Bhutan duy trì độ che phủ rừng gần 70%, bảo vệ nguồn nước cho 1,6 tỉ người vùng hạ lưu Nam Á - Ảnh: The Earthshot Prize
Giải thưởng Môi trường Earthshot 2026 sáng lập vừa công bố 5 chủ nhân chiến thắng, mỗi giải thưởng trị giá 1 triệu bảng Anh. Những sáng kiến được vinh danh đến từ Bhutan, Niue, Ấn Độ, Đan Mạch và Pháp, cho thấy bảo vệ môi trường không chỉ cần những công nghệ đắt tiền mà còn đòi hỏi sự thay đổi trong cách quản lý tài nguyên, sản xuất và tiêu dùng.
Đáng chú ý, hai quốc gia có quy mô dân số và diện tích khiêm tốn là Bhutan và Niue đã tạo dấu ấn với những mô hình bảo tồn thiên nhiên có khả năng mang lại lợi ích vượt ra ngoài biên giới.
Bhutan phục hồi rừng, Niue hồi sinh đại dương
Ở hạng mục Bảo vệ và Phục hồi Thiên nhiên, Bhutan được vinh danh nhờ duy trì độ che phủ rừng gần 70%, đồng thời đưa cam kết bảo vệ thiên nhiên vào Hiến pháp. Quốc gia khoảng 800.000 dân này có mức phát thải ròng âm.
Những cánh rừng ở Bhutan còn góp phần điều tiết nguồn nước tại Himalaya, phục vụ khoảng 1,6 tỉ người ở hạ lưu Nam Á.
Trước nguy cơ gần 2.000 nguồn nước cạn kiệt và cháy rừng gia tăng, Bhutan triển khai chương trình Restore Bhutan, đặt mục tiêu phục hồi 50.000ha đất suy thoái vào năm 2030, kết hợp nguồn tài chính dài hạn với tri thức bản địa.
Trong khi đó, ở hạng mục Hồi sinh Đại dương, Niue Ocean Wide Trust được vinh danh nhờ mô hình tài chính bảo tồn biển. Đảo quốc chỉ có khoảng 1.700 dân nhưng quản lý vùng biển rộng 327.000km², tương đương diện tích Việt Nam.
Thay vì phụ thuộc vào viện trợ, quỹ huy động nguồn lực thông qua các cam kết bảo tồn đại dương, hướng đến xây dựng quỹ hiến tặng lâu dài trị giá 32 triệu đô la New Zealand. Nhờ đó, toàn bộ vùng biển được quản lý bền vững, trong đó 40% diện tích cấm khai thác. Mô hình cũng cấp ngân sách bảo tồn trong 20 năm cho 14 cộng đồng địa phương.
Theo kết quả công bố, sinh khối cá tại khu vực tăng 60%, độ che phủ san hô tăng 10%.
Từ xe điện đến luật cấm hóa chất độc hại
Những chiếc xe điện ba bánh giúp cắt giảm khí thải đô thị và tăng 25-30% thu nhập cho tài xế Ấn Độ - Ảnh: The Earthshot Prize
Ba chủ nhân còn lại của Earthshot 2026 được vinh danh nhờ những giải pháp giảm ô nhiễm không khí, chuyển đổi năng lượng và kiểm soát hóa chất độc hại.
Ở hạng mục Làm sạch Bầu không khí, Mahindra Last Mile Mobility (Ấn Độ) được ghi nhận nhờ phát triển xe điện ba bánh thay thế phương tiện chạy nhiên liệu hóa thạch. Doanh nghiệp đã bán hơn 400.000 xe, xây dựng mạng lưới hơn 10.000 trạm sạc, góp phần cắt giảm hơn 180.000 tấn CO2.
Việc chuyển sang xe điện giúp tài xế tăng 25-30% thu nhập thực nhận. Doanh nghiệp cũng đào tạo 500 phụ nữ làm nghề lái xe và sửa chữa xe điện, hướng đến mục tiêu bán 1 triệu xe vào năm 2031.
Ở hạng mục Sửa chữa Khí hậu, Tập đoàn năng lượng Ørsted (Đan Mạch) được vinh danh nhờ chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng tái tạo. Từ một doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào than đá và dầu khí năm 2006, Ørsted đã thoái vốn khỏi dầu khí, từ bỏ than đá và tập trung phát triển điện gió ngoài khơi. Quá trình này giúp tập đoàn cắt giảm hơn 98% lượng khí thải của chính mình.
Hiện Ørsted có hơn 10GW công suất điện gió ngoài khơi, cung cấp điện sạch cho khoảng 22 triệu người và góp phần tạo gần 100.000 việc làm xanh tại châu Âu.
Các trang trại điện gió ngoài khơi của Ørsted đang cung cấp điện sạch cho khoảng 22 triệu người trên toàn cầu - Ảnh: The Earthshot Prize
Trong khi đó, tại hạng mục Xây dựng Thế giới Không rác thải, phong trào PFAS-Free France (Pháp) được vinh danh nhờ vận động kiểm soát nhóm hóa chất PFAS, thường được gọi là "hóa chất vĩnh cửu". Đây là những hóa chất khó phân hủy trong môi trường, có thể tích tụ trong cơ thể người và động vật, được sử dụng trong mỹ phẩm, quần áo chống thấm và nhiều sản phẩm công nghiệp.
Phong trào tập hợp các nhà khoa học, nghị sĩ và tổ chức xã hội, tổ chức xét nghiệm mẫu tóc của hàng trăm người dân và nghị sĩ để nâng cao nhận thức về mức độ hiện diện của PFAS. Chiến dịch thu hút hơn 200.000 người tham gia vận động, góp phần thúc đẩy Quốc hội Pháp thông qua đạo luật kiểm soát nhóm hóa chất này.
Có hiệu lực từ đầu năm 2026, luật cấm PFAS trong mỹ phẩm, quần áo tiêu dùng và đặt mục tiêu chấm dứt hoạt động xả thải công nghiệp chứa nhóm hóa chất này vào nguồn nước sau 5 năm. Đạo luật cũng áp dụng nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền.
Quốc hội Pháp thông qua đạo luật cấp quốc gia đầu tiên trên thế giới cấm "hóa chất vĩnh cửu" PFAS - Ảnh: The Earthshot Prize
Những sáng kiến tạo hy vọng
Ra đời năm 2020 theo sáng kiến của Hoàng tử William, Earthshot hướng đến tìm kiếm và hỗ trợ những giải pháp có khả năng phục hồi môi trường trên quy mô lớn. Mỗi năm, giải thưởng lựa chọn 5 sáng kiến xuất sắc thuộc 5 lĩnh vực, gồm bảo vệ thiên nhiên, làm sạch không khí, hồi sinh đại dương, xây dựng thế giới không rác thải và sửa chữa khí hậu.
Theo thống kê của giải thưởng, mạng lưới 90 dự án lọt vào vòng chung kết từ khi chương trình thành lập đã góp phần ngăn chặn hơn 18 triệu tấn CO2, bảo vệ 58 triệu hécta đất liền và 85 triệu hécta đại dương.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận