Sự bùng nổ của các "siêu chòm sao vệ tinh" như Starlink không chỉ làm chật quỹ đạo Trái đất mà còn tác động tới khí quyển theo cách đáng lo ngại, theo trang IFLScience ngày 15-5.

Nguyên nhân từ muội than

Một nghiên cứu mới cho thấy lượng ô nhiễm tích tụ ở tầng khí quyển cao do muội than từ các vụ phóng tên lửa và vệ tinh đang gia tăng nhanh chóng, tạo ra hiệu ứng khí hậu mà các nhà khoa học mô tả là giống "địa kỹ thuật khí hậu" (geoengineering) .

Hiện có hơn 18.000 vệ tinh hoạt động quanh Trái đất, trong đó hơn một nửa thuộc các siêu chòm sao vệ tinh, đặc biệt là Starlink của SpaceX. Chưa tới 10 năm, số lượng vệ tinh đã tăng hơn gấp đôi và tốc độ phóng tiếp tục leo thang.

Nghiên cứu mới cho thấy tới năm 2029, các vụ phóng phục vụ siêu chòm sao vệ tinh có thể chiếm tới 42% tổng tác động khí hậu của toàn ngành công nghiệp vũ trụ.

Nguyên nhân chính là lượng muội than (carbon đen) sinh ra từ động cơ tên lửa và từ các tầng tên lửa hoặc vệ tinh cháy khi quay trở lại khí quyển.

Theo giáo sư Eloise Marais - Trưởng dự án nghiên cứu từ Đại học College London (Anh), carbon đen ở tầng khí quyển cao hoạt động khác với ô nhiễm thông thường dưới mặt đất. Các hạt muội than này hấp thụ mạnh ánh sáng Mặt trời, làm nóng lớp khí quyển xung quanh nhưng đồng thời tạo hiệu ứng làm mát nhẹ ở tầng khí quyển thấp hơn.

Bà Marais cho biết hiệu ứng này có nét tương đồng với "địa kỹ thuật khí hậu" - các công nghệ can thiệp khí hậu nhằm phản xạ bớt ánh sáng Mặt trời để làm mát mặt đất.

Không phải tin tốt

Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh đây không phải "tin tốt".

Carbon đen ở tầng cao có thể làm giảm lượng ánh sáng tới mặt đất, ảnh hưởng đến quá trình quang hợp của cây trồng và từ đó tác động tới năng suất nông nghiệp. Ngoài ra, còn có nguy cơ làm thay đổi chu trình mưa và các quá trình khí quyển khác.

Nghiên cứu cũng cho thấy tác động hiện nay lên tầng ozone còn tương đối nhỏ, do loại nhiên liệu của nhiều tên lửa hiện tại chưa tạo ra lượng lớn các hợp chất phá hủy ozone mạnh. Tuy nhiên điều này có thể thay đổi trong tương lai, nếu công nghệ và nhiên liệu tên lửa biến đổi.

Theo nhóm nghiên cứu, nếu tính theo "hiệu ứng trên mỗi chất ô nhiễm", tác động của khí thải không gian mạnh hơn khoảng 540 lần so với ô nhiễm công nghiệp thông thường, do các hạt bụi tồn tại lâu hơn nhiều ở tầng khí quyển cao.

Mô hình nghiên cứu dựa trên dữ liệu giai đoạn năm 2020 - 2022, trong khi số vụ phóng hiện nay đã vượt xa dự đoán.

Năm 2025, số lần phóng tên lửa toàn cầu đã cao hơn mức mô hình giả định. Vì vậy các tác giả thừa nhận nghiên cứu hiện có thể đang đánh giá thấp tình trạng thực tế.

Nhóm nghiên cứu cho rằng đây là thời điểm thích hợp để hành động sớm trước khi ô nhiễm khí quyển từ ngành vũ trụ trở thành một vấn đề môi trường lớn và khó khắc phục như nhiều loại ô nhiễm công nghiệp khác trên Trái đất.

Nghiên cứu công bố trên tạp chí Earth’s Future.

Starlink và "cuộc chiến" giữa các chòm sao vệ tinh

TTCT - Internet vệ tinh, một dịch vụ từng là xa xỉ, nhiều khả năng sẽ trở nên phổ biến hơn trong thời tới nhờ sự tham gia của nhiều nhà cung cấp phá vỡ thế độc quyền của Starlink.