Sơn Tây Thượng làm du lịch cộng đồng: Biến bản sắc Ca Dong thành sinh kế

Từ tiếng cồng chiêng, chợ phiên, ẩm thực đến sản vật núi rừng, xã Sơn Tây Thượng chọn cách làm du lịch từ chính đời sống cộng đồng, để người dân vừa gìn giữ bản sắc, vừa tạo thêm sinh kế trên quê hương.

Đưa tiếng cồng chiêng, chợ phiên và sản vật Ca Dong thành sức hút du lịch

Giữa đại ngàn phía tây Quảng Ngãi, Sơn Tây Thượng kể câu chuyện du lịch bằng những gì vốn có: tiếng cồng chiêng, nếp nhà, bếp lửa, nông sản từ nương rẫy và đời sống của cộng đồng Ca Dong.

Ở đây, văn hóa không nằm yên trong phòng trưng bày. Tiếng chiêng vẫn vang trong những buổi sinh hoạt cộng đồng; món ăn, nông sản và tri thức về núi rừng vẫn đi cùng đời sống hằng ngày.

Sơn Tây Thượng hiện duy trì 11 câu lạc bộ cồng chiêng, gồm 9 câu lạc bộ tại các thôn và 2 câu lạc bộ trong trường học. 

Điều đáng quý không chỉ nằm ở con số, mà ở việc vẫn còn người truyền dạy, người học và những thế hệ cùng tiếp tục thực hành văn hóa của mình.

Và để văn hóa tiếp tục sống, nó cần những không gian để cộng đồng gặp gỡ, thực hành và trao truyền. Chợ phiên Sơn Tây Thượng đang trở thành một không gian như thế.

Để người dân sống được từ những giá trị văn hóa của quê hương

Khi chiều xuống, chợ phiên Sơn Tây Thượng bắt đầu đông hơn. Dưới những mái gian hàng mộc mạc, người dân mang đến rau rừng, măng, mật ong, nông sản theo mùa, sản phẩm OCOP và những món ăn địa phương. Bếp lửa đỏ lên, mùi thức ăn lan trong không gian, rồi tiếng cồng chiêng vang từ khoảng sân bên cạnh.

Chợ vì thế không chỉ là nơi mua bán. Đó là nơi các thôn gặp nhau, nơi sản vật tìm được người mua, nơi món ăn kể thêm câu chuyện về vùng đất và nơi văn hóa Ca Dong có một không gian để tiếp tục hiện diện trong chính đời sống cộng đồng.

Ngay từ khi hình thành, chợ phiên đã được định hướng gắn giao thương với sinh kế, văn hóa và du lịch cộng đồng. Người dân không đứng ngoài câu chuyện du lịch: họ làm ra sản phẩm, nấu món ăn, đánh chiêng, kể câu chuyện của mình và trực tiếp hưởng lợi từ những giá trị ấy.

Từ chợ phiên, câu chuyện về một điểm đến dần hiện rõ. Bởi phía sau những gian hàng là cả một không gian đại ngàn với rừng, hồ, suối và nương rẫy trải theo những triền núi.

Thiên nhiên ở Sơn Tây Thượng không chỉ để ngắm. Nó nuôi sinh kế, tạo nên nguyên liệu cho bữa ăn, sản vật mang ra Chợ phiên và cả những tri thức sống được người Ca Dong tích lũy qua nhiều thế hệ.

Vì vậy, hành trình đến Sơn Tây Thượng cũng là hành trình đi qua những lớp giá trị ấy: từ hồ, suối và đại ngàn đến bữa ăn bản địa; từ nông sản đến người làm ra sản phẩm; rồi từ chợ phiên đến tiếng cồng chiêng khi đêm xuống. Thiên nhiên tạo sinh kế, sinh kế làm nên sản vật và ẩm thực, cộng đồng gìn giữ văn hóa, còn du lịch tạo thêm giá trị để những điều ấy tiếp tục được trao truyền.

Giữ đại ngàn xanh, giữ bản sắc trong từng bước phát triển du lịch

Đó cũng là cách Sơn Tây Thượng tiếp cận du lịch có trách nhiệm và tinh thần phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc: sinh kế được tạo ra tại chỗ, văn hóa được gìn giữ trong cộng đồng, sản phẩm địa phương được ưu tiên, thiên nhiên được tôn trọng và người dân là chủ thể của điểm đến.

Sự bền vững ở đây không nằm trong những khái niệm lớn, mà trong một lựa chọn rất cụ thể: không để du lịch lấy đi những điều đã khiến Sơn Tây Thượng trở nên khác biệt.

Bởi điều đáng giữ nhất của vùng đất này là cảm giác về một nơi vẫn còn thật: một nếp nhà giữa núi rừng, một bếp lửa, chiếc gùi đan bằng tay, tiếng chiêng của người già và những đứa trẻ đang học cách tiếp nối văn hóa của mình.

Với Sơn Tây Thượng, thước đo của du lịch vì thế không chỉ là bao nhiêu người đã đến. Điều quan trọng hơn là sau mỗi lượt khách, đại ngàn vẫn xanh, tiếng chiêng vẫn vang, người trẻ vẫn muốn học văn hóa của mình và người dân vẫn có thể sống tốt hơn từ chính những giá trị họ đang gìn giữ.

Nếu một ngày du khách rời Sơn Tây Thượng mà vẫn nhớ tiếng chiêng vọng giữa núi rừng, nhớ bếp lửa, món ăn, một người Ca Dong đã gặp và một vùng đất còn giữ được nhịp sống riêng, thì đó có lẽ là giá trị bền vững nhất mà du lịch có thể để lại.

Để khách đến rồi đi, nhưng đại ngàn còn ở lại. Văn hóa còn ở lại. Và người Ca Dong vẫn là người kể câu chuyện Sơn Tây Thượng bằng chính cuộc sống của mình.

Đánh thức giá trị du lịch nông thôn TP.HCM

Ba chuyến Farmtrip với hơn 300 lượt đại biểu đã mở ra cơ hội kết nối mô hình du lịch nông nghiệp, sinh thái với sản phẩm OCOP tại TP.HCM. Không chỉ tìm điểm đến mới, chương trình hướng đến khai thác giá trị bản địa, tạo sản phẩm du lịch có bản sắc và sinh kế bền vững cho người dân.