13/11/2026 15:16 GMT+7

Hình thành cụm đô thị sáng tạo âm nhạc Đà Lạt

MAI VINH

Chuyên gia đã hiến kế để Đà Lạt cân bằng giữa tổ chức lễ hội với xây hệ sinh thái âm nhạc. Cạnh đó là việc nên hình thành một cụm đô thị sáng tạo âm nhạc Đà Lạt

Đà Lạt có 'bữa tiệc nhạc Jazz' miễn phí ĐỌC NGAY

Ngày 13-11, hội thảo khoa học "Đà Lạt - Thành phố sáng tạo Âm nhạc của UNESCO: Âm nhạc, sáng tạo và phát triển bền vững" diễn ra tại Đà Lạt. Hội thảo do UBND tỉnh Lâm Đồng và Trường Đại học Văn hóa TP.HCM tổ chức nằm trong khuôn khổ các sự kiện thuộc Festival âm nhạc quốc tế Lang Biang 2026.

Các ý kiến tại hội thảo sẽ làm cơ sở cho tỉnh Lâm Đồng gửi Báo cáo định kỳ năm 2027 và Kế hoạch hành động giai đoạn 2027 - 2031 gửi UNESCO.

"Danh hiệu UNESCO không phải là đích đến cuối cùng"

Báo cáo đề dẫn của Ban Chỉ đạo hoạt động Thành phố sáng tạo Âm nhạc của UNESCO tỉnh Lâm Đồng nêu yêu cầu chuyển "từ những chương trình riêng lẻ sang hoạt động thường xuyên, có bản sắc và sức lan tỏa bền vững". Ý kiến được đưa ra trong bối cảnh tỉnh Lâm Đồng tổ chức thành công nhiều sự kiện quốc tế tại Đà Lạt.

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, cho rằng tổ chức thành công lễ hội là chưa đủ. Đà Lạt cần một hệ sinh thái sáng tạo vững mạnh và bao trùm, nơi nghệ sĩ, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và cộng đồng cùng hợp tác.

"Bên cạnh số lượng hoạt động được tổ chức, thành công còn cần được thể hiện qua những cải thiện về sinh kế của người làm sáng tạo, sự tham gia rộng rãi hơn vào đời sống văn hóa, mức độ hòa nhập xã hội cao hơn và những đóng góp lâu dài cho phát triển bền vững", ông Baker nói.

Ông Đinh Văn Tuấn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng, Trưởng Ban Chỉ đạo hoạt động Thành phố sáng tạo Âm nhạc của UNESCO, cũng nhìn danh hiệu theo hướng ấy. "Danh hiệu UNESCO không phải là đích đến cuối cùng mà phải là động lực và nền tảng cho một quá trình phát triển lâu dài, thực chất và bền vững", ông Đinh Văn Tuấn nói.

Theo ông, giá trị danh hiệu phải đo bằng chuyển biến cụ thể: nghệ sĩ, nghệ nhân có thêm cơ hội nghề nghiệp, di sản được trao truyền, chất lượng sống của người dân được nâng lên. Tỉnh Lâm Đồng xác định năm định hướng: bảo tồn di sản, nhất là Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, phát triển hệ sinh thái sáng tạo, đào tạo nhân lực, hợp tác quốc tế và gắn âm nhạc với du lịch, công nghiệp văn hóa.

Ông Đinh Văn Tuấn thừa nhận mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu mới. Không gian quản lý đã thay đổi, nhưng cam kết quốc tế của Đà Lạt vẫn được kế thừa liên tục.

"Cộng đồng là chủ thể - Di sản là gốc..."

PGS.TS Đinh Công Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, đề nghị chuyển trọng tâm đầu tư từ sự kiện đơn lẻ sang truyền dạy và sáng tạo. Ông dẫn trường hợp Hoa Sen SoundFest năm 2023 thu hút hơn 15.000 người. Con số này phản ánh quy mô sự kiện, nhưng chưa nói được khả năng trao truyền di sản hay sinh kế của nghệ nhân.

Theo ông Đinh Công Tuấn, ngân sách nên ưu tiên lớp truyền dạy, sân khấu thực hành định kỳ và nhóm sáng tạo trẻ. Chương trình nào dùng di sản âm nhạc cần qua quy trình sáu bước, từ tham vấn chủ thể thực hành, thỏa thuận quyền và lợi ích đến đánh giá. Sự đồng thuận của cộng đồng phải là điều kiện để phê duyệt, không chỉ là thủ tục.

"Một lớp học có đủ số buổi nhưng thiếu người học tiếp tục thực hành chưa thể được coi là kết quả bảo vệ di sản bền vững", ông Đinh Công Tuấn viết trong tham luận.

PGS.TS Lê Văn Toàn, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, nguyên Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, cho rằng danh hiệu chỉ bền vững khi âm nhạc của đồng bào dân tộc thiểu số sống trong chính đời sống của họ, không chỉ là tiết mục trình diễn.

Ông Toàn dẫn số liệu: đến cuối năm 2025, Lâm Đồng có 89 nghệ nhân di sản văn hóa phi vật thể được phong tặng. Riêng Lâm Đồng cũ đã mở hơn 100 lớp truyền dạy cồng chiêng với gần 2.000 học viên. Tuy vậy, nhiều lớp chạy theo dự án, hết kinh phí là dừng. Để phục vụ du lịch, cồng chiêng có lúc bị tách khỏi nghi lễ, trình diễn bất kể thời điểm và kiêng kỵ. "Cộng đồng là chủ thể - Di sản là gốc - Chính sách và công nghệ là bệ đỡ", ông Toàn nêu nguyên tắc.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, từng tham gia xây dựng hồ sơ cho Đà Lạt. Bà Phương chỉ ra điểm yếu nhất: Đà Lạt không có đào tạo âm nhạc, nghệ thuật chuyên nghiệp.

Hình thành cụm đô thị sáng tạo Đà Lạt

Liên quan đến các cam kết của Đà Lạt với UNESCO, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam cho biết sáu sáng kiến trong hồ sơ được thiết kế cho phạm vi Đà Lạt cũ. Sau sắp xếp hành chính, bà đề nghị làm rõ nhiệm vụ giao cho ai, kinh phí, dữ liệu ra sao. Trước mắt, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng phải phối hợp chặt với các phường. Về lâu dài, nên tính đến một cụm đô thị sáng tạo có tư cách pháp nhân, làm đầu mối với UNESCO.

Bà đề nghị, báo cáo năm 2027 của Lâm Đồng với UNESCO cũng phải tính được đóng góp của âm nhạc vào GRDP. "Chúng ta phải làm thế nào để cộng đồng của Đà Lạt có thể sống và sáng tạo với âm nhạc", bà nói.