Đón Tết trong ngôi nhà chái gãy

MẠNH HOÀI NAM

Nhà một mái chật hẹp ngửa mặt hướng tây, má kêu thợ lai phía trước một chái làm bằng cột chôn. Chỗ chái trước nối vào nằm dưới mái sau nửa mét, gọi là chái gãy.

Căn nhà nhiều vết nứt, gần Tết chị Hai tôi lấy báo dán che lại, “làm đẹp” trong nhà ra không gian đón Tết.

Tôi đọc “báo tường”. Tờ báo dán gần cửa cái hình đẹp, đang đọc ngon lành mấy dòng, báo hướng dẫn đọc tiếp theo trang 8. Tôi nhìn xung quanh nhiều dòng chữ tiếp theo trang… Rà một hồi phát hiện ra chỗ trang 8 tiếp theo nằm dưới trang ông Táo. Tôi cá với chị Hai, chỉ bài báo có dòng chữ tiếp theo trang 8, rồi “thách” chị tìm được chỗ tiếp theo trang 8, chị sai em làm gì cũng được.

Báo dán tường, ngang có, dọc có. Chỗ thấp chị quỳ gối. Rà một hồi chị chỉ… dưới trang ông Táo. Thắng! Chị sai tôi vô bụi duối ông Tướng (gốc bụi duối có hòn đá to dựng đứng, người trong xóm gọi là đá Tướng), hái lá dang về nấu chua.

Đọc “báo Tết” trên vách nhà, kỷ niệm chưa kịp đóng bụi thì tôi xa nhà ở trọ học cấp ba, rồi đại học.

Chị Hai lấy chồng. Năm 2009 lũ quét ập xuống xóm Trường (Phú Yên cũ) - bên kia sông, nước cuốn trôi 18 người chết. Má chạy lũ ở ké nhà trên cao trong xóm, nước rút má về mọi vật dụng trong nhà trôi sạch, má tìm “quanh đi quẩn lại” còn cái nồi kẹt trong gốc mít.

Lũ cuốn trôi không còn cọng rơm lót ổ gà. Nền nhà thấp hơn mặt đường, chỗ chái gãy, lá tre khô rụng dồn đống, con gà kêu ổ, nhảy lên đi bộ đến nằm “êm” quá đẻ trứng. Giáp Tết má lấy mấy trứng gà đánh bột khoai, ngồi dưới chái gãy đổ bánh thuẫn… cúng ông bà và những người đã khuất.

Quê nội của má ở xóm Trường. Theo phong tục ở quê, trước ngày đưa ông Táo về trời là ngày dòng họ giẫy mả cho những người đã khuất. Nhiều gia đình có người bị lũ cuốn trôi “bà con còn giẫy mả” với má.

Sau năm lũ quét, tháng chạp tôi về quê thay má qua bên kia sông giẫy mả. Giẫy mả xong tôi đến bàn thờ lạnh lẽo thắp nhang… Trong làn khói hương vương vấn xóm Trường vẫn còn đâu đó đau thương với cái tên: Phố “cô đơn”, Đô “mồ côi”…

Chái nhà lợp tôn thợ đóng cây đinh gỉ bị “quỳ” làm rách mái tôn chảy dột, cột chôn ngập lụt xiêu vẹo, má lấy cây chống, gọi là “chống gậy”. Phía trên chái gãy, phía dưới chống gậy. Rồi má kêu thợ làm chái nhà bằng trụ xi măng, lợp ngói.

Má mừng thấy chái nhà “lớn lên” từ chái nhà “chống gậy”, mái ngói đỏ tươi.

Mái ngói chưa kịp đóng rong thì mưa lũ năm 2025 ập đến, nước ngập nhà, má tóm quần áo, lấy cái nồi kẹt trong gốc mít chạy vô trại bò chị Hai, gần bụi duối ông Tướng… tránh lũ. Nước rút má về, nhà chị Hai phía trên còn in dấu gạch ngang dưới bàn thờ ông Táo. Nhà má nước lũ leo lên gần đụng chái gãy.

Ngôi nhà được dọn dẹp lại sau mưa lũ - Nguồn: Tác giả cung cấp

Năm 2025 lũ lịch sử, vì so với năm 2009 nhà cao nhất xóm má chạy lũ ở ké, khi lũ tràn vào chủ nhà to như “Tướng núi” lội nước ngập nửa bụng vớt chảo nồi trôi dưới bếp. Còn nhà chái gãy, năm lũ quét má tìm được cái nồi kẹt trong gốc mít, năm 2025 nước cuốn trôi… không còn cái bếp để nấu.

Cuối tuần tôi về quê. Má quét sân dưới chái gãy. Tôi bước đến nửa sân, nói “má nghỉ đừng quét nữa”. Má nói vui “tập tạ cho nhẹ người!”.

Tối, ngồi ăn cơm, má ngậm ngùi: Gần Tết mà trong nhà còn mùi… lụt (mùi bùn đất nhét vô kẽ nứt vách nhà).

Má nói năm ngoái anh rể (chồng chị Hai) bán 1 con bò đực giá “lủng” 40 triệu đồng (giá 40 triệu đồng, người mua bớt 100.000 đồng tiền thuê công dắt từ trại ra xe), đưa má ít tiền sắm sửa trong nhà trong cửa. Năm nay lụt trôi không còn bó rơm… biết ơn, cỏ ngoài đồng hôi bùn, thiếu thức ăn, bò ốm không bán được.

Mời bạn đọc tham gia cuộc thi viếtMái ấm ngày xuân

Như một món ăn tinh thần mỗi dịp Tết đến xuân về, báo Tuổi Trẻ cùng đối tác đồng hành là Công ty Xi măng INSEE tiếp tục mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân để chia sẻ giới thiệu về ngôi nhà - mái ấm của bạn, về những đặc điểm ngôi nhà cùng những kỷ niệm mà bạn nhớ mãi không quên.

Ngôi nhà nơi ông bà, cha mẹ và bạn sinh ra, lớn lên; ngôi nhà do chính bạn tận tay xây dựng; ngôi nhà nơi bạn đón cái Tết đầu tiên cùng gia đình nhỏ... đều có thể gửi về cuộc thi để giới thiệu đến bạn đọc cả nước.

Bài viết Mái ấm ngày xuân phải chưa từng tham gia bất kỳ cuộc thi viết nào, chưa từng được đăng trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội. Tác giả chịu trách nhiệm về bản quyền, ban tổ chức có quyền biên tập, bài khi được lựa chọn đăng trên các ấn phẩm Tuổi Trẻ sẽ được nhận nhuận bút.

Cuộc thi diễn ra từ ngày 1-12-2025 đến 15-1-2026, mời gọi tất cả người Việt Nam không giới hạn độ tuổi, nghề nghiệp đều được tham gia.

Bài viết Mái ấm ngày xuân bằng tiếng Việt tối đa 1.000 chữ, khuyến khích kèm theo ảnh, video minh họa (không nhận ảnh video minh họa lấy từ mạng xã hội không có bản quyền). Chỉ nhận bài qua email, không nhận qua đường bưu điện để tránh thất lạc.

Bài viết dự thi gửi đến địa chỉ email maiamngayxuan@tuoitre.com.vn.

Tác giả phải ghi địa chỉ, điện thoại, email, số tài khoản, số căn cước công dân để ban tổ chức liên lạc, gửi nhuận bút hoặc giải thưởng.

Cán bộ nhân viên báo Tuổi Trẻ và người nhà có thể tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân nhưng không được xét giải. Quyết định của ban tổ chức là quyết định cuối cùng.

Lễ trao giải Mái ấm ngày xuân và ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân

Ban giám khảo gồm các nhà báo, nhà văn hóa tên tuổi cùng đại diện báo Tuổi Trẻ sẽ xét duyệt chấm giải từ các bài đã qua sơ khảo và chọn trao thưởng.

Lễ trao giải, ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân dự kiến tổ chức tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, TP.HCM vào cuối tháng 1-2026.

Giải thưởng:

1 giải nhất: 10 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải nhì: 7 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải ba: 5 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

5 giải khuyến khích: 2 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

10 giải bạn đọc bình chọn: 1 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

Số điểm bình chọn được tính dựa trên tương tác với bài viết, trong đó 1 sao = 15 điểm, 1 tim = 3 điểm, 1 like = 2 điểm.