Lý do thiếu lao động

Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, ông Bùi Trung Kết - Giám đốc cấp cao dịch vụ khoán việc và cho thuê lại lao động, Manpower Việt Nam - chỉ ra một thực tế mỗi năm khoảng 70% lao động mới gia nhập thị trường lựa chọn học trung cấp, cao đẳng, đại học hoặc học tiếp lên cao hơn. Lực lượng này chưa thể "bơm" ngay vào thị trường lao động phổ thông.

Phần còn lại, khoảng 30%, tham gia trực tiếp thị trường việc làm. Nhưng trong số này, có khoảng 15-25% rẽ sang các hướng khác như du học, đi làm việc ở nước ngoài, livestream bán hàng trên TikTok, Facebook hoặc lái xe công nghệ, theo nghề truyền thống gia đình.

"Như vậy, số lao động phổ thông bổ sung cho thị trường không lớn, dẫn tới thiếu lao động, song cũng là tín hiệu tích cực vì người lao động có nhiều lựa chọn việc làm hơn, không còn bó hẹp trong khu vực nhà máy", ông Kết phân tích.

Sự đa dạng hóa lựa chọn này, theo ông Kết, khiến doanh nghiệp khó tuyển nhanh số lượng lớn lao động giản đơn như trước, nhất là giáp Tết, dù tăng lương thưởng, phụ cấp.

Một yếu tố khác góp phần gây thiếu hụt cục bộ là nhiều người không chịu áp lực thuê nhà, không phải gửi tiền về quê nên có xu hướng cân nhắc kỹ hơn trước khi nhận việc.

"Khi hàng loạt khu công nghiệp, doanh nghiệp mới được mở, nếu thiếu chính sách thu hút lao động từ các tỉnh khác, tình trạng khan hiếm lao động sẽ còn kéo dài.

Nếu các doanh nghiệp cạnh tranh tuyển lao động qua tăng lương thưởng, chi phí đầu vào sẽ tăng, dẫn tới chênh lệch lớn về mặt bằng tiền lương trong cùng khu vực, dù người lao động làm các công việc tương đồng. Vì vậy cần có cơ chế trao đổi, khuyến nghị doanh nghiệp tạo mặt bằng lương thưởng phù hợp", ông Kết gợi ý.

Giải pháp căn cơ

Vị chuyên gia cho rằng giữ chân lao động, đặc biệt người trẻ, không thể chỉ dựa vào lương thưởng. Môi trường làm việc, văn hóa doanh nghiệp và năng lực quản lý trực tiếp đóng vai trò then chốt.

Chẳng hạn, quản đốc nếu có kỹ năng giao tiếp, kiểm soát cảm xúc, linh hoạt xử lý thì người lao động thấy được động viên, an tâm khi làm việc thay vì bị trách móc, xử phạt.

Lấy ví dụ các địa phương, ông Kết gợi mở Bắc Ninh có thế mạnh về điện tử, logistics thì có thể định hướng đào tạo lực lượng lao động các ngành này song phải có đánh giá, dự báo hiệu quả nhu cầu doanh nghiệp. 

Còn Hưng Yên, Ninh Bình, nếu hướng tới mục tiêu "thủ phủ công nghiệp" thì quy hoạch bài bản phải đi cùng chính sách thu hút đặc thù cho doanh nghiệp đầu tư nhà ở, dịch vụ, vui chơi, y tế, giáo dục...

Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, bà Ngô Thị Hồng Thịnh - Phó giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Bắc Ninh số 1 (cũ) - cho biết năm 2026, các doanh nghiệp ở tỉnh cần khoảng 180.000 lao động, tập trung các ngành điện tử, may mặc. Nhu cầu chủ yếu là lao động phổ thông, chiếm khoảng 80 - 85%.

Trước đó, giai đoạn 2023 - 2024, nhu cầu nhân lực ở Bắc Ninh tăng mạnh, nhất là các doanh nghiệp FDI của Đài Loan (Trung Quốc), Trung Quốc, Hàn Quốc. Các công ty này có đặc điểm phát triển nhanh, xưởng mở rộng sản xuất, đơn hàng giá trị cao, buộc họ phải tuyển dụng số lượng lớn trong thời gian ngắn. 

Dù các công ty có chính sách thưởng cao, phúc lợi hấp dẫn song cung - cầu vẫn chênh lệch. Một phần do quy mô dân số Bắc Ninh chỉ khoảng 3,6 triệu người và lực lượng lao động khoảng 1,9 triệu chưa thể đáp ứng tức thì.

Hiện Trung tâm Dịch vụ việc làm Bắc Ninh số 1 thường xuyên tổ chức các phiên giao dịch việc làm trực tiếp và trực tuyến (online) để kết nối doanh nghiệp với lao động từ các tỉnh thành như Hà Nội, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Lào Cai, Tuyên Quang, Ninh Bình, Phú Thọ…

Còn ông Vũ Quang Thành - Phó giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội - bày tỏ để khắc phục lệch pha cung - cầu lao động, cơ quan chức năng cần xây dựng hệ thống dự báo nhu cầu nhân lực quốc gia dựa trên dữ liệu lớn (Big Data) để định hướng nghề nghiệp chính xác cho học sinh từ sớm, tránh lãng phí nguồn lực xã hội.

Cạnh đó là có phương án quy hoạch hạ tầng sản xuất bắt buộc phải đi kèm với hạ tầng xã hội (nhà trẻ, khu giải trí) để đáp ứng nhu cầu sống của lao động, đặc biệt là thanh niên Gen Z.

Ngoài ra cần có thêm các hình thức làm việc linh hoạt, làm việc từ xa hoặc luật hóa mô hình "đào tạo kép" để doanh nghiệp tham gia sâu trong đào tạo, có nhân lực trẻ kế cận từ sớm...

Đơn hàng, lương thưởng tăng: Doanh nghiệp phía Bắc vẫn 'đỏ mắt' tìm lao động phổ thông

Cận Tết Nguyên đán 2026, nhiều nhà máy tại các trung tâm công nghiệp vận hành hết công suất để kịp tiến độ đơn hàng xuất khẩu. Chế độ, lương thưởng đều tăng nhưng không dễ tuyển lao động phổ thông.