Ngày 9-4, Trường đại học Y tế công cộng (Hà Nội) phối hợp cùng các đơn vị tổ chức hội thảo công bố kết quả nghiên cứu về thực trạng vi phạm quy định cấm bán, quảng cáo và khuyến mại thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Độ tuổi trung bình bắt đầu sử dụng thuốc lá chỉ khoảng 16,9 tuổi

Nghiên cứu do nhóm giảng viên, nhà khoa học của trường thực hiện tại Hà Nội, Huế, Đà Nẵng và TP.HCM, khảo sát 2.462 sinh viên độ tuổi 18-24, kết hợp quan sát 126 điểm bán lẻ và 24 cuộc phỏng vấn sâu.

Kết quả cho thấy khoảng 14% sinh viên từng thử thuốc lá điện tử và 3% đang sử dụng. Với thuốc lá nung nóng, tỉ lệ lần lượt là 6% và 0,8%. Đặc biệt độ tuổi trung bình bắt đầu sử dụng các sản phẩm này chỉ khoảng 16,9 tuổi.

Không chỉ vậy, hơn 62% sinh viên vẫn tin rằng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng giúp bỏ thuốc lá điếu. Khảo sát cũng cho thấy, nhiều bạn trẻ tin rằng các sản phẩm này không chứa nicotine hoặc không gây hại cho sức khỏe. Đây là những quan niệm sai lầm phổ biến.

PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó hiệu trưởng Trường đại học Y tế công cộng, cho biết mặc dù quy định cấm đã có hiệu lực từ ngày 1-1-2025 theo nghị quyết của Quốc hội, nhưng thực tế sử dụng và mức độ phơi nhiễm quảng cáo trong sinh viên tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM vẫn ở mức đáng báo động.

"Những kết quả nghiên cứu này cung cấp bằng chứng khoa học quan trọng, giúp các nhà hoạch định chính sách có thêm dữ liệu để hoàn thiện các quy định dưới luật", bà Hương nói.

Bán "ngầm" trên mạng, quảng cáo lách luật tiếp cận giới trẻ

Nghiên cứu ghi nhận những chuyển biến tích cực bước đầu khi 64% trong số 126 cửa hàng từng kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đã đóng cửa sau khi lệnh cấm có hiệu lực. Tuy nhiên thị trường nhanh chóng thích nghi bằng cách chuyển sang hoạt động kín đáo hơn.

Khoảng 35% điểm bán chuyển sang kinh doanh trực tuyến hoặc bán "ngầm" tại quán cà phê, thông qua mạng lưới khách quen. Trên các nền tảng như Facebook, TikTok, YouTube hay công cụ tìm kiếm, quảng cáo vẫn xuất hiện dày đặc.

Có tới 39% sinh viên cho biết đã tiếp xúc với quảng cáo hoặc khuyến mại thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trong vòng 30 ngày qua, trong đó Facebook chiếm 65%, TikTok gần 49%, Google 48% và YouTube 35%.

Người bán sử dụng nhiều "chiêu" để lách kiểm duyệt như dùng từ khóa mã hóa (gọi đầu pod là "đầu bàn chải điện", tinh dầu là "xịt thơm phòng"), hoặc cắt ghép hình ảnh sản phẩm để qua mặt thuật toán. Việc xác minh độ tuổi gần như bị bỏ ngỏ, chỉ cần có tài khoản là có thể mua hàng.

Bên cạnh đó, các thuật toán mạng xã hội còn tạo "vòng lặp nội dung", liên tục đề xuất các sản phẩm liên quan đến thuốc lá mới cho người từng tìm kiếm, khiến việc từ bỏ trở nên khó khăn hơn.

Ở góc độ thực thi, nhiều sinh viên cho rằng mức xử phạt hiện nay chưa đủ sức răn đe, tạo tâm lý "biết luật nhưng không sợ".

Theo bà Nguyễn Thị Bích Thảo, đại diện nhóm nghiên cứu, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có liên quan rõ rệt đến việc phơi nhiễm quảng cáo, ảnh hưởng từ bạn bè và tiền sử hút thuốc lá điếu.

Điều này cho thấy môi trường xã hội và truyền thông số đang đóng vai trò rất lớn trong việc định hình hành vi của giới trẻ.

Bà Bùi Thị Thu Giang, quản lý chương trình của Tổ chức Campaign for Tobacco-Free Kids, cho biết thêm trong giai đoạn 2018 - 2025, đã ghi nhận 3,4 tỉ lượt nội dung quảng cáo các sản phẩm thuốc lá mới trên hơn 60 quốc gia.

Các nội dung này tiếp cận khoảng 385 triệu tài khoản, trong đó 40% là người dưới 25 tuổi, bao gồm khoảng 150 triệu thanh thiếu niên.

Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh, bên cạnh việc hoàn thiện chính sách và tăng cường thực thi, cần đẩy mạnh truyền thông giáo dục trong trường học, làm rõ các hiểu lầm như "ít hại hơn" hay "không gây nghiện", đồng thời nâng cao nhận thức pháp luật về quy định cấm.

Triệt phá đường dây thuốc lá điện tử quy mô đặc biệt lớn, thu giữ gần 50.000 sản phẩm các loại

Một đường dây buôn bán thuốc lá điện tử quy mô đặc biệt lớn vừa bị Công an tỉnh Hà Tĩnh triệt phá, tang vật bị thu giữ gần 50.000 sản phẩm các loại với giá trị gần 9 tỉ đồng.