Theo Hãng tin Reuters, ngày 30-8, kính viễn vọng không gian Nancy Grace Roman, thuộc dự án trị giá khoảng 4 tỉ USD, đã được phóng từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) tại mũi đất Cape Canaveral, bang Florida.

Tên lửa Falcon Heavy của SpaceX đã mang kính viễn vọng lên không trung lúc rạng sáng. Sứ mệnh dự kiến kéo dài 5 năm, tuy nhiên NASA cho biết kính có thể còn đủ nhiên liệu hoạt động thêm 5 năm nữa.

Roman sẽ tự định vị trên quỹ đạo ngoài Mặt trăng, được thiết kế để nghiên cứu năng lượng tối, vật chất tối, kiểm tra lực hấp dẫn ở quy mô lớn và tìm kiếm các hành tinh ngoài Hệ Mặt trời.

Bà Julie McEnery, nhà khoa học cấp cao của dự án Roman, cho biết sự kiện này là "xong việc đối với các kỹ sư, nhưng là điểm khởi đầu đối với các nhà khoa học". Bà chia sẻ cảm giác như đang "đứng trên bờ vực và sắp bước chân vào điều chưa biết".

Đài quan sát này ban đầu được thiết kế cho một chương trình vệ tinh do thám của Văn phòng Trinh sát tình báo (NRO) - cơ quan quản lý các vệ tinh do thám mạnh nhất.

Tuy nhiên dự án ban đầu đã bị hủy bỏ do đội vốn, NRO đã trao tặng vệ tinh này cho NASA vào năm 2012 để cải tạo phục vụ nghiên cứu vũ trụ.

Roman sẽ di chuyển tới Lagrange 2 - một vị trí trên quỹ đạo cách Trái đất khoảng 1,6 triệu km. Trong 90 ngày tới, các nhà khoa học sẽ hiệu chỉnh thiết bị và chuẩn bị cho hoạt động khoa học. Theo bà Jackie Townsend - quản lý dự án Roman, những hình ảnh độ phân giải cao đầu tiên sẽ được gửi về "trước kỳ nghỉ lễ mùa đông".

Trong buổi họp báo, ông Isaacman, người đứng đầu NASA, đã nhận cuộc gọi từ Tổng thống Donald Trump và bật loa ngoài. Ông Trump nhận xét vụ phóng "trông rất đẹp trên truyền hình" và nói: "Quý vị đang làm rất tốt, và tôi đang cấp đủ tiền cho quý vị" - ám chỉ ngân sách khoảng 24 tỉ USD năm 2026 của NASA, vốn đã thoát khỏi đề xuất cắt giảm khoảng 6 tỉ USD trước đó của Nhà Trắng.

Chính quyền ông Trump từng hai lần cố gắng hủy bỏ hoặc cắt giảm kinh phí cho Roman, nhưng Quốc hội đã giữ lại dự án. Vụ phóng lần này diễn ra sớm hơn 9 tháng so với kế hoạch.

Hỗ trợ cho các 'tiền bối'

Roman sẽ hỗ trợ cho các đài quan sát khác như kính James Webb (phóng năm 2021) và kính Hubble (phóng năm 1990).

Theo bà McEnery, Roman có độ nhạy và độ sắc nét hình ảnh tương đương Hubble, nhưng có tốc độ quét nhanh hơn nhiều. Roman có thể quét toàn bộ Dải Ngân hà chỉ trong một tháng, trong khi Hubble cần tới một thế kỷ.

Trong khi Webb có khả năng quan sát sâu vào vũ trụ sơ khai nhờ độ nhạy cực cao, Roman lại mang tầm nhìn toàn cảnh - NASA ví Roman như ống kính góc rộng, còn Webb là ống kính zoom.

Roman sẽ giúp lập bản đồ 3D toàn diện nhất từ trước đến nay của vũ trụ nhằm làm sáng tỏ năng lượng tối và vật chất tối. Cuộc khảo sát chính, kéo dài hơn một năm, sẽ bao phủ hơn 2 tỉ thiên hà.

Vật chất thông thường chỉ chiếm khoảng 5% vũ trụ, vật chất tối khoảng 27% và năng lượng tối khoảng 68%.

Roman cũng sẽ thực hiện một trong những cuộc tìm kiếm ngoại hành tinh toàn diện nhất, dự kiến phát hiện hàng ngàn hành tinh mới và cung cấp thống kê đầu tiên về các hệ hành tinh tương tự Hệ Mặt trời.

Phát hiện hệ 4 sao ‘nhật thực’ lẫn nhau cực hiếm

Các nhà thiên văn phát hiện hệ sao TIC 433545934 gồm bốn ngôi sao, chia thành hai cặp quay quanh nhau, tạo ra chuỗi hiện tượng 'nhật thực' - che khuất đặc biệt - chưa từng được xác nhận.