Quốc hội Mỹ đổi màu, liệu Ukraine có được 'thở phào'?

Kết quả bầu cử giữa kỳ không chỉ định hình tương lai chính trường Mỹ, mà còn có thể tạo ra những chuyển động lớn trên bàn cờ quốc tế. Sau "làn sóng xanh" của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa kỳ năm nay, một trong những vấn đề được dư luận quan tâm là chiến thắng này sẽ tác động ra sao đến cục diện chiến sự Nga - Ukraine.

Ukraine chưa hưởng lợi tức thì

Theo Đài Đức DW, khi Tổng thống Joe Biden (Đảng Dân chủ) còn đương nhiệm tại Nhà Trắng và Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine, Mỹ - cùng với châu Âu - đã nổi lên như một đối tác đáng tin cậy của Ukraine. Washington hỗ trợ Kiev bằng viện trợ tài chính, chuyên môn quân sự và trên hết là các đợt chuyển giao vũ khí quy mô lớn.

Tình thế đã thay đổi đột ngột dưới thời ông Trump. Năm 2025, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã được đón tiếp khá lạnh nhạt trong chuyến thăm Nhà Trắng. Ông Trump thì từng công khai thừa nhận rằng ông có mối quan hệ tốt với Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Mỹ cũng đình chỉ các lệnh trừng phạt nhằm vào Nga, đồng thời cắt giảm viện trợ tài chính và quân sự cho Ukraine. Hiện tại, khi nắm giữ thế đa số ở cả hai viện Quốc hội, Đảng Dân chủ có thể đưa việc tăng cường hỗ trợ cho Ukraine trở lại chương trình nghị sự.

Một tình tiết đáng lưu ý là Bộ Ngoại giao Mỹ vào ngày 30-10 đã phê duyệt thương vụ bán 500 tên lửa đánh chặn PAC-3 MSE thuộc hệ thống phòng không Patriot cùng các thiết bị liên quan cho Ukraine. Tuy nhiên, ông Zelensky lo ngại có thể mất nhiều năm Kiev mới nhận được những khí tài này.

Theo tạp chí Newsweek, trước thực tế chiến trường hiện tại, thắng lợi của Đảng Dân chủ sẽ không mang lại tác động tức thời đối với khả năng phòng vệ của Ukraine.

"Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội có thể đưa viện trợ Ukraine trở lại chương trình nghị sự, nhưng chưa thể giải quyết ngay tình trạng thiếu hệ thống phòng không Patriot" - ông Yuriy Boyechko, Giám đốc điều hành tổ chức Hope for Ukraine, nhận định.

Theo ông, ngân sách mới có thể mở đường cho các đợt viện trợ vũ khí trong tương lai. Tuy nhiên, năng lực sản xuất hạn chế khiến thời gian bàn giao có thể kéo dài nhiều năm.

Dù Quốc hội Mỹ thay đổi ra sao, nguồn cung tên lửa đánh chặn PAC-3 trên toàn cầu vẫn rất hạn chế.

"Một Quốc hội mới có thể gây sức ép để Lầu Năm Góc ưu tiên Ukraine, đẩy nhanh sản xuất và phê duyệt chuyển giao vũ khí từ kho dự trữ của các đồng minh. Tuy nhiên tình trạng thiếu hụt không thể được giải quyết ngay lập tức. Quốc hội không thể tự sản xuất vũ khí" - ông Aurélien Colson, đồng Giám đốc Trung tâm Địa chính trị, Quốc phòng và Lãnh đạo thuộc Trường Kinh doanh ESSEC (Pháp), nhận định.

Trong khi đó ông Matthew Arnold, chuyên gia tại Trường Kinh tế và Khoa học chính trị London (Anh), nhận định rằng ông Trump vẫn muốn châu Âu chi trả cho vũ khí viện trợ Ukraine và xem việc Kiev nhượng bộ Nga là điều kiện tiên quyết để đạt thỏa thuận hòa bình.

"Tôi không cho rằng ông Trump sẽ thay đổi lập trường sau bầu cử. Tôi không thấy khả năng Nhà Trắng khôi phục cách tiếp cận của chính quyền người tiền nhiệm Joe Biden hay thậm chí giảm nhẹ quan điểm hiện tại, bất kể nghị trường Mỹ biến động ra sao" - chuyên gia này nói.

Các vấn đề liên quan Nga

Việc ông Trump tìm cách không thông qua Quốc hội trong các vấn đề liên quan đến Ukraine ở nhiệm kỳ thứ hai đã cho thấy các dự luật không phải lúc nào cũng được thực thi đúng như mong muốn của các nhà lập pháp.

Ngay sau khi ký một dự luật trừng phạt do cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham thúc đẩy nhằm siết chặt năng lực quân sự của Matxcơva, ông Trump đã dỡ bỏ các hạn chế đối với việc nhập khẩu dầu diesel của Nga vào Mỹ để hạ nhiệt giá nhiên liệu.

Việc Nga tái tham gia Nhóm 20 nền kinh tế lớn (G20) dưới sức ép của Washington và việc Mỹ nhập khẩu dầu diesel của Nga "là những động thái bị cả hai đảng kịch liệt phản đối, nhưng ông Trump vẫn làm", ông Arnold lưu ý.

"Lịch sử cho thấy các chính quyền của cả hai đảng đều sẵn sàng sử dụng các quyền miễn trừ theo luật định hoặc nới lỏng các lệnh trừng phạt thứ cấp khi việc thực thi đi ngược các mục tiêu đối ngoại hoặc kinh tế rộng lớn hơn" - ông Boyechko nhận định.

Tuy vậy, giáo sư chính trị Brian Taylor thuộc Đại học Syracuse (Mỹ) cho rằng quyền kiểm soát Quốc hội mang lại cho phe Dân chủ ba đòn bẩy: quyền kiểm soát chương trình nghị sự và lịch trình, quyền phân bổ ngân sách, và quyền kiểm soát các phiên điều trần của ủy ban.

Vị giáo sư này lập luận rằng do ông Trump đang bước vào hai năm cuối nhiệm kỳ, ảnh hưởng chính trị của ông có thể suy giảm, do đó các nghị sĩ Cộng hòa ủng hộ Ukraine có thể ít e ngại hơn khi bỏ phiếu thông qua những dự luật hỗ trợ Ukraine.

Ngoài ra, Quốc hội cũng có thể lồng ghép viện trợ Ukraine vào các dự luật bắt buộc phải thông qua như Đạo luật Cấp phép quốc phòng quốc gia (NDAA) hoặc các dự luật ngân sách, khiến Nhà Trắng gặp khó khăn hơn về mặt chính trị nếu muốn phủ quyết.

Về lý thuyết, ông Trump vẫn có quyền phủ quyết các quyết định của lưỡng viện. Tuy nhiên Quốc hội cũng có thể vô hiệu hóa quyền phủ quyết đó, nếu đạt được tỉ lệ đa số 2/3 ở cả hai viện.

Một vấn đề nữa là trọng tâm của Đảng Dân chủ sau kỳ bầu cử sẽ là các vấn đề đối nội, đặc biệt là kế hoạch 100 ngày nhằm giải quyết chi phí sinh hoạt, lạm phát và giá nhiên liệu.

Còn về chính sách đối ngoại với Ukraine thế nào, giới chuyên gia nhận định ông Trump vẫn sẽ nắm giữ những "quân bài" quyết định. 

"Suy cho cùng, ông Trump và đội ngũ chính sách đối ngoại của ông vẫn nắm đặc quyền định hình chính sách của Mỹ đối với Ukraine" - ông Arnold nhấn mạnh.

Bầu cử giữa kỳ Mỹ: Đảng Dân chủ thắng lớn, châu Á kỳ vọng điều gì?

Từ thuế quan, chiến sự đến an ninh châu Á, liệu chiến thắng của Đảng Dân chủ có làm thay đổi chính sách của Washington?