
Những người dân khốn khổ vì nạn đói năm 1876 -1878 ở Bangalore, Ấn Độ - Ảnh: Wallace Hooper
Madras, vùng đất nông nghiệp phía nam Ấn Độ (lúc đó còn thuộc Anh) là một trong những điểm nóng đầu tiên bị hạn hán và bùng phát nạn chết đói vô cùng nghiêm trọng.
Nạn đói khủng khiếp bùng phát từ Ấn Độ
Những năm 1870, Madras bên bờ vịnh Bengal có khoảng 31 triệu dân. Họ trồng các loại ngũ cốc thiết yếu như lúa gạo để sinh sống và từng gặt hái nhiều vụ mùa tươi tốt. Tuy nhiên năm 1876, tình hình đã đổi xấu với mùa mưa thiếu nước. Các cánh đồng héo rụi, giá cả lương thực leo thang chóng mặt.
Báo chí thời đó và các sử gia sau này ghi lại tình hình hạn hán làm thiếu lương thực ngày càng diễn biến nghiêm trọng, người dân xông vào các kho thực phẩm, các bà mẹ tuyệt vọng tìm kiếm bất cứ gì đó có thể nuôi sống con cái mình, nhưng các kho cũng chẳng còn gì.
Nạn đói nhanh chóng lan rộng ra ngoài Madras. Chẳng bao lâu sau, các vùng lân cận như Bombay, Mysore và Hyderabad cũng đối mặt thảm họa. Đặc biệt, nạn đói, suy dinh dưỡng và môi trường ô nhiễm cũng tạo điều kiện cho nhiều bệnh tật hoành hành. Trong đó, bệnh tả và sốt rét đã cướp đi sinh mạng hàng triệu người.

Hàng ngàn người xin suất ăn từ thiện tại Bangalore, miền nam Ấn Độ năm 1877 - Ảnh: environmentandsociety.org
Nhà báo, nhà văn, nhà hoạt động nhân đạo người Anh William Digby (1849 - 1904) từng là biên tập viên tờ Madras Times, đã đưa tin trung bình mỗi ngày có 20 người chết trên đường phố Bangalore vào tháng 8-1877. Đến tháng 9, con số đau buồn đó tăng hơn gấp đôi.
Ông viết thêm "Khi binh lính được dẫn đến bãi tập bắn súng trường, họ kinh hoàng nhìn thấy thi thể đàn ông, phụ nữ và trẻ em nằm la liệt, bị chó và chó rừng ăn thịt một phần…". Từng tham gia cứu trợ người dân, ông là người phản đối các chính sách không hiệu quả của chính quyền Anh ở Ấn Độ đã làm cho nạn đói trầm trọng, về sau ông viết cả cuốn sách về Nạn đói ở Nam Ấn Độ.
Trở lại với thảm họa ngày càng lan rộng ở Ấn Độ trong những năm 1876-1878. Các nghiên cứu sau này cho thấy nó đã ảnh hưởng cả một vùng rộng lớn 670.000km2 và gây đói kém, chết chóc, bệnh tật cho khoảng 58.500.000 người dân.
Cuốn sách "Lịch sử dân số Ấn Độ: từ những người hiện đại đầu tiên đến ngày nay" của Nhà xuất bản Đại học Oxford đã đưa ra những con số nạn nhân khác nhau nhưng đều lên đến hàng triệu. Trong đó, mức thấp nhất là khoảng từ 5,6 triệu người, đến mức cao là 9,6 triệu người thiệt mạng. Còn một tính toán nhân khẩu học gần đây cho thấy 8,2 triệu người chết. Những con số thật khủng khiếp, bằng dân số hàng loạt quốc gia khi đó.
Có một điều đặc biệt là hai năm trước nạn đói 1876 - 1878, những trận mưa lụt lớn hoành hành lại làm hư hại mùa màng nông sản ở nhiều vùng của Ấn Độ như Kolar, Bangalore. Tuy nhiên, hiện tượng El Nino sau đó lại gây hạn hán, sông hồ khô cạn, tiếp tục làm rụi các cánh đồng.

Người dân chờ cứu đói ở Ấn Độ năm 1877 - Ảnh:The Illustrated London News
Hạn hán và nạn đói lan rộng ra Trung Quốc, Brazil…
Trên trang History.com, bài viết "Hiện tượng siêu El Nino những năm 1870 đã cướp đi sinh mạng của hàng triệu người" của tác giả Dave Roos đã ghi lại rằng:
"Ấn Độ là quốc gia đầu tiên chịu ảnh hưởng hiện tượng El Nino lịch sử. Ở một số vùng phía nam Ấn Độ, gió mùa đông (tháng 10 đến tháng 12) chiếm tới một nửa lượng mưa hằng năm. Sau bốn năm gió mùa đông yếu, lượng mưa mùa đông năm 1875-1876 là thấp thứ ba trong lịch sử. Tiếp theo đó là mùa gió mùa hè khô hạn nhất từng được ghi nhận vào năm 1877.
Hậu quả thật khủng khiếp. Các bản tin báo chí Anh từ Ấn Độ bao gồm những bức phác họa về những người tị nạn gầy gò chen chúc vào các thành phố để cầu xin cứu trợ nạn đói. Theo cuốn sách "Những thảm họa thời kỳ cuối triều đại Victoria: Các nạn đói do hiện tượng El Nino và sự hình thành Thế giới thứ ba" của Mike Davis, nạn đói lớn năm 1876 - 1878 đã cướp đi sinh mạng từ 12,2 - 29,3 triệu người ở Ấn Độ"…
Trong khi đó, từ năm 1876 - 1878 ở miền bắc Trung Quốc cũng xảy ra nạn đói trầm trọng Đinh Mậu do hạn hán nghiêm trọng và mất mùa liên tiếp vì thời tiết bất lợi. Tại các tỉnh như Sơn Tây, hàng triệu người phải chết dần vì đói.
Thật khó tin là có các gia đình tuyệt vọng buộc phải ăn cả nhà của mình vốn được làm từ thân cây lúa miến. Những người khác thì ăn trụi cả cỏ dại rồi lấy đất sét trộn làm bánh...
Trong lúc triều đình nhà Thanh rối ren với các cuộc nổi dậy thì nhiều tỉnh lại đối mặt với thời tiết bất thường vì El Nino. Sau các trận mưa gây lụt lội, hạn hán lại ập đến làm héo rụi mùa màng cho bát cơm của người dân. Các năm 1876 - 1879, hạn hán liên tiếp lan rộng từ Sơn Tây, Hà Nam, Thiểm Tây, Hà Bắc, Sơn Đông ra các tỉnh phía bắc Trung Quốc rồi đến Giang Tô, bắc An Huy, Cam Túc và Tứ Xuyên…

Hạn hán, nạn đói và dịch bệnh hoành hành nặng nề ở Trung Quốc năm 1877 - Ảnh: Lịch sử Đại học đường
Tuần phủ tỉnh Thiểm Tây Tăng Quốc Thuyên thời điểm đó viết tấu chương về triều đình nhà Thanh để kêu gọi cứu đói: Ông mô tả nhiều người dân bỏ nhà đi ăn xin và chết đói với "cảnh tượng thê lương chưa từng thấy". Các nguồn khác nhau của sử gia Trung Quốc và quốc tế viết về nạn đói này đều thống nhất ở quy mô hết sức nghiêm trọng làm chết hàng triệu người, mà nặng nề nhất là tỉnh Sơn Tây.
Ở phía bên kia thế giới, cách rất xa Ấn Độ và Trung Quốc như Brazil cũng bị đại hạn hán những năm 1877 - 1878 cướp đi sinh mạng vô số người dân. Đây được đánh giá là trận hạn hán lớn nhất và tàn khốc nhất trong lịch sử Brazil.
Nhà tự nhiên học người Mỹ Herbert Huntingdon Smith đã viết bài dài tường thuật thảm họa trên tờ New York Herald năm 1879. Ông mô tả cảnh tượng kinh hoàng về "những bộ xương sống", những túp lều chật chội đầy người di cư và cả chuyện ăn thịt người…
Trong khi đó, viết về đại hạn hán mà người Brazil gọi "Grande Seca", nhà báo, nhà nghiên cứu lịch sử Dave Roos viết trên History,com: "Khi hạn hán tiếp diễn hoành hành ở Ấn Độ và Trung Quốc, nó cũng lan rộng đến các nơi xa xôi của Brazil. Khu vực Nordeste phía đông bắc là nơi sinh sống của những người nông dân chăn nuôi gia súc và trồng bông phụ thuộc lượng mưa theo chu kỳ. Khi mùa mưa không tới vào mùa hè năm 1877, hàng triệu người tị nạn đói khổ đã bỏ chạy khỏi vùng nông thôn đến các thành phố ven biển.
Một linh mục người Brazil viết: Nỗi tuyệt vọng vì đói khát đã khiến người dân nghèo phải ăn thịt những con bò chết vì bệnh nhọt, dù biết và nói rằng họ sẽ sớm chết vì ăn chúng. Và họ ăn cả ngựa, chó, mía đã bị người khác nhai, những mảnh da thuộc, và bất cứ thứ gì khác mà họ tìm thấy. Thật là kinh khủng!".

Hạn hán năm 1877 làm trâu bò cũng gục chết trên đồng - Ảnh: Horace Harral
Bài viết "Nguyên nhân của nạn đói lớn, một trong những thảm họa môi trường chết người nhất" trên trang Columbia University Faculty of Arts and Sciences, ghi rằng:
"Để tìm hiểu nguyên nhân khiến điều kiện thời tiết khắc nghiệt đến vậy, các nhà nghiên cứu đã xem xét dữ liệu nhiệt độ bề mặt biển được các thủy thủ thu thập từ những năm 1870.
Nhiệt độ bề mặt biển đã xác nhận rằng thực sự đã có một hiện tượng El Nino dữ dội kéo dài trong phần lớn hai năm của nạn đói lớn (1877-1878). Nhưng hiện tượng El Nino cực đoan này có thể đã được kích hoạt bởi vùng nước lạnh hơn ở trung tâm Thái Bình Dương nhiệt đới từ năm 1870 - 1876. Giai đoạn lạnh kéo dài này - dài nhất trong lịch sử - có thể đã dẫn đến sự tích tụ lượng lớn nước ấm ở phía tây Thái Bình Dương nhiệt đới.
Điều này kết thúc bằng hiện tượng La Nina mạnh vào năm 1875-1876 gây tình trạng khô hạn ở Ấn Độ, Mexico và tây nam Hoa Kỳ. Sau đó chuyển thành một hiện tượng El Nino mạnh mang đến tình trạng khô hạn hơn nữa trên một phần lớn toàn cầu".
Nhà khoa học khí hậu, phó giáo sư Deepti Singh từ Đài quan sát Trái đất Lamont-Doherty thuộc Đại học Columbia nhận xét: "Nó giống như một con lắc. Nếu bạn cứ đẩy nó theo một hướng, ngày càng xa tâm, rồi thả ra, nó sẽ đi đến cực điểm theo hướng ngược lại".
Bà Singh cùng nhóm nghiên cứu kết luận một loạt các điều kiện kỷ lục - hiện tượng El Nino dữ dội và kéo dài, có thể được kích hoạt bởi Thái Bình Dương lạnh, và trầm trọng hơn bởi Đại Tây Dương ấm áp cùng sự chênh lệch nhiệt độ mạnh ở Ấn Độ Dương - đã kết hợp lại dẫn đến nạn đói lớn. Và điều đó hoàn toàn có thể xảy ra một lần nữa.
----------------------
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận