Sắp có hòa bình ở Ukraine?

Người Ukraine tỏ ra hoài nghi

Tuần này, Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff kết thúc chuyến đi tới Nga với nhiều thành quả: công dân Mỹ Stephen Hubbard được Nga trả tự do; Nga đồng ý nối lại các cuộc đàm phán ba bên với sự tham gia của đại diện Ukraine; một tàu Nga chở dầu diesel lên đường đến Mỹ.

Tuy nhiên trên báo Washington Post, các nhà phân tích nói thẳng: Với người Ukraine, lệnh ngừng bắn, chứ chưa nói đến hòa bình, vẫn còn là viễn cảnh xa vời. 

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky không giấu nổi sự hoài nghi trước các diễn biến ngoại giao mới nhất. Ngày 22-10, ông cáo buộc Nga không hề thay đổi lập trường, khi tiếp tục phóng một loạt tên lửa đạn đạo tấn công Ukraine ngay sau cuộc gặp giữa ông Witkoff và Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Trong lúc Kiev và Matxcơva tìm cách tranh thủ sự ủng hộ của Washington đối với việc chấm dứt cuộc chiến, ông Zelensky tuyên bố Ukraine sẵn sàng "đóng băng" xung đột dọc theo chiến tuyến hiện tại. 

Đây là đề xuất mà ông Trump đưa ra hơn một năm trước, nhưng bị Nga bác bỏ. Matxcơva nhất quyết yêu cầu Kiev giao lại cho Nga quyền kiểm soát toàn bộ tỉnh Donetsk ở miền đông Ukraine, gồm cả những thành phố được mệnh danh là "pháo đài" mà Nga vẫn chưa thể giành được.

Sau chuyến thăm St. Petersburg của ông Witkoff, trợ lý Điện Kremlin Yuri Ushakov cho biết những lập luận của đặc phái viên Mỹ có sức thuyết phục đến mức Matxcơva đã xem xét lại lập trường phản đối gặp phái đoàn Ukraine, và sẵn sàng cử đại diện đến Abu Dhabi vào giữa tháng 11 để tiến hành các cuộc đàm phán kỹ thuật. Đây sẽ là cuộc đàm phán đầu tiên theo hình thức này kể từ tháng 2.

Ông Ushakov nói không biết cuộc chiến còn cách hồi kết bao xa, nhưng cho rằng "mọi thứ đang tiến triển theo hướng đó".

Tuy nhiên các chuyên gia và nhà phân tích, đặc biệt tại Ukraine, tỏ ra kém lạc quan hơn.

"Kinh nghiệm cho thấy việc các cuộc đàm phán diễn ra không đồng nghĩa với khả năng đạt được thỏa thuận hòa bình trong tương lai gần. Khả năng cao hơn là chiến sự sẽ leo thang cùng lúc, đặc biệt là các cuộc không kích nhằm vào Ukraine" - nhà khoa học chính trị Ukraine Volodymyr Fesenko bình luận.

Ông chỉ ra: "Các cuộc tấn công của Nga nhằm vào Ukraine sẽ được sử dụng như một công cụ gây sức ép trong đàm phán. Đây là phương thức mà ông Putin ưa dùng. Đó là lý do tôi cho rằng đàm phán và leo thang chiến sự sẽ diễn ra đồng thời".

Trong khi đó ông Oleksandr Merezhko, nghị sĩ Ukraine, tỏ ra hoài nghi về triển vọng của các cuộc đàm phán. Ông nói các cuộc đàm phán hiện không mang lại kết quả và cũng khó có thể đạt được kết quả trong thời gian tới.

Tính toán của Nga

Bà Tatiana Stanovaya, nhà khoa học chính trị tại Trung tâm Carnegie Nga - Á - Âu, cho rằng việc Mỹ nới lỏng trừng phạt gần đây và sự thay đổi lập trường mới nhất của ông Trump theo hướng có lợi cho Nga "đã tạo đủ cơ sở để ông Putin đồng ý nối lại đàm phán, nhất là khi động thái này hầu như không khiến Matxcơva phải trả giá".

"Nga sẵn sàng tham gia đàm phán để đạt được những lợi ích mang tính chiến thuật, với tính toán rằng những lợi ích này, kết hợp với tình trạng suy yếu hơn nữa của nhà nước Ukraine, về lâu dài có thể tạo ra sự chuyển dịch chiến lược theo hướng có lợi cho Nga" - bà Stanovaya bình luận.

Các quan chức Nga nói cuộc gặp mới nhất với đặc phái viên của ông Trump cho thấy "Washington chia sẻ đánh giá" rằng các đề xuất của Kiev và những nước châu Âu ủng hộ Ukraine thiếu nội dung thực chất.

Từ lâu Nga đã tìm cách tranh thủ sự ủng hộ của ông Trump đối với một thỏa thuận chấm dứt cuộc chiến tranh thông qua đàm phán, qua đó giúp ông Putin giành chiến thắng bằng cách cho phép Nga kiểm soát toàn bộ vùng Donbass ở miền đông Ukraine.

"Các cuộc đàm phán này chắc chắn là tiền đề cho một bước đột phá ngoại giao tiềm năng. Cuộc gặp mới nhất trên thực tế đã đưa vấn đề giải quyết xung đột tại Ukraine trở lại quỹ đạo đàm phán" - nghị sĩ Nga Leonid Slutsky bình luận.

Ông Putin có thể cũng hiểu rằng ông Trump có thể lại thay đổi lập trường sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ. Vì vậy giai đoạn quan hệ với Washington đang ấm lên hiện nay tạo cơ hội để nhà lãnh đạo Nga cải thiện quan hệ với Mỹ, đồng thời tiếp tục kế hoạch giành ưu thế tại Ukraine.

Báo New York Times cho rằng ông Putin đang tiến gần mục tiêu: Khôi phục quan hệ với Mỹ mà không phải từ bỏ thứ gì!

Tuy nhiên nhà khoa học chính trị Nga Vladimir Pastukhov nhận định: "Chính quyền ông Putin sẽ không bao giờ có cơ hội thuận lợi hơn thời điểm hiện tại để thoát khỏi cuộc chiến ở Ukraine. 

Tôi tin rằng đây không phải thời điểm bình thường trong cuộc chiến này, mà thực sự là một bước ngoặt không thể đảo ngược, một thời khắc mà cuộc đấu tranh quyết liệt đang diễn ra nhằm định đoạt các điều khoản hòa bình".

Ông Zelensky lên truyền hình Mỹ nói về quan hệ với ông Trump và khả năng nhượng lãnh thổ

Sau rạn nứt sâu sắc với Tổng thống Trump khiến nhiều người Ukraine lo ngại nhà lãnh đạo Mỹ một lần nữa ngả về phía Nga, Tổng thống Zelensky đã thẳng thắn đề cập đến bất đồng này.