Giữa rất nhiều cuốn sách về du lịch và khám phá, Himalaya: Đất Nước Lửa Khí Không (Nhà xuất bản Thế Giới) của Nguyễn Mạnh Duy xuất hiện như một nỗ lực khác biệt: không kể về hành trình đi đến đâu, mà đào sâu vào câu hỏi đi để hiểu gì. Đây không đơn thuần là một cuốn sách ảnh, mà là một "photography storytelling book" - nơi hình ảnh, ký sự và chiêm nghiệm văn hóa đan cài để mở ra một thế giới vừa hùng vĩ, vừa nội tâm.

Sau hơn một thập kỷ gắn bó với dãy Himalaya, tác giả không chọn cách kể vội vàng. Anh đi, ở lại, quan sát, rồi quay lại - nhiều lần như thế trong suốt 12 năm qua - để tích lũy một "tầng ký ức" đủ dày trước khi chắt lọc thành gần 500 trang sách. Ở đó, Himalaya không chỉ là "nóc nhà thế giới", mà là một hệ sinh thái tinh thần, nơi thiên nhiên, con người và niềm tin hòa quyện vào nhau.

Himalaya: Một hành trình không chỉ để chinh phục

Điểm đặc biệt của cuốn sách không nằm ở việc ghi lại những cảnh quan hùng vĩ - điều mà bất kỳ nhiếp ảnh gia nào đến Himalaya cũng có thể làm. Điều đáng nói là cách Nguyễn Mạnh Duy tổ chức thế giới ấy bằng một hệ quy chiếu riêng: "Mandala ngũ đại".

Theo đó, toàn bộ đời sống Himalaya được nhìn qua năm trụ cột: thiên nhiên, văn hóa, con người, lối sống và đức tin. Năm yếu tố này tương ứng với "Đất - Nước - Lửa - Khí - Không", tạo thành một cấu trúc đa chiều vừa vật chất, vừa tinh thần.

Cách tiếp cận này giúp cuốn sách vượt ra ngoài phạm vi của một ấn phẩm nhiếp ảnh hay du ký. Himalaya: Đất Nước Lửa Khí Không giống một nỗ lực "giải mã", không phải bằng lý thuyết, mà bằng trải nghiệm cá nhân tích lũy qua thời gian dài. Lớp ngoài, độc giả nhìn thấy những dãy núi phủ tuyết, những ngôi làng treo mình giữa mây. Nhưng càng đi sâu, những hình ảnh ấy mở ra đời sống văn hóa bản địa, rồi dẫn đến tầng sâu hơn: đời sống tâm linh, nơi con người đối diện với chính mình.

Nguyễn Mạnh Duy không phải là người xa lạ với Himalaya theo nghĩa thông thường. Anh từng chinh phục những đỉnh núi trên 8.000m, trong đó có Everest - "nóc nhà thế giới". 

Nhưng điều đáng chú ý là cuốn sách gần như không đặt trọng tâm vào hành trình "chinh phục". Trái lại, tác giả nhiều lần nhấn mạnh rằng điều giữ chân anh không phải là những đỉnh cao, mà là đời sống văn hóa và tinh thần của vùng đất này.

Có thể nói, đây là sự dịch chuyển từ "chinh phục thiên nhiên" sang "hòa vào thiên nhiên"; từ việc đo đếm bằng độ cao, sang việc cảm nhận bằng chiều sâu. Chính sự dịch chuyển này khiến cuốn sách mang màu sắc chiêm nghiệm rõ rệt - nơi mỗi bức ảnh không chỉ là một khoảnh khắc, mà là một lát cắt của hành trình nội tâm.

Khi nhiếp ảnh trở thành ký ức

Một chi tiết đáng chú ý là phần lớn hình ảnh trong sách được chụp bằng máy ảnh film - một lựa chọn không phổ biến trong thời đại số. Điều này không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là cách tác giả lựa chọn đối thoại với thời gian. Film không cho phép chụp nhiều, không dễ sửa, và mỗi khuôn hình đều mang tính "không thể lặp lại".

Chính vì vậy, mỗi bức ảnh trong sách giống như một dạng "kết tinh" của hành trình, của điều kiện khắc nghiệt, và của sự kiên nhẫn. Như chính tác giả chia sẻ, những cuộn film phải đi qua nhiều hành trình rủi ro, nhưng cũng vì thế mà mỗi hình ảnh trở nên có trọng lượng hơn. Ở đây, nhiếp ảnh không còn là công cụ ghi nhận, mà trở thành một cách lưu giữ ký ức một cách chậm rãi và có ý thức.

Nếu phải tìm một cách định nghĩa ngắn gọn, có thể xem Himalaya: Đất Nước Lửa Khí Không như một "cánh cổng". Cánh cổng ấy mở ra cho độc giả Việt Nam một vùng văn hóa vốn xa xôi, nhưng lại có nhiều điểm chạm với đời sống tinh thần Á Đông: niềm tin, nghi lễ, sự gắn bó với thiên nhiên, và hành trình đi vào nội tâm.

Không dừng lại ở cuốn sách, tác giả còn tổ chức các hoạt động giao lưu, trưng bày, chia sẻ trải nghiệm như một cách kéo gần khoảng cách giữa Himalaya và công chúng trong nước. Ở góc độ này, cuốn sách không chỉ là sản phẩm cá nhân, mà còn là một nỗ lực kết nối văn hóa.

Một trong những điều đáng chú ý là cuốn sách không cố gắng "giải thích" Himalaya theo cách học thuật, mà để người đọc tự cảm nhận. Những hình ảnh, câu chuyện và chiêm nghiệm được đặt cạnh nhau, tạo nên một không gian mở - nơi mỗi người có thể tìm thấy điều riêng cho mình: có người nhìn thấy vẻ đẹp thiên nhiên, có người cảm nhận đời sống con người, có người lại bắt gặp những câu hỏi về chính mình.

Có lẽ vì vậy, cuốn sách không chỉ dành cho những người yêu nhiếp ảnh hay du lịch, mà còn cho những ai quan tâm đến đời sống nội tâm. Theo đó, hành trình đi vào Himalaya - như cách tác giả thể hiện - cũng là hành trình đi vào chính mình.

Du lịch xứ tuyết Himalaya hùng vĩ để thêm... khiêm nhường

Khi bước chân giữa thiên nhiên hùng vĩ của dãy Himalaya, gắn bó với người bản địa, có những người Việt không còn quá chú trọng chứng tỏ mình đã đi qua núi cao - vực sâu nơi xứ tuyết, mà trở nên khiêm nhường hơn, học cách lắng nghe bên trong mình.