Đề xuất kiểm tra thực phẩm nhập khẩu theo mức độ nguy cơ, tránh ùn tắc tại cửa khẩu

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được xem xét tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, trong đó có nhiều thay đổi về phương thức kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu.

Phân loại mức độ kiểm tra, giảm thời gian thông quan

Theo Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế, một trong những điểm mới của dự thảo luật là việc đưa nội dung phân tích nguy cơ vào dự thảo luật, trên cơ sở hướng dẫn của Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (Codex).

Phân tích nguy cơ gồm ba hoạt động: đánh giá nguy cơ, quản lý nguy cơ và truyền thông nguy cơ. Kết quả phân tích sẽ là căn cứ để cơ quan quản lý xây dựng quy định kỹ thuật, lựa chọn phương thức kiểm tra thực phẩm nhập khẩu, thực hiện hậu kiểm và truy xuất nguồn gốc khi cần thiết.

Một trong những lo ngại của doanh nghiệp khi sửa đổi quy định về an toàn thực phẩm là nguy cơ hàng hóa bị ách tắc tại cửa khẩu, kéo theo chi phí lưu kho, bảo quản và ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng.

Để giải quyết vấn đề này, dự thảo luật tiếp tục duy trì ba phương thức kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu gồm kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường và kiểm tra giảm. 

Cụ thể với phương thức kiểm tra thông thường, cơ quan chức năng lấy mẫu ngẫu nhiên theo tỉ lệ nhất định. Lô hàng vẫn được thông quan mà không phải chờ kết quả thử nghiệm. 

Trường hợp kết quả kiểm nghiệm phát hiện chỉ tiêu không đạt yêu cầu an toàn, cơ quan chức năng sẽ thực hiện truy xuất nguồn gốc, thu hồi và xử lý theo quy định.

Đối với phương thức kiểm tra giảm, việc kiểm tra chỉ thực hiện trên hồ sơ. Dự thảo nghị định hướng dẫn luật kế thừa ba trường hợp kiểm tra giảm theo Nghị định 15, đồng thời bổ sung hai trường hợp.

Thứ nhất là sản phẩm nông sản có nguồn gốc thực vật được sản xuất tại cơ sở áp dụng các tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt như GlobalGAP, ASEAN GAP, hữu cơ, RA hoặc tiêu chuẩn tương đương.

Thứ hai là lô hàng có kết quả thử nghiệm do tổ chức thử nghiệm đạt chuẩn ISO 17025 cấp, với phòng thử nghiệm được Việt Nam công nhận hoặc thừa nhận tại nước xuất khẩu.

Khi áp dụng kết quả phân tích nguy cơ, các sản phẩm thuộc danh mục nguy cơ thấp được kiểm tra giảm. Những sản phẩm thuộc nhóm nguy cơ cao nhưng có lịch sử tuân thủ tốt, liên tiếp đạt yêu cầu qua các lần nhập khẩu cũng có thể được chuyển sang phương thức kiểm tra giảm.

Ngược lại, phương thức kiểm tra chặt được áp dụng với các sản phẩm có nguy cơ cao. Tuy nhiên doanh nghiệp vẫn có cơ hội được chuyển sang kiểm tra thông thường, hoặc kiểm tra giảm nếu các lô hàng nhập khẩu có lịch sử tuân thủ đạt yêu cầu.

Dự thảo cũng kế thừa 9 trường hợp miễn kiểm tra theo Nghị định 15 và bổ sung thêm 3 trường hợp.

Trong đó có hàng hóa chuyên dùng phục vụ an ninh, quốc phòng; hàng hóa mua bán, trao đổi của cư dân biên giới trong định mức miễn thuế; hàng hóa nhập khẩu phục vụ tiêu dùng cá nhân qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh thuộc diện miễn thuế, cùng một số hàng hóa xuất nhập khẩu tại chỗ và hàng hóa giao dịch giữa doanh nghiệp nội địa với doanh nghiệp chế xuất, doanh nghiệp trong khu phi thuế quan.

Theo Cục An toàn thực phẩm, việc phân loại và bổ sung các trường hợp kiểm tra giảm, miễn kiểm tra sẽ giúp tập trung nguồn lực vào những lô hàng cần kiểm soát, đồng thời giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Tăng năng lực kiểm nghiệm, đẩy mạnh hậu kiểm

Cục An toàn thực phẩm cũng cho hay hiện ba ngành y tế, công thương, nông nghiệp và môi trường có tổng cộng 71 tổ chức thử nghiệm phục vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Hệ thống này về cơ bản đáp ứng năng lực phối hợp thử nghiệm các chỉ tiêu an toàn thực phẩm đối với hàng nhập khẩu.

Để tiếp tục mở rộng năng lực, Bộ Y tế định hướng phát triển hai trung tâm thuộc Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia tại Khánh Hòa và TP.HCM.

Đồng thời các trung tâm kiểm nghiệm thuốc, mỹ phẩm tuyến tỉnh đủ năng lực sẽ được huy động tham gia hoạt động thử nghiệm phục vụ quản lý nhà nước. Hiện có 4 trung tâm được chỉ định và dự kiến tiếp tục chỉ định thêm 30 trung tâm.

Dự thảo cũng đề xuất tăng cường vai trò của hệ thống thử nghiệm trong hoạt động hậu kiểm. Theo đó, cơ quan chức năng có thể chủ động lấy mẫu thực phẩm đang lưu thông trên thị trường để kiểm nghiệm các chỉ tiêu an toàn. UBND cấp tỉnh có trách nhiệm bố trí ngân sách địa phương cho hoạt động lấy mẫu hậu kiểm.

Bên cạnh đó, dự thảo luật cũng xây dựng một chương riêng về hệ thống thông tin và dữ liệu an toàn thực phẩm. 

Hệ thống này dự kiến lưu trữ thông tin về cơ sở sản xuất, kinh doanh và toàn bộ quá trình của thực phẩm, từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến đến kinh doanh, lưu thông và sử dụng.

Theo định hướng của dự thảo, 100% thủ tục kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm sẽ được thực hiện trên môi trường điện tử. Kết quả kiểm tra được cập nhật vào cơ sở dữ liệu, giúp cơ quan hải quan có thông tin phục vụ quá trình thông quan hàng hóa.

Doanh nghiệp nhập khẩu thực phẩm than thiệt hại vì thủ tục hải quan kéo dài

Các kiến nghị, thắc mắc của nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu được Chi cục Hải quan khu vực II giải đáp và ghi nhận, đợi báo cáo lên trong buổi đối thoại ngày 19-12.