Nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí Geophysical Research Letters, xác nhận đây là lần đầu corindon được phát hiện trong một môi trường địa chất trên sao Hỏa.

Khoáng vật của ruby xuất hiện trên sao Hỏa

Trên Trái đất, corindon là dạng tinh thể của oxit nhôm. Ở trạng thái tinh khiết, khoáng vật này gần như không màu. Nhưng chỉ cần một lượng rất nhỏ nguyên tố khác lọt vào cấu trúc tinh thể, màu sắc có thể thay đổi.

Crôm tạo cho corindon sắc đỏ hoặc hồng đặc trưng của ruby, trong khi những biến thể khác tạo nên sapphire.

Vì vậy, phát hiện corindon trên sao Hỏa khiến các nhà khoa học đặc biệt quan tâm: những khoáng vật họ hàng với đá quý trên Trái đất đã hình thành trên hành tinh đỏ như thế nào?

Câu trả lời vẫn còn bỏ ngỏ.

Nhóm nghiên cứu do nhà hóa địa chất Ann Ollila, Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos (Mỹ), dẫn đầu đã nhận diện corindon trong ba tảng đá có tên Hampden River, Coffee Cove và Smiths Harbour.

Các dấu vết được Perseverance thu thập vào tháng 3, 4 và 7-2025. Thiết bị SuperCam trên xe tự hành đã dùng tia laser bắn vào những tảng đá sáng màu quanh vành miệng hố Jezero, sau đó phân tích ánh sáng phát ra từ khoáng vật.

Cả ba mẫu đều xuất hiện hai đỉnh phát quang ở bước sóng 692,7 và 694,1 nanomét - phù hợp với tín hiệu của corindon chứa crôm. Riêng mẫu Smiths Harbour còn phát sáng khoảng 3 mili giây, nằm trong phạm vi từng ghi nhận ở corindon trên Trái đất.

Điều khiến các nhà khoa học đau đầu không phải việc corindon có thể tạo nên ruby, mà là nó đã hình thành ở đó bằng cách nào.

Thông thường, corindon hình thành trong môi trường giàu nhôm nhưng nghèo silic. Nếu có nhiều silic, nhôm dễ kết hợp với silic để tạo thành các khoáng vật silicat khác.

Thế nhưng ba tảng đá trên sao Hỏa lại giàu plagiocla - một nhóm khoáng vật silicat chứa cả nhôm và silic. Nói cách khác, corindon đang xuất hiện trong một môi trường hóa học khá "khó hiểu".

Những cú va chạm cổ xưa có thể là lời giải

Một manh mối có thể nằm ngay dưới bánh xe Perseverance: miệng hố Jezero.

Hàng tỉ năm trước, một vụ va chạm khổng lồ đã tạo nên miệng hố này. Nhiệt độ và áp suất cực lớn từ cú va chạm có thể đã làm biến đổi đá, tạo ra những điều kiện đặc biệt để corindon hình thành.

Sau đó, các dòng chất lưu nóng cũng có thể tiếp tục làm thay đổi thành phần hóa học của đá, tạo ra những khu vực giàu nhôm nhưng nghèo silic. Các khả năng liên quan đến magma hoặc hoạt động thủy nhiệt vẫn đang được xem xét.

Bí ẩn còn nằm ở chỗ cả ba tảng đá đều là đá rời, không còn nằm tại lớp đá gốc nơi chúng hình thành. Chúng có thể đã bị dịch chuyển từ một khu vực khác trước khi Perseverance bắt gặp.

Vì thế, phát hiện này không có nghĩa sao Hỏa đang có những viên ruby lấp lánh trên bề mặt. Những gì Perseverance nhận diện là các hạt corindon cực nhỏ chứa crôm, có tín hiệu quang phổ tương tự khoáng vật tạo nên ruby trên Trái đất.

Nếu một ngày nào đó các nhà khoa học tìm được lớp đá gốc và đưa được mẫu vật về Trái đất, họ có thể xác định rõ hơn corindon đã hình thành như thế nào.

Biết đâu, những hạt khoáng vật nhỏ bé ấy sẽ kể thêm cho con người nghe về một sao Hỏa rất xa xưa - nơi từng có những cú va chạm dữ dội, nhiệt độ khủng khiếp và những dòng chất lưu âm thầm thay đổi hành tinh qua hàng tỉ năm.

NASA phát hiện đá 'vảy rồng' kỳ lạ trên sao Hỏa

Xe tự hành Curiosity của NASA đã phát hiện những tảng đá mang hoa văn kỳ lạ giống 'vảy rồng' trên sao Hỏa, thu hút sự chú ý của giới khoa học.