Hôm 17-1, ông Trump đăng bài dài 445 từ trên mạng xã hội Truth Social, công bố chiến lược cứng rắn nhằm giành quyền kiểm soát Greenland - vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch. 

Theo đó, kể từ ngày 1-2, Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan sẽ bị áp thuế quan 10% với toàn bộ hàng hóa xuất sang Mỹ. 

Nếu không nhượng bộ, mức thuế sẽ tăng lên 25% từ ngày 1-6 và tiếp tục duy trì cho đến khi đạt được "thỏa thuận mua lại hoàn toàn Greenland".

Thuế quan ảnh hưởng ra sao?

Báo Washington Post bình luận động thái này làm leo thang đáng kể cuộc đối đầu, có nguy cơ tạo ra vết rạn nứt xuyên Đại Tây Dương lớn nhất trong nhiều thế hệ. Hiện Mỹ áp thuế 10% với hàng nhập từ Anh và 15% với hàng từ EU, các mức thuế mới nhiều khả năng sẽ cộng thêm vào mức hiện tại.

Việc đột ngột công bố mức thuế mới còn khiến thỏa thuận thương mại mà ông Trump từng đạt được với Liên minh châu Âu (EU) rơi vào tình trạng bấp bênh nghiêm trọng. 

Ông Jacob Funk Kirkegaard, nghiên cứu viên cao cấp tại viện nghiên cứu Bruegel ở Brussels, cho rằng các mức thuế mới nhiều khả năng sẽ "giết chết" thỏa thuận Mỹ áp thuế 15% với EU đạt được tại Turnberry (Scotland) vào năm ngoái.

Ông Jacob cho biết người châu Âu đang hy vọng Tòa án tối cao Mỹ sẽ sớm ra phán quyết về việc liệu các mức thuế của ông Trump có hợp pháp hay không. 

Các thẩm phán nghi ngờ thẩm quyền của ông Trump trong việc áp thuế quan cao theo Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) năm 1977 - đạo luật vốn không đề cập đến thuế quan. Nếu tòa án ra phán quyết bất lợi, ông Trump có thể không còn quyền áp thuế theo cách này.

Trước mắt việc ông Trump dùng thuế quan không thể giúp ông sở hữu Greenland như mong muốn, mà ngược lại còn khiến quan hệ với châu Âu thêm căng thẳng. Các lãnh đạo châu Âu đã phản ứng dữ dội và đồng loạt trước động thái gây sức ép mới nhất của nhà lãnh đạo Mỹ. 

Tại Đan Mạch và Greenland, hàng ngàn người cuối tuần qua xuống đường phản đối ý định sáp nhập Greenland vào Mỹ. Nhiều người đội mũ có dòng chữ "Make America Go Away" (Nước Mỹ hãy tránh xa) - cách chơi chữ nhại lại khẩu hiệu "Make America Great Again" (Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại) của ông Trump.

Những kịch bản xấu

Trong những ngày gần đây, Anh, Pháp, Đức, Na Uy, Thụy Điển, Phần Lan và Hà Lan cho biết họ sẽ điều số lượng nhỏ binh sĩ tới Greenland để tập trận chung với quân đội Đan Mạch. Tuy nhiên, ông Trump cho rằng các nước này "tới Greenland với những mục đích không rõ ràng" và gọi đây là tình huống vô cùng nguy hiểm.

Ông Trump lặp lại quan điểm lâu nay rằng Mỹ đã bị "thiệt thòi" trong thời gian dài, và giờ là lúc nhận lại. Ông còn lập luận nếu Mỹ không kiểm soát Greenland thì Trung Quốc hoặc Nga sẽ làm điều đó. 

Tuy nhiên các quan chức Đan Mạch và châu Âu khẳng định hiện không có bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy Matxcơva hay Bắc Kinh đang lên kế hoạch chinh phục lãnh thổ Greenland, đồng thời cho rằng Mỹ hoàn toàn không bị cản trở trong việc tăng cường hiện diện tại khu vực này. 

Trên thực tế Mỹ đã có quyền mở rộng hiện diện quân sự tại Greenland theo hiệp định ký với Đan Mạch năm 1951.

Theo báo New York Times, bài đăng của ông Trump trên mạng đã khiến ngay cả các nghị sĩ Đảng Cộng hòa tại Washington cũng bất ngờ vào ngày 17-1. 

Dân biểu Cộng hòa Don Bacon bình luận rằng "những lời đe dọa và hành vi bắt nạt đồng minh thế này là sai trái". Ông dự đoán nếu Tổng thống Trump dùng vũ lực để kiểm soát Greenland, nhà lãnh đạo Mỹ sẽ mất đi sự ủng hộ đáng kể từ chính lực lượng nòng cốt của mình.

"Trong trường hợp hiếm hoi ông ấy thực sự nghiêm túc về việc xâm lược Greenland, tôi muốn nói cho ông ấy biết rằng đó có lẽ sẽ là dấu chấm hết cho nhiệm kỳ tổng thống của ông. Hầu hết thành viên Đảng Cộng hòa đều biết điều này là vô đạo đức và sai trái, và chúng tôi sẽ đứng lên phản đối" - ông Don Bacon nói.

Trên mạng xã hội hôm 17-1, thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis chỉ ra các mức thuế quan mới "có hại cho nước Mỹ, có hại cho doanh nghiệp Mỹ và có hại cho các đồng minh của Mỹ", trong khi lại có lợi cho Nga và "những đối thủ đang muốn chứng kiến NATO bị chia rẽ".

Ông nói thêm việc tiếp tục gây sức ép "để chiếm lãnh thổ của đồng minh là cực kỳ ngu ngốc" và rằng điều đó "làm tổn hại đến di sản của Tổng thống Trump và làm suy yếu mọi nỗ lực mà ông đã thực hiện trong nhiều năm để củng cố liên minh quân sự NATO".

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lisa Murkowski gọi các mức thuế mới là không cần thiết, chỉ "đẩy các đồng minh châu Âu chủ chốt của chúng ta ra xa hơn mà không hề giúp thúc đẩy an ninh quốc gia của Mỹ".

Pháp, Thụy Điển, Anh lên án đe dọa áp thuế của ông Trump vì Greenland

Thủ tướng Anh nói lời đe dọa áp thuế của ông Trump vì Greenland là sai lầm, trong khi Thụy Điển tuyên bố sẽ không bị hù dọa, còn Pháp tuyên bố sẽ đáp trả.