ở một khu lao động ở TP.HCM, gần nhà có một số gia đình sống chật vật, túng thiếu vì trong nhà có người đau yếu hoặc khuyết tật, công việc và thu nhập không ổn định. 

Ở khu phố, cấp ủy và ban điều hành khu phố đều quan tâm giúp đỡ các gia đình này, với chế độ định kỳ, quà tặng lễ Tết, miễn phí thẻ bảo hiểm y tế, tặng học bổng cho học sinh... Nhưng ai cũng nhận thấy các sự giúp đỡ chỉ giúp khắc phục phần nào khó khăn chứ không thể cải thiện căn bản tình trạng của các gia đình này.

Khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn

Trong một khu dân cư có những hộ rất khó khăn trong khi mặt bằng chung đang ngày càng phát triển, nhiều gia đình xây mới nhà cao tầng, sắm ô tô, có thêm nhà trọ... Đó là một trong những biểu hiện có tính chất điển hình cho sự cách biệt trong đời sống xã hội. Tại các nhóm dân cư, mức sống các hội gia đình cách xa nhau và có xu hướng ngày càng xa hơn.

Tại TP.HCM, khoảng cách giàu nghèo biểu hiện rõ nét hơn. GRDP bình quân đầu người năm 2025 ước đạt khoảng 8.000 - 8.900 USD, gấp 1,7 lần mức trung bình cả nước. Thu nhập bình quân đầu người khoảng 6,51 triệu đồng/tháng, cao nhất nhì cả nước. Tuy nhiên mức sống của TP nằm trong nhóm cao nhất nước nên thu nhập đó có thể vẫn chưa đáp ứng điều kiện sống ở mức trung bình đối với một bộ phận dân cư.

Trong khi đó TP đối mặt với phân hóa mạnh: một bên là tầng lớp trung lưu và giàu có trong lĩnh vực tài chính, công nghệ, bất động sản...; bên kia là lao động phổ thông, công nhân nhập cư, người bán hàng rong với thu nhập thấp, chi phí thuê nhà ở, tiền học cho con... là gánh nặng thật sự với họ. Tỉ lệ hộ nghèo đa chiều thấp (dưới 1%) nhưng khoảng cách nội thành - ngoại thành và giữa các nhóm nghề nghiệp vẫn lớn.

Nguyên nhân chính của tình trạng nêu trên bao gồm: chênh lệch tiếp cận giáo dục - đào tạo chất lượng cao, cơ hội việc làm chính thức, vốn và công nghệ; đô thị hóa không đồng đều; tác động của toàn cầu hóa và chuyển đổi số (trí tuệ nhân tạo, tự động hóa làm giảm việc làm lao động giản đơn...) và một phần do chính sách phân phối thu nhập chưa đủ mạnh.

Trong khi đó, một số nguyên nhân mang tính khách quan cũng rất đáng kể. Đó là chênh lệch về trình độ học vấn, kỹ năng, sức khỏe khác biệt dẫn đến cơ hội việc làm và thu nhập không đồng đều; sự khác biệt về điều kiện tự nhiên, địa lý và cơ hội kinh tế, thu nhập đô thị cao hơn đáng kể nhưng bất bình đẳng trong nông thôn đôi khi cao hơn do thiếu đa dạng việc làm. 

Chuyển đổi kinh tế thị trường, toàn cầu hóa, tăng trưởng nhanh tạo cơ hội cho nhóm có vốn, mạng lưới quan hệ, kinh doanh, làm nhóm giàu tăng thu nhập nhanh hơn nhóm nghèo...

5 giải pháp đồng bộ

Để khắc phục, cần các giải pháp đồng bộ, dài hạn, đồng thời Nhà nước phải chủ trì và kiên trì thực hiện.

1. Đầu tư mạnh vào giáo dục và đào tạo. Cần ưu tiên giáo dục chất lượng cho vùng sâu vùng xa và nhóm yếu thế, phát triển đào tạo nghề gắn với nhu cầu thị trường lao động. Giảm bất bình đẳng cơ hội từ sớm là chìa khóa bền vững.

2. Tạo việc làm và hỗ trợ sinh kế. Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào khu vực nông thôn và vùng sâu qua ưu đãi thuế, hạ tầng. Hỗ trợ khởi nghiệp, tín dụng vi mô cho hộ nghèo và cận nghèo. Chuyển đổi số nông nghiệp và phát triển kinh tế xanh để tăng thu nhập nông dân.

3. Cải cách chính sách thuế và an sinh xã hội. Có thể tăng cường thuế tiến bộ (thuế thu nhập, tài sản, thừa kế) để tái phân phối. Mở rộng lưới an sinh, bảo hiểm y tế, hỗ trợ nhà ở xã hội tại TP.HCM và các đô thị lớn. Tăng chi tiêu công cho y tế, giáo dục cơ bản và hạ tầng vùng khó khăn.

4. Phát triển khu vực và đô thị bền vững. Có thể giảm chênh lệch vùng miền qua đầu tư hạ tầng giao thông, logistics kết nối. Tại TP.HCM, đẩy mạnh nhà ở xã hội, cải tạo chung cư cũ, hỗ trợ lao động nhập cư tiếp cận dịch vụ công...

5. Thúc đẩy minh bạch và tham gia cộng đồng. Phải đặc biệt chú trọng công tác chống tham nhũng, đảm bảo công bằng trong tiếp cận đất đai, vốn. Khuyến khích trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và giám sát từ xã hội dân sự.

Những giải pháp trên có thể tác động trực tiếp vào những nhóm dân cư yếu thế, tạo điều kiện để họ cải thiện thu nhập và chất lượng cuộc sống. Đồng thời, qua đó có thể kích thích sự "di động xã hội" ở khía cạnh tích cực, tức là thúc đẩy sự vươn lên của các nhóm cư dân ở tầng thấp hơn, có thể thu hẹp hoặc san bằng khoảng cách đối với nhóm phía trên. Những điều này giúp thu hẹp khoảng cách giàu nghèo.

TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2045 trở thành đô thị văn hóa toàn cầu

TP.HCM nêu tầm nhìn đến năm 2045 có chỉ số hạnh phúc thuộc nhóm dẫn đầu khu vực châu Á, phấn đấu trở thành đô thị văn hóa toàn cầu. Đồng thời tỉ trọng xuất khẩu sản phẩm văn hóa TP.HCM chiếm ít nhất 15% giá trị xuất khẩu văn hóa phẩm của cả nước.