Toan tính thực tế của Đảng Cộng hòa thông qua dàn lãnh đạo mới

Theo Hãng tin Reuters, ngày 10-11 (giờ địa phương), các nghị sĩ Đảng Cộng hòa tại Hạ viện Mỹ đã bầu ông Jim Jordan, đồng minh thân cận của Tổng thống Donald Trump, làm lãnh đạo phe thiểu số trong nhiệm kỳ quốc hội mới.

Theo AP, ông Jordan đã thắng lãnh đạo phe đa số đương nhiệm Steve Scalise với tỉ lệ 106-73 trong cuộc bỏ phiếu kín nội bộ. Cuộc bầu diễn ra một tuần sau khi Đảng Dân chủ giành đa số ở cả hai viện tại bầu cử giữa kỳ.

Cùng ngày, phe Cộng hòa tại Thượng viện cũng bầu lại ông John Thune làm lãnh đạo.

Hai quyết định trên cho thấy Đảng Cộng hòa đã nhanh chóng sắp xếp lại đội hình để bước vào vai trò phe thiểu số trong hai năm cuối nhiệm kỳ của ông Trump.

Sự trở lại của "người nổi loạn"

Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson không ra tranh cử vị trí này. Theo Đài Fox News, thất bại nặng nề trong bầu cử đã buộc ông phải rút lui. Báo The Hill cho biết nhiều nghị sĩ Cộng hòa đổ lỗi cho ban lãnh đạo, phần lớn nhắm vào ông Johnson.

Ông Jordan, 62 tuổi, là chủ tịch Ủy ban Tư pháp Hạ viện và đồng sáng lập nhóm Tự do (House Freedom Caucus), nơi tập hợp những dân biểu bảo thủ cứng rắn nhất của Đảng Cộng hòa.

Nhóm này từng gây nhiều sóng gió tại Hạ viện trong nhiệm kỳ của cựu Tổng thống Joe Biden. Năm 2023, một số thành viên nhóm nằm trong 8 dân biểu Cộng hòa bỏ phiếu cùng phe Dân chủ phế truất Chủ tịch Hạ viện Kevin McCarthy, mở đường cho sự đi lên bất ngờ của ông Johnson.

Nhóm cũng nhiều lần phản đối các thỏa thuận ngân sách của lãnh đạo Đảng Cộng hòa.

Tuy nhiên, theo The Hill và Đài NBC, những năm gần đây ông Jordan đã dần theo sát đường lối chung của đảng hơn. Bản thân ông Jordan cũng đã bỏ phiếu giữ lại ông McCarthy trong đợt biểu quyết năm 2023.

The Hill nhận xét việc ông Jordan được bầu làm lãnh đạo Cộng hòa ở Hạ viện là bước tiến vượt bậc của một biểu tượng bảo thủ "từng nổi danh nhờ chống đối chính lãnh đạo đảng mình".

Chọn chiến binh đối đầu cuộc chơi mới

Kết quả bỏ phiếu kín phản ánh sự thay đổi trong chính hàng ngũ Cộng hòa. 

Sau bầu cử, nhóm nghị sĩ Cộng hòa tại Hạ viện bị thu hẹp, khi nhiều người theo đường lối ôn hòa hoặc đến từ các khu vực bầu cử dao động đã nghỉ hưu hay thất cử. Nhiều người ở lại muốn có lãnh đạo mới.

Dân biểu Brian Mast (Đảng Cộng hòa, Florida), người đề cử ông Jordan, nhận định: "Chúng tôi giờ là một nhóm bảo thủ hơn đáng kể so với trước".

Phe ủng hộ ông Scalise đề cao kinh nghiệm vận động để các dự luật được thông qua của ông. 

Tuy nhiên, đa số vẫn chọn ông Jordan, người nhấn mạnh kinh nghiệm đối đầu với phe Dân chủ tại các phiên họp ủy ban. Lựa chọn này được đưa ra trong bối cảnh đảng chuẩn bị đối phó loạt cuộc điều tra nhắm vào ông Trump.

Dân biểu Anna Paulina Luna (Đảng Cộng hòa, Florida) khẳng định: "Có vẻ toàn bộ mục tiêu của phe Dân chủ sẽ là các cuộc điều tra có chủ đích. Và ông Jim Jordan hiểu rõ chuyện vũ khí hóa (bộ máy nhà nước - PV)".

Theo Đài CNN, việc chọn ông Jordan - một đồng minh trung thành của ông Trump - cũng cho thấy vị tổng thống vẫn là tương lai của Đảng Cộng hòa, ít nhất ở thời điểm hiện tại.

Về phía Đảng Dân chủ, các dân biểu cho rằng việc bầu ông Jordan cho thấy Đảng Cộng hòa đã rút ra bài học sau thất bại nặng nề vừa qua.

"Đảng Cộng hòa tại Hạ viện rõ ràng đã chọn ứng viên cực đoan hơn", dân biểu Ted Lieu nhận xét.

Thượng viện tận dụng thời gian

Ở Thượng viện, một số thượng nghị sĩ Cộng hòa muốn hoãn việc bầu lãnh đạo cho nhiệm kỳ mới để đảng nhìn lại thất bại vừa qua.

Thượng nghị sĩ Josh Hawley (Missouri) lập luận: "Mất ít nhất 7 ghế Thượng viện mà vẫn không thấy cần đổi hướng thì tôi không hiểu bạn đang sống ở hành tinh nào".

Tuy nhiên, sau khi nghe ông Thune trình bày tầm nhìn cho giai đoạn làm phe thiểu số, đồng thời cam kết tận dụng tối đa hai tháng cuối nắm đa số để thúc đẩy các ưu tiên còn dang dở của Đảng Cộng hòa, các thượng nghị sĩ đảng này bỏ phiếu 31-15 để tiến hành bầu ngay.

Do không có đối thủ, ông Thune tái đắc cử theo hình thức đồng thuận.

Về lâu dài, phe Cộng hòa tin vào phong cách điều hành của ông Thune, người được AP mô tả là chịu lắng nghe nhiều quan điểm và gần gũi với đồng nghiệp.

Gần hai năm làm lãnh đạo phe đa số ở Thượng viện, ông Thune đã thành công trong việc cân bằng quan hệ với ông Trump. 

Một mặt, ông là nhân tố chủ chốt giúp thông qua nhiều ưu tiên của ông Trump tại Thượng viện, trong đó có đạo luật cắt giảm thuế và chi tiêu. Ông Trump từng mời ông cùng gia đình đến Nhà Trắng hồi tháng 10 và gọi ông là "một người rất tốt".

Mặt khác, ông kiên quyết bảo vệ các quy tắc lâu năm của Thượng viện bất chấp sức ép từ tổng thống, điển hình là quy định filibuster. Theo quy định này, phần lớn dự luật cần ít nhất 60/100 phiếu để kết thúc tranh luận và đưa ra biểu quyết, thay vì chỉ cần đa số quá bán.

Việc ông Thune từ chối bãi bỏ quy định này khiến nhiều dự luật mà ông Trump mong muốn không thể thông qua, khiến tổng thống không hài lòng.

Tuy nhiên, giờ đây chính quy định này lại trở thành đòn bẩy của Đảng Cộng hòa trong nhiệm kỳ thiểu số sắp tới, khi phe Dân chủ cần sự ủng hộ của họ để thông qua phần lớn dự luật.

"Năm tới, người điều hành nơi này sẽ là phe Dân chủ, không phải chúng tôi. Nhưng các bạn có thể yên tâm rằng chúng tôi sẽ rất, rất tích cực khẳng định các ưu tiên bảo thủ", ông Thune cam kết.

Hậu bầu cử giữa kỳ: Dân chủ ăn mừng, Cộng hòa lo sóng gió nội bộ

Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát lưỡng viện trong cuộc bầu cử ngày 3-11 (giờ Mỹ), tạo nên chiến thắng áp đảo tại những thành trì của Đảng Cộng hòa.