Nỗ lực chưa từng có của NASA nhằm cứu Đài quan sát Neil Gehrels Swift khỏi rơi xuống khí quyển Trái đất đã phải dừng lại sau khi tàu vũ trụ LINK gặp sự cố nghiêm trọng về hệ thống điều khiển hướng. Thất bại này đồng nghĩa Swift nhiều khả năng sẽ kết thúc hơn 20 năm hoạt động khoa học trong năm 2026.

Đài quan sát Neil Gehrels Swift được phóng vào năm 2004 và hoạt động ở quỹ đạo thấp quanh Trái đất. Đây là một trong những kính viễn vọng quan trọng của NASA trong việc nghiên cứu các vụ nổ tia gamma (gamma-ray bursts), những hiện tượng bùng phát năng lượng cực mạnh liên quan đến các sự kiện như sự hình thành hố đen và những giai đoạn cuối của các sao siêu đặc.

Tuy nhiên từ năm 2024, quỹ đạo của Swift bắt đầu suy giảm nhanh hơn trong bối cảnh hoạt động Mặt trời gia tăng. Khi Mặt trời hoạt động mạnh, khí quyển phía trên Trái đất nóng lên và giãn nở, làm tăng lực cản đối với các vệ tinh ở quỹ đạo thấp. Theo thời gian, lực cản này khiến vệ tinh mất độ cao và cuối cùng có thể quay trở lại khí quyển.

Để ngăn Swift kết thúc sứ mệnh theo cách đó, NASA đã trao hợp đồng trị giá 30 triệu USD cho Katalyst Space Technologies vào năm 2025 để phát triển tàu vũ trụ LINK. Kế hoạch là cho LINK tiếp cận, kết nối với Swift rồi nâng kính viễn vọng lên quỹ đạo cao hơn, qua đó kéo dài thời gian hoạt động của nó.

Đây được xem là một thử nghiệm quan trọng đối với công nghệ tiếp cận, kết nối và di chuyển vệ tinh trong không gian.

LINK được phóng ngày 3-7-2026 bằng tên lửa Pegasus XL. Ban đầu, tàu vẫn thiết lập được liên lạc với đội điều khiển mặt đất. Tuy nhiên, chưa đầy hai tuần sau, các vấn đề liên quan đến khả năng định hướng bắt đầu xuất hiện.

Hệ thống điều khiển tư thế của LINK có nhiệm vụ giữ tàu ổn định và hướng đúng trong không gian. Nhưng hệ thống này gặp trục trặc khiến tàu quay với tốc độ khoảng 9 độ mỗi giây, đồng thời gây ra tình trạng liên lạc không ổn định.

Các kỹ sư đã thử sử dụng những biện pháp khắc phục bằng phần mềm và sau đó kích hoạt động cơ đẩy để giảm tốc độ quay. Dù đạt được một số tiến triển, vấn đề kiểm soát hướng bay vẫn không được giải quyết hoàn toàn.

Đến ngày 19-8, NASA xác nhận không thể tiếp tục kế hoạch nâng quỹ đạo cho Swift.

Điều đó có nghĩa là Swift hiện vẫn đang trên quỹ đạo suy giảm và dự kiến sẽ đi vào khí quyển Trái đất vào cuối năm 2026, nơi phần lớn cấu trúc của kính viễn vọng sẽ bị phá hủy do nhiệt và lực khí động học trong quá trình tái nhập.

NASA chạy đua giải cứu đài quan sát sắp 'rơi tự do' về Trái đất

Đài quan sát Swift có nguy cơ rơi vào khí quyển và vỡ vụn. NASA sẽ dùng tàu robot nâng quỹ đạo để kéo dài sứ mệnh nghiên cứu vũ trụ.