Vợ chồng Liên ở cùng xóm tôi là một trong rất nhiều gia đình như thế. Chiều mùng 8 khi xe khách rời bến, Liên ngoái lại nhìn con đang đứng cạnh ông bà.

Cô bé chưa hiểu hết vì sao cha mẹ phải đi. Nhưng có lẽ trong sâu thẳm, đứa trẻ nào cũng cảm nhận được khoảng trống. "Mỗi lần về, con bé bám không rời. Lúc đi, nó khóc đến khản giọng", Liên kể. Hai vợ chồng lặng lẽ lên xe khách đêm, mang theo cảm giác có lỗi lẫn bất lực.

Một sự đánh đổi

Hai vợ chồng làm công nhân trong một khu công nghiệp ở TP.HCM. Lương tháng cộng lại chưa đến 13 triệu đồng, trừ tiền phòng trọ, điện nước, sinh hoạt phí, chẳng còn bao nhiêu. Khi Liên sinh con, họ đã từng tính đưa bé vào ở cùng. Nhưng phòng trọ 12m² nóng bức, nhà vệ sinh chung, môi trường xung quanh ồn ào, lại thiếu chỗ gửi trẻ.

Cuối cùng, họ đành gửi con lại cho ông bà nội ở quê. Câu chuyện của Liên không hiếm. Theo các nghiên cứu xã hội học, hàng triệu lao động di cư nội địa đang làm việc tại các đô thị và khu công nghiệp thuộc các TP lớn, trong đó một tỉ lệ lớn buộc phải để con ở lại quê. Những đứa trẻ ấy đang có tuổi thơ sớm thiếu vắng.

Khu công nghiệp tập trung ở các tỉnh thành phát triển tạo công ăn việc làm với thu nhập cao hơn làm nông. Nhưng từ góc độ gia đình, đó là một đánh đổi. Đánh đổi sự gần gũi gia đình để lấy cơ hội sinh tồn.

Vấn đề này không chỉ nằm ở lựa chọn cá nhân mà ở cấu trúc phát triển. Khi công nghiệp hóa tập trung ở một số địa phương, làn sóng di cư là tất yếu. Nhưng chính sách an sinh đi kèm chưa theo kịp. Nhà ở xã hội cho công nhân còn thiếu, giá thuê nhà đạt chuẩn còn cao so với thu nhập. Trường mầm non công lập quanh khu công nghiệp quá tải. Nhiều khu trọ tạm bợ không đảm bảo an toàn, thiếu không gian cho trẻ nhỏ.

Nếu có những khu nhà ở giá rẻ nhưng đủ tiện nghi, có trường học, nhà trẻ, trạm y tế, khu vui chơi đi kèm, nhiều gia đình trẻ sẽ không phải lựa chọn xa con. 

Một căn phòng khang trang 30-40m², môi trường sống an toàn, chi phí hợp lý có thể thay đổi quyết định của hàng ngàn cặp vợ chồng. Nhà ở xã hội không chỉ là bài toán bất động sản mà là chính sách giữ gìn cấu trúc gia đình.

Làm sao để trẻ giảm thiệt thòi?

Công nghệ cho phép cha mẹ gọi video mỗi tối, cùng con đọc sách, kể chuyện, hỏi bài, nhắc nhở, thậm chí kết nối với nhà trường để dõi theo con... Dù không thể thay thế sự hiện diện vật lý, sự hiện diện cảm xúc vẫn có thể được bù đắp phần nào. Điều quan trọng là cha mẹ không "gửi con rồi giao hẳn" mà vẫn tham gia vào hành trình trưởng thành của trẻ.

Song song đó, nhà trường và chính quyền địa phương cần có chương trình hỗ trợ trẻ em thiếu vắng cha mẹ. Giáo viên chủ nhiệm, đoàn thể có thể theo dõi sát sao hơn, tổ chức hoạt động kỹ năng sống, tư vấn tâm lý. Nhiều nghiên cứu chỉ ra trẻ xa cha mẹ sớm có nguy cơ cao hơn về rối loạn cảm xúc, thiếu tự tin hoặc hành vi lệch chuẩn nếu thiếu sự quan tâm đúng mức.

Ông bà thường nuôi dạy theo kinh nghiệm cũ, đôi khi nuông chiều, đôi khi quá nghiêm khắc. Cha mẹ trẻ, chịu ảnh hưởng của phương pháp giáo dục hiện đại, dễ rơi vào mâu thuẫn. Sự khác biệt và khoảng cách thế hệ có thể gây ra xung đột và thiệt thòi ít nhiều cho trẻ nhỏ.

Một đứa trẻ không chỉ cần ăn no, mặc ấm mà cần sự đồng hành của cha mẹ trong những bước ngoặt tâm lý. Tuổi thơ thiếu vắng không dễ bù đắp. Nếu xã hội không có cơ chế bảo vệ nhóm trẻ yếu thế này, chúng ta có thể phải trả giá bằng những hệ lụy dài hạn: bỏ học, lệch chuẩn hành vi, vòng lặp nghèo đói.

Phát triển kinh tế là cần thiết. Nhưng điều quý giá bao nhiêu gia đình mong muốn được ở cùng nhau. Mỗi chiếc vali rời quê mang theo ước mơ đổi đời. Song sẽ đẹp hơn nếu hành trình mưu sinh không phải bắt đầu bằng việc gửi lại một phần trái tim ở quê nhà.

Khi giấc mơ an cư trở thành mồi câu

Căn nhà 1 trệt, 1 lầu, diện tích hơn 100m² với thiết kế mới, nội thất sáng sủa, nằm trong khu dân cư tại TP.HCM được rao bán với giá... 845 triệu đồng.