Vì sao chỉ thay cáp quang mà hàng không Mỹ 'tê liệt'?

Ngày 13-11, Cơ quan Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) đã ban hành lệnh tạm dừng các chuyến bay trên toàn quốc. Quyết định được đưa ra sau khi hệ thống liên lạc và dữ liệu radar phục vụ kiểm soát không lưu xuất hiện dấu hiệu hoạt động bất thường.

Theo Bộ trưởng Giao thông Mỹ Sean Duffy, sự cố xảy ra khi nhà thầu L3Harris đang bảo trì hệ thống tại một địa điểm của FAA, trong đó có việc chuyển đường truyền thông tin từ cáp đồng sang cáp quang.

Trong quá trình chuyển đổi, một bộ định tuyến bắt đầu liên tục gửi quá nhiều yêu cầu kết nối đến các thiết bị khác trong mạng.

Cứ mỗi 4-5 giây, hệ thống lại ghi nhận hơn 1.000 yêu cầu kết nối như vậy. Tình trạng này làm gián đoạn liên lạc giữa kiểm soát viên không lưu và phi công, đồng thời ảnh hưởng đến việc truyền dữ liệu radar.

Nhà chức trách Mỹ vẫn chưa xác định được nguyên nhân cụ thể gây ra sự cố. Họ đang xem xét liệu sự cố có xuất phát từ sai sót khi thực hiện công việc, lỗi lắp đặt hay trục trặc ở thiết bị định tuyến hay không.

Theo Hãng tin Reuters, sự cố ảnh hưởng đến 17 trong số 22 trung tâm kiểm soát không lưu trên các đường bay của Mỹ. Dù không trung tâm nào mất hoàn toàn liên lạc, dữ liệu truyền đi bị chập chờn khiến việc theo dõi và điều hành máy bay không còn bảo đảm an toàn.

Không đơn giản chỉ là thay cáp 

Để hiểu vì sao một sự cố liên quan đến bộ định tuyến có thể gây ảnh hưởng trên diện rộng, cần nhìn vào cấu trúc mạng viễn thông mà FAA đang sử dụng.

Theo báo cáo của nhóm đánh giá an toàn hệ thống không phận quốc gia FAA công bố năm 2023, hệ thống mạng hạ tầng viễn thông FAA (FTI) đóng vai trò xương sống kết nối các cơ sở của cơ quan này. 

Hệ thống sử dụng công nghệ TDM (ghép kênh phân chia theo thời gian), trong khi các đường truyền viễn thông mà nó phụ thuộc đã không còn được các nhà cung cấp dịch vụ hỗ trợ.

Báo cáo cho biết FAA vẫn sử dụng công nghệ TDM đã cũ, trong khi nhiều doanh nghiệp tư nhân có quy mô tương đương đã chuyển sang công nghệ truyền dữ liệu qua Internet (IP).

Để thay thế hệ thống cũ, FAA triển khai chương trình xây dựng mạng viễn thông thế hệ mới của FAA (FENS) nhằm xây dựng mạng viễn thông sử dụng công nghệ IP hiện đại hơn.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi dự kiến kéo dài 15 năm. Trong thời gian này, nhiều cơ sở vẫn phải sử dụng hệ thống cũ, nên nguy cơ gián đoạn liên lạc vẫn còn nếu các thiết bị hoặc đường truyền gặp trục trặc.

Trong sự cố ngày 13-11, FAA tiến hành thay đổi hệ thống ở hai khâu: thay đường truyền bằng cáp đồng sang cáp quang và chuyển công nghệ truyền dữ liệu từ TDM sang IP.

Cáp đồng truyền tín hiệu bằng điện, còn cáp quang truyền dữ liệu bằng ánh sáng, cho phép truyền tải với tốc độ cao hơn. Trong khi đó, IP là công nghệ giúp các thiết bị trao đổi dữ liệu thông qua mạng bằng cách chia thông tin thành các gói tin.

Hai thay đổi này có liên quan nhưng không giống nhau: cáp quang là phương tiện truyền dẫn, còn IP là phương thức truyền dữ liệu. Vì vậy, thay cáp đồng bằng cáp quang không đồng nghĩa toàn bộ thiết bị và phần mềm trong hệ thống đã tương thích với công nghệ mới.

Không thể nâng cấp đồng bộ

Theo báo cáo GAO-26-107992 công bố ngày 14-9 của Văn phòng Trách nhiệm giải trình Chính phủ Mỹ (GAO), đến tháng 5, FAA đã thay thế 2.560 trong tổng số 5.170 đường dây cáp đồng cũ bằng cáp quang tốc độ cao.

Tuy nhiên, GAO chỉ ra quá trình hiện đại hóa vẫn đối mặt với những vấn đề về quản lý và phối hợp triển khai.

Cụ thể, FAA chưa xây dựng được lịch trình tổng thể tích hợp cho giai đoạn 1 của chương trình. Thay vào đó, cơ quan này có 11.389 lịch trình dự án riêng lẻ chưa được kết nối thành một kế hoạch chung.

Khác với nhiều hệ thống công nghệ thông thường, mạng kiểm soát không lưu không thể đơn giản ngừng hoạt động trong thời gian dài để thay thế toàn bộ thiết bị.

Các trung tâm phải duy trì liên lạc, giám sát và phối hợp hoạt động của máy bay trong không phận.

Báo cáo an toàn của FAA cũng từng cảnh báo trong thời gian chuyển đổi sang FENS, các cơ sở vẫn phụ thuộc vào những thành phần của mạng cũ và có nguy cơ mất liên lạc với phần còn lại của hệ thống nếu xảy ra sự cố ngoài dự kiến tại một cơ sở sử dụng công nghệ TDM.

Trải nghiệm đáng quên của hàng trăm nghìn người trong ngày hàng không Mỹ tê liệt

Hàng trăm nghìn hành khách tại Mỹ rơi vào cảnh ‘chờ đợi trong vô vọng’ khi sự cố liên lạc buộc FAA đình chỉ toàn bộ chuyến bay trên cả nước trong khoảng 4 giờ, khiến gần 6.000 chuyến bay bị hủy.