Vì sao Đảng Cộng hòa thua đậm?

Việc đảng của tổng thống đương nhiệm gặp bất lợi trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vốn là điều thường thấy ở chính trường Mỹ. Nhưng thất bại lần này của Đảng Cộng hòa đã vượt xa những dự đoán thông thường.

Theo Hãng tin AP ngày 4-11, Đảng Dân chủ thành công trong việc giành quyền kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện, trong đó ghi nhận chiến thắng tại nhiều bang vốn được xem là thành trì của Đảng Cộng hòa như Texas, Kansas và South Carolina.

Giới phân tích cho rằng thất bại trên diện rộng của Đảng Cộng hòa không chỉ phản ánh sự bất mãn của cử tri đối với Tổng thống Trump, mà còn bắt nguồn từ những chính sách kinh tế, đối ngoại và chiến lược tranh cử sai lầm của đảng này.

Khi lợi thế thành gánh nặng

Tạp chí Atlantic nhận định nguyên nhân nổi bật nhất dẫn đến thất bại của Đảng Cộng hòa nằm ở vấn đề kinh tế, đặc biệt là chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ.

Đây cũng chính là vấn đề từng giúp ông Trump trở lại Nhà Trắng năm 2024, khi ông khai thác sự bất mãn của người dân trước tình trạng lạm phát dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden.

Tuy nhiên, sau hai năm cầm quyền, ông Trump lại đối mặt với áp lực tương tự. Các cuộc chiến thương mại do Washington phát động khiến chi phí hàng hóa nhập khẩu tăng lên, trong khi chính sách cắt giảm thuế quy mô lớn cùng làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) góp phần đẩy lãi suất lên cao.

Đặc biệt, cuộc chiến với Iran khiến giá xăng và dầu diesel tăng mạnh, trực tiếp tác động đến đời sống của hàng triệu người Mỹ.

Theo khảo sát AP Voter Poll, khoảng 6/10 cử tri được hỏi cho rằng các chính sách của ông Trump là nguyên nhân chính khiến giá cả tăng cao.

Sự bất mãn này không chỉ giới hạn ở vấn đề kinh tế. Khoảng 3/4 cử tri cảm thấy tức giận hoặc không hài lòng với hướng đi của đất nước, trong khi 70% muốn Quốc hội tăng cường vai trò kiểm soát quyền lực tổng thống.

Điều đó cho thấy cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ không đơn thuần là cuộc cạnh tranh giữa các ứng viên địa phương, mà còn trở thành dịp để cử tri đánh giá hai năm cầm quyền của ông Trump.

Trong khi Đảng Cộng hòa phải bảo vệ thành tích của chính quyền, Đảng Dân chủ lại có cơ hội khai thác sự bất mãn này.

Mất cử tri, chiến lược tranh cử phản tác dụng

Thất bại của Đảng Cộng hòa còn phản ánh sự rạn nứt trong liên minh cử tri từng giúp ông Trump trở lại Nhà Trắng năm 2024, đặc biệt là giới trẻ và cộng đồng gốc Mỹ Latin.

Theo AP Voter Poll, khoảng 7/10 cử tri dưới 30 tuổi bỏ phiếu cho ứng viên Dân chủ vào Hạ viện, trong khi nhóm này từng chia đều sự ủng hộ giữa ông Trump và bà Kamala Harris trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024.

Tương tự, chỉ khoảng 1/3 cử tri gốc Mỹ Latin ủng hộ ứng viên Cộng hòa, giảm so với mức 4/10 từng bỏ phiếu cho ông Trump. Đáng chú ý, khoảng 7/10 cử tri thuộc nhóm này cho rằng các chính sách của tổng thống đã khiến kinh tế Mỹ đi xuống.

Sự chuyển dịch này cũng góp phần khiến chiến lược vẽ lại ranh giới khu vực bầu cử do ông Trump thúc đẩy không đạt kỳ vọng.

Tại Florida, Đảng Dân chủ giành chiến thắng ở ba khu vực được điều chỉnh nhằm tạo lợi thế cho Đảng Cộng hòa. Tại Texas, đảng này cũng thắng tại ba khu vực có đông cử tri gốc Mỹ Latin được vẽ lại.

Đảng Cộng hòa trả giá cho lựa chọn của ông Trump?

Theo Hãng tin Reuters, trong hơn một thập niên qua, ông Trump cho thấy xu hướng ưu tiên lựa chọn ứng viên trung thành với mình hơn các chính trị gia kỳ cựu có kinh nghiệm tranh cử và mạng lưới ủng hộ vững chắc.

Tuy nhiên, kết quả bầu cử giữa kỳ vừa qua cho thấy sự hậu thuẫn của tổng thống thôi là chưa đủ để giúp các ứng viên vượt qua những bất lợi riêng.

Tại Texas, ông Trump ủng hộ Tổng chưởng lý Ken Paxton, người vướng nhiều bê bối, thay vì Thượng nghị sĩ John Cornyn, vốn được một số thành viên Đảng Cộng hòa đánh giá là lựa chọn an toàn hơn. Kết quả, ông Paxton thất bại trước ứng viên Dân chủ James Talarico.

Tương tự, các ứng viên được ông Trump hậu thuẫn tại South Carolina, North Carolina và Michigan cũng bị đánh bại.

Cựu Thống đốc North Carolina Pat McCrory nhận định những lần tổng thống can thiệp vào quá trình lựa chọn ứng viên đã gây chia rẽ nội bộ Đảng Cộng hòa tại nhiều bang.

Dù vậy, việc thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ chưa đủ để khẳng định sức ảnh hưởng chính trị của ông Trump đang đi đến hồi kết. Tuy mất đi sự ủng hộ của một bộ phận cử tri, tổng thống vẫn duy trì ảnh hưởng lớn trong nội bộ Đảng Cộng hòa nhờ lực lượng ủng hộ trung thành.

Thế nhưng khi Đảng Dân chủ kiểm soát lưỡng đảng Quốc hội, ông Trump sẽ phải đối mặt với những rào cản lớn hơn trong việc triển khai chương trình nghị sự trong hai năm còn lại của nhiệm kỳ.

Phản ứng của ông Trump sau khi biết tin Đảng Dân chủ thắng lưỡng viện Quốc hội

Ông Trump thừa nhận bất ngờ trước kết quả bầu cử giữa kỳ và cho biết đã kỳ vọng Đảng Cộng hòa có thể làm tốt hơn.