Trẻ cần được vui chơi, phát triển đúng với lứa tuổi chứ không thể trở thành “lao động nhí” của cha mẹ - Ảnh do AI tạo
Mạng xã hội bùng nổ, không ít trẻ em trở thành gương mặt hái ra tiền, giúp cha mẹ và doanh nghiệp thu về lợi nhuận lớn.
Hưởng lợi từ "lao động nhí"
"Nó vô cảm và vô tâm lắm" - nhận định được đưa ra khi vụ việc "em bé triệu view" H.Đ. (4 tuổi) bùng lên tranh cãi. Cha mẹ của em bé này cùng nhãn hàng sữa O. bị chỉ trích vì bị cho là lợi dụng hình ảnh của H.Đ. và xem thường người khác.
Doanh nghiệp đăng tin tuyển vị trí CMO (giám đốc marketing) trên LinkedIn thu hút gần 100 hồ sơ ứng tuyển sau vài ngày. Tuy nhiên kết quả cuối cùng công bố người trúng tuyển là cô bé H.Đ. mới 4 tuổi khiến nhiều người lao động cảm thấy bị xem nhẹ.
Dù sau đó phía nhãn hàng sữa đã xin lỗi nhưng các phản ứng tiêu cực vẫn chưa dứt. Về H.Đ., ngay từ hồi 2 tuổi đã nhanh chóng được nhiều người chú ý khi phụ huynh thường xuyên chia sẻ các video đời sống hằng ngày trên TikTok, Instagram, Facebook. Với nét dễ thương, biểu cảm đáng yêu, các video về em dần đạt hàng trăm nghìn đến hàng triệu lượt xem.
Vậy là bỗng chốc cô bé trở thành người có tầm ảnh hưởng (KOL nhí) trên mạng xã hội. Hàng loạt nhãn hàng đã ngỏ ý hợp tác. Và với sự hỗ trợ của cha mẹ, Đ. dần tham gia nhiều quảng cáo liên quan đến tã, sữa, thực phẩm, đồ uống dinh dưỡng, nước xả vải, chăm sóc da, phụ kiện trẻ em...
Không phải đến vụ việc với nhãn hàng sữa O. nói trên mà trước đó cũng từng xuất hiện tranh cãi. Như trong một sự kiện quảng cáo, người ta thấy cô bé mệt mỏi, nhăn nhó làm dấy lên phán đoán nguyên do từ tần suất dày đặc trong các video, chiến dịch quảng cáo.
Hiện đã xuất hiện không ít KOL nhí không chỉ là con của những nghệ sĩ nổi tiếng mà còn từ nhiều gia đình khác với điểm chung là mang lại năng lượng tích cực, thông minh, ngoan ngoãn, dí dỏm. Chính sự thu hút này khiến nhiều cha mẹ bắt đầu nhận các hợp đồng quảng cáo cho con. Thù lao phụ thuộc vào độ nhận diện, lượng người hâm mộ, quy mô chiến dịch và hình thức hợp tác.
Doanh nghiệp có thể mời bé tham gia sự kiện cùng cha mẹ, đăng hình ảnh, video trên các nền tảng do cha mẹ quản lý hoặc xuất hiện trong ấn phẩm quảng cáo của nhãn hàng. Số tiền phụ huynh nhận về từ doanh nghiệp có thể từ vài chục triệu nhưng có khi lên đến hàng tỉ đồng.
Ngưng biến con thành "em bé sống dưới góc nhìn camera"
Chị Thúy An, chủ một kênh TikTok và Facebook có số lượt theo dõi lớn, thẳng thắn chia sẻ "nỗi xấu hổ" đã giấu kín suốt cả năm qua. Lý do là chị đọc được bài đăng trên Threads kể một người từng theo dõi một em bé Hàn Quốc trên YouTube khoảng năm năm và sau đó đã thông báo ngừng đăng video về em bé này. Cha mẹ nhận ra em bé dần hình thành thói quen làm gì cũng muốn được quay, sống vì ống kính thay vì phát triển tự nhiên đúng lứa tuổi.
Chị An nói bản thân cũng rơi vào tình huống tương tự. Khi thấy nhiều bà mẹ khác đạt được những thành tựu trên mạng xã hội, chị tự hỏi mình cũng ở nhà chăm con sao lại không làm như vậy. Vậy là chị nghĩ cách viết kịch bản, quay những cảnh mở đầu thu hút và chỉnh sửa video sao cho hấp dẫn, gắn liền hình ảnh con nhỏ.
"Mình lấy cớ quay lại tuổi thơ của con nhưng thực chất khi đọc sách hay chơi với con luôn chọn góc quay cho chill, đón ánh sáng đẹp, sao cho cảm giác tự nhiên nhất. Quay đủ tư liệu, mình giao con cho ba và bà ngoại để hì hụi biên tập video", chị kể.
Chỉ đến khi chồng nói chị đang "điều kiện hóa" não bộ của con, chị mới giật mình rằng mình ở nhà chăm con nhưng lại không hề hiện diện với con mà toàn là diễn cảnh đọc sách với con hay chơi với nhau khi có camera chĩa vào thôi! Vô tình chị nhận ra đang biến con trở thành đứa trẻ sống dưới ống kính như câu chuyện em bé Hàn Quốc kia.
"May mà kịp nhận ra, mình quyết định dừng việc chăm chăm quay cuộc sống của con mà chuyển sang chia sẻ kiến thức chăm sóc và nuôi dạy trẻ cho các bậc phụ huynh cùng theo dõi", chị An kể.
Báo cáo Digital Vietnam 2026 cho thấy Việt Nam hiện có khoảng 79 triệu người dùng mạng xã hội, tương đương cứ 10 người sẽ có 8 người sử dụng.
Trong khi báo cáo State of Influence in APAC 2026 cũng cho biết hơn 90% ngân sách dành cho influencer marketing tại Việt Nam tập trung vào ba nhóm ngành chính: làm đẹp và thời trang, thực phẩm và đồ uống, mẹ và bé. Đây cũng là những lĩnh vực nhắm tới thị trường "lao động nhí" trên môi trường số.
Lợi dụng bán cả hàng giả
Điều đáng nói một số trường hợp còn lợi dụng hình ảnh con lồng ghép, tạo niềm tin bán sản phẩm kém chất lượng hoặc hàng giả. Điển hình là vụ chủ kênh TikTok "Gia đình Hải Sen" bị bắt vì bán hơn 100.000 hộp si rô "ăn ngon Hải Bé" là hàng giả.
Trước đó, nhiều người tìm đến Lê Văn Hải (sở hữu kênh TikTok hơn 2,6 triệu lượt theo dõi và một kênh Facebook đông người quan tâm) khi người cha này thường xuyên quảng cáo sản phẩm và khẳng định nhờ nó mà con mình ăn ngon, ngủ khỏe.
Hay trong vụ chồng ca sĩ Đoàn Di Băng bị bắt do sản xuất mỹ phẩm giả, nhiều video buôn bán cũng lồng ghép hình ảnh và đời sống của con gái mình vào.
Lỗ hổng pháp lý việc thương mại hóa trẻ trên không gian mạng
Luật sư Trần Minh Hùng (Đoàn luật sư TP.HCM) nói căn cứ điều 143 Bộ luật Lao động, việc sử dụng người dưới 15 tuổi làm việc phải tuân thủ nghiêm ngặt, chỉ được làm công việc nhẹ, có sự đồng ý của người đại diện và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội (nay là Sở Nội vụ), đồng thời đảm bảo sức khỏe và việc học tập.
Trường hợp cha mẹ khai thác hình ảnh của con nhận hợp đồng quảng cáo, livestream kiếm tiền thường xuyên có dấu hiệu sử dụng lao động trẻ em trái quy định. Nếu hành vi này đi kèm với việc ép buộc trẻ làm việc quá sức, gây áp lực tâm lý có thể bị xem xét là bóc lột trẻ em, thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm theo Luật Trẻ em.
Theo luật sư Hùng, việc kiếm tiền từ hình ảnh trẻ em dưới 16 tuổi không nên được coi là hoạt động kinh doanh tự phát mà cần được quản lý như một loại hình lao động đặc biệt. Khi quyền lợi kinh tế của cha mẹ xung đột với quyền được bảo vệ bí mật đời sống riêng tư và sự phát triển tự nhiên của trẻ, pháp luật phải đứng về phía trẻ em.
Do đó một hành lang pháp lý minh bạch, chặt chẽ không chỉ để ngăn chặn hành vi bóc lột mà còn đảm bảo tuổi thơ của các em không bị biến thành "công cụ kinh doanh" dưới bất kỳ hình thức nào.
Luật sư Hùng thẳng thắn cho rằng Bộ luật Lao động hiện chưa bắt kịp thực tế khi trẻ em làm việc trên không gian mạng. Chưa có quy định về tỉ lệ phân chia thu nhập tối thiểu vào tài khoản tiết kiệm riêng cho trẻ để tránh cha mẹ trục lợi.
Đồng thời cũng chưa có quy định buộc các nền tảng xuyên biên giới phải xóa vĩnh viễn dữ liệu về trẻ em khi các em trưởng thành và có yêu cầu dù dữ liệu đó trước đây được cha mẹ đăng tải hợp pháp.
"Luật hiện trao quyền đồng ý cho cha mẹ nhưng thực tế cha mẹ lại thường là bên xâm phạm quyền riêng tư của con nhiều nhất. Và cũng chưa có cơ chế để trẻ "kiện" hoặc ngăn chặn chính cha mẹ mình trên mạng xã hội", luật sư phân tích.
Mời bạn đọc góp ý, hiến kế để hạn chế trẻ dùng mạng xã hội
Một số quốc gia đã cấm trẻ từ 16 tuổi trở xuống dùng mạng xã hội. Theo bạn, Việt Nam có nên cấm dùng mạng xã hội với người từ 16 tuổi trở xuống? Chúng ta nên ứng xử thế nào trước tình trạng nhiều trẻ "nghiện" mạng xã hội như hiện nay? Bạn có ý tưởng, hiến kế gì để hạn chế trẻ dùng mạng xã hội?...
Mời bạn chia sẻ cùng chúng tôi qua email tto@tuoitre.com.vn; quoclinh@tuoitre.com.vn.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận