Ngày 15-4, Tạp chí Doanh Nhân Sài Gòn phối hợp Viện Sáng kiến Việt Nam tổ chức tọa đàm trực tuyến nội dung “Bài toán kéo - đẩy cho giao thông công cộng ở TP.HCM”, trong bối cảnh thành phố có chủ trương miễn vé xe buýt cho người dân.

Chương trình có sự tham dự của ông Bùi Hoài An, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM, cùng nhiều chuyên gia trong lĩnh vực giao thông, quy hoạch đô thị và chính sách công.

Mạng lưới xe buýt phân bổ chưa đều

Trong phần mở đầu, TS Huỳnh Thế Du đề cập để hệ thống giao thông công cộng vận hành hiệu quả, tỉ lệ người sử dụng cần đạt khoảng 40-50% hoặc cao hơn. Tuy nhiên, số liệu năm, tỉ lệ chỉ đạt khoảng 2% nhu cầu đi lại, chưa đạt được mức kỳ vọng.

Ở góc độ quản lý, ông Bùi Hoài An cho biết thành phố hiện có khoảng 180 tuyến xe buýt, song phân bổ chưa đồng đều.

"Phần lớn tuyến tập trung ở khu vực trung tâm TP.HCM cũ, trong khi các khu vực như Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây chỉ có 3 tuyến và Bình Dương có 14 tuyến, chưa đáp ứng nhu cầu đi lại thực tế", Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM nói.

Trước thực trạng này, ông Phạm Ngọc Dũng - Giám đốc Trung tâm Quản lý giao thông công cộng - cho biết TP.HCM đang định hướng triển khai song song 2 nhóm giải pháp “kéo” và “đẩy”, với nguyên tắc khuyến khích trước, hạn chế sau.

Cụ thể, ở nhóm giải pháp “kéo”, thành phố tập trung các chính sách nhằm thu hút người dân sử dụng phương tiện công cộng, như miễn, giảm giá vé theo từng nhóm đối tượng.

Trong đó học sinh, sinh viên chiếm khoảng 38-40% lượng hành khách, là nhóm đối tượng trọng tâm. Thành phố đang tính mở rộng đối tượng phục vụ xuống bậc tiểu học, THCS để hình thành thói quen đi lại từ sớm.

Song song đó, các giải pháp “đẩy” sẽ được nghiên cứu để điều tiết nhu cầu giao thông, như phân bổ lại khung giờ lưu thông của xe tải, kiểm soát phương tiện tại khu vực lõi đô thị, kiểm soát khí thải và hạn chế phương tiện cá nhân theo thời điểm.

Tuy nhiên, việc thay đổi thói quen đi lại cần thời gian, do đó các giải pháp cần được triển khai đồng bộ.

Cùng với chính sách, thành phố cũng đặt mục tiêu nâng cao chất lượng dịch vụ, đặc biệt là tính đúng giờ của xe buýt và metro.

Biểu đồ chạy xe sẽ được điều chỉnh linh hoạt theo từng khung giờ, tăng tần suất vào giờ cao điểm và giãn cách vào thời điểm thấp điểm để tối ưu vận hành.

Bổ sung DRT chạy theo nhu cầu

Thông tin thêm, ông Dũng cho biết đơn vị đang nghiên cứu đề xuất bổ sung loại hình vận tải công cộng mới là DRT (Demand Responsive Transit - giao thông đáp ứng theo nhu cầu). Đây là mô hình sử dụng phương tiện quy mô nhỏ, khoảng 9-16 chỗ, linh hoạt về lộ trình và thời gian, có thể tiếp cận các tuyến đường nhỏ, khu vực hẻm nơi xe buýt cỡ lớn khó hoạt động.

"Một số khu vực như Đại học Quốc gia TP.HCM có thể xem xét triển khai sớm hay cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá thêm", ông Dũng nêu vấn đề, đồng thời mong nhận được thêm ý kiến góp ý từ các chuyên gia.

Bàn luận về vấn đề này, PGS.TS Vũ Anh Tuấn - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu giao thông vận tải, Trường đại học Việt Đức, cho biết DRT là hình thức vận tải không chạy theo tuyến cố định mà được điều phối theo nhu cầu thực tế của hành khách. Mô hình này phù hợp với các khu vực có nhu cầu di chuyển phân tán như khu công nghiệp, trường học hay khu du lịch.

Theo ông Tuấn, nhu cầu này phần nào đang được đáp ứng bởi taxi truyền thống và taxi công nghệ. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm chi phí đi lại và mở rộng mạng lưới kết nối cho giao thông công cộng, việc bổ sung DRT là cần thiết.

Dù vậy, loại hình này hiện chưa có quy định pháp lý cụ thể. Do đó, TP.HCM có thể xem xét áp dụng cơ chế đặc thù để thí điểm, đồng thời cần dựa trên phân tích dữ liệu lớn về hành vi đi lại nhằm xác định chính xác nhu cầu, từ đó thiết kế mạng lưới vận tải phù hợp.

UBND TP.HCM đăng ký HĐND xây dựng nghị quyết miễn phí xe buýt, dự kiến thông qua trong tháng 4

UBND TP.HCM đã trình Thường trực HĐND thành phố đăng ký xây dựng nghị quyết hỗ trợ cho người sử dụng phương tiện vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt (miễn phí xe buýt) theo trình tự, thủ tục rút gọn.