Trong đó, "bảo đảm phát triển hài hòa, bền vững" là một trong những trọng tâm được đặt ra và xem đây là chiến lược lớn cho quá trình phát triển sắp tới.

Khi quy mô nền kinh tế mở rộng và năng suất lao động tăng lên, vấn đề trung tâm không còn đơn thuần là "tăng trưởng bao nhiêu", mà là "ai được hưởng lợi từ tăng trưởng" và "xã hội thích ứng ra sao với những thay đổi cấu trúc về việc làm".

Với bài toán cần giải trong 20 năm tới, việc sử dụng ngân sách nhà nước cho các chương trình phúc lợi xã hội cần được nhìn nhận như một trụ cột chiến lược của phát triển, chứ không chỉ là khoản chi mang tính hỗ trợ.

Thực tế cho thấy khi các quốc gia tiến vào nhóm thu nhập trung bình cao, cấu trúc kinh tế thường chuyển mạnh sang công nghiệp công nghệ cao và dịch vụ hiện đại.

Quá trình này đi kèm với tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và kinh tế số, làm gia tăng năng suất nhưng đồng thời cũng khiến nhiều công việc giản đơn, lặp lại dần biến mất.

Lao động ít kỹ năng, người lớn tuổi và nhóm yếu thế có nguy cơ bị "bỏ lại phía sau" nếu không có mạng lưới an sinh đủ mạnh.

Với Việt Nam, thách thức này càng rõ nét khi khu vực phi chính thức còn lớn và khả năng tích lũy của người lao động thu nhập thấp còn hạn chế.

Trong một nền kinh tế đang chuyển đổi nhanh, không phải ai cũng có thể tái đào tạo kịp thời để thích nghi với những yêu cầu mới của thị trường lao động.

Do đó ngân sách cho phúc lợi xã hội không chỉ đóng vai trò "cứu trợ", mà còn là công cụ giúp người dân vượt qua giai đoạn chuyển tiếp, duy trì mức sống cơ bản và tiếp tục tham gia đời sống kinh tế - xã hội.

Ở nhiều quốc gia, khi thu nhập bình quân đầu người tăng lên, tỉ trọng chi ngân sách cho an sinh xã hội cũng gia tăng tương ứng.

Các khoản chi cho y tế, giáo dục, bảo hiểm xã hội, trợ cấp thất nghiệp, nhà ở xã hội và hỗ trợ đào tạo lại lao động được xem là đầu tư dài hạn cho nguồn nhân lực.

Đây chính là nền tảng để hình thành tầng lớp trung lưu vững mạnh - động lực quan trọng của tiêu dùng trong nước và ổn định xã hội.

Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực mở rộng dư địa tài khóa và nâng cao hiệu quả huy động ngân sách, một phần đáng kể nguồn lực tăng thêm cần được ưu tiên cho các chương trình phúc lợi.

Điều này không chỉ giúp giảm bất bình đẳng, mà còn tạo "tấm đệm" cho nền kinh tế trước các cú sốc từ bên ngoài, từ suy thoái toàn cầu cho tới biến đổi khí hậu.

Xa hơn, thế giới đang bước vào giai đoạn tranh luận nghiêm túc về các mô hình phúc lợi mới, trong đó có khái niệm thu nhập phổ quát cơ bản (universal basic income - UBI).

Dù còn nhiều ý kiến khác nhau, UBI phản ánh một thực tế: khi công nghệ thay thế ngày càng nhiều lao động, xã hội cần những cơ chế phân phối lại thu nhập để đảm bảo mọi công dân có mức sống tối thiểu và cơ hội tham gia vào nền kinh tế.

Một số quốc gia đã thử nghiệm các hình thức trợ cấp tiền mặt không điều kiện hoặc bán phổ quát, như một cách ứng phó với thất nghiệp công nghệ và sự bấp bênh của việc làm.

Tư duy cốt lõi của mô hình này - bảo đảm an ninh thu nhập cơ bản cho người dân - là gợi mở quan trọng cho cải cách chính sách phúc lợi trong tương lai.

Thay vì các chương trình hỗ trợ phân tán, manh mún, Việt Nam có thể từng bước tiến tới các cơ chế trợ giúp xã hội tích hợp hơn, minh bạch hơn, tận dụng chuyển đổi số để đưa hỗ trợ trực tiếp đến đúng đối tượng, giảm chi phí hành chính và hạn chế thất thoát.

Song song đó, ngân sách phúc lợi cần gắn chặt với các chương trình nâng cao kỹ năng, đào tạo lại lao động và học tập suốt đời. Hỗ trợ tài chính chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với cơ hội quay trở lại thị trường lao động ở những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn.

Đây là cách để biến an sinh xã hội từ "chi tiêu thụ động" thành "đầu tư chủ động" cho tăng trưởng dài hạn.

Bước vào nhóm thu nhập trung bình cao và tiến tới thu nhập cao không chỉ là câu chuyện về GDP bình quân đầu người, mà là hành trình xây dựng một xã hội bao trùm, có khả năng thích ứng trước biến động công nghệ và kinh tế toàn cầu.

Trong hành trình đó, ngân sách cho phúc lợi xã hội chính là nền móng. Một hệ thống an sinh đủ mạnh sẽ giúp Việt Nam duy trì ổn định xã hội, củng cố niềm tin của người dân và tạo điều kiện để mọi thành phần cùng tham gia vào tiến trình phát triển - đúng với tinh thần "không ai bị bỏ lại phía sau".

Bài toán 20 năm cần bắt đầu ngay từ bây giờ.

Thu nhập bình quân của người lao động tăng 10%, nhưng 1,6 triệu thanh niên không có việc làm

Báo cáo về tình hình lao động, việc làm quý 3 và 9 tháng đầu năm 2025 mà Cục Thống kê vừa công bố cho thấy có nhiều thông tin tích cực lẫn tiêu cực. Đáng chú ý khi hiện có tới 1,6 triệu thanh niên (độ tuổi từ 15 - 24) hiện không có việc làm.