Di tích không phải phông nền

Mấy hôm trước mạng xã hội lan truyền đoạn clip một người mẫu mặc hanbok, trang phục truyền thống của Hàn Quốc, tạo dáng trước Ngọ Môn, Đại Nội Huế. Đáng chú ý, clip do một tiệm cho thuê cổ phục ngay tại Huế thực hiện để quảng bá dịch vụ.

Nhiều người cảm thấy phiền lòng. Cũng có người cho rằng như vậy là khắt khe, bởi người Việt vẫn mặc kimono dạo phố Kyoto, mặc hanbok vào cung Gyeongbok (Cảnh Phúc Cung) mà chẳng ai trách cứ.

Sự nhập nhằng lại đến từ chính nơi đáng lẽ phải giữ ranh giới rõ ràng nhất

Quy định tham quan quần thể di tích Cố đô Huế chỉ yêu cầu trang phục lịch sự, kín đáo, và một bộ hanbok hoàn toàn đáp ứng điều đó. Tôi cũng tin rằng một du khách Hàn Quốc, hay một cô gái Việt yêu phim Hàn, mặc hanbok dạo Đại Nội để lưu lại vài tấm ảnh kỷ niệm là điều đáng trân trọng. Di sản mở lòng đón những nền văn hóa khác, ấy là dấu hiệu của sự tự tin.

Nhưng sự việc vẫn để lại trong tôi một nỗi trăn trở khác. Phải chăng, Ngọ Môn đã trở thành một phông nền đẹp, để tạo "content" kinh doanh?

Phông nền là thứ có thể thay thế. Studio dựng phông biển, phông tuyết hay lâu đài châu Âu, người mẫu mặc gì cũng hợp, bởi phông nền vốn không mang theo ký ức nào.

Nhưng Ngọ Môn thì khác.

Cánh cổng được vua Minh Mạng cho xây dựng năm 1833, là cổng lớn nhất trong bốn cổng Hoàng thành, nơi từng diễn ra những nghi lễ trọng đại của triều Nguyễn. 

Đó là một nơi chốn đặc biệt, luôn là "nhân vật chính" mang tính thông điệp lịch sử và văn hóa, chứ không chỉ là phông nền.

Người làm truyền thông thị giác hiểu rằng hình ảnh không tạo nghĩa bằng lời chú thích, mà bằng sự đặt cạnh nhau. 

Khi một tà áo được đặt trước một cánh cổng, giữa chúng cũng đã hình thành một thông điệp, dù người chụp có chủ ý hay không. 

Điều khiến tôi lo hơn cả là người nói ra thông điệp ấy. Trong mắt người xem, một tiệm cổ phục ở Huế là người trong cuộc, là người hiểu Huế. Khi chính người trong cuộc làm vậy, nhiều người sẽ ngầm hiểu rằng ở nơi này, điều đó là bình thường. 

Sự nhập nhằng không đến từ người ngoài, mà đến từ chính nơi đáng lẽ phải giữ ranh giới rõ ràng nhất.

Có trách nhiệm với di tích - tài sản chung của cộng đồng

Vận hành theo logic của nền kinh tế chú ý, thuật toán mạng xã hội lại ưu tiên những nội dung gây tranh cãi. Mỗi lời phản đối, mỗi lượt chia sẻ kèm bình luận chê trách đều vô tình đưa đoạn clip đến nhiều người hơn. 

Với không ít người chưa từng đến Huế, có khi đây là lần đầu họ nhìn thấy Ngọ Môn, và ấn tượng đầu tiên ấy lại gắn với trang phục của triều Joseon.

Điều trớ trêu là chính người Hàn Quốc rất hiểu sức mạnh truyền thông của trang phục. Từ năm 2013, các cung điện lớn ở Seoul miễn vé cho khách mặc hanbok. Lượng người hưởng chính sách từ 300.000-400.000 mỗi năm đã vượt 2 triệu vào năm ngoái (2025).

Hơn 2 triệu con người, mỗi người đăng vài tấm ảnh rạng rỡ trong cung điện lên mạng, đã trở thành một chiến dịch quảng bá văn hóa khổng lồ mà gần như không tốn đồng quảng cáo nào.

Không chỉ dừng ở khuyến khích, cơ quan quản lý còn đặt ra tiêu chí cụ thể về hanbok, và báo chí Hàn tranh luận về những bộ trang phục cải biên quá đà, với mong muốn chung là trang phục phải "phù hợp với phẩm giá của cung điện".

Ngay trong cung điện của mình, với chính trang phục của mình, người Hàn vẫn luôn tự hỏi: mặc thế này đã xứng với bối cảnh cung điện của tiền nhân hay chưa?

Tôi không nghĩ cấm đoán là lời giải. Nhưng có lẽ cần phân biệt rõ giữa một bức ảnh kỷ niệm cá nhân với một sản phẩm quảng cáo thương mại. Những ai dùng di tích, tài sản chung của cộng đồng, để kiếm tiền thì cần có trách nhiệm với thông điệp mình gửi đi.

Thực tế những năm qua, Huế từng miễn vé cho phụ nữ mặc áo dài vào các dịp như 8-3 hay 20-10. Nên chăng ưu đãi ấy được mở rộng cho cả áo dài lẫn nhật bình, áo tấc, và duy trì quanh năm? Khi ấy, mỗi du khách sẽ là một người kể chuyện về tà áo Việt, trong không gian Việt.

Sau cùng, và cũng khó nhất, là làm cho cổ phục Việt đủ sức hấp dẫn để người trẻ tự tìm đến. Hanbok đẹp, nhưng hanbok còn được nâng đỡ bởi cả một nền điện ảnh, âm nhạc phủ sóng khắp châu Á. Trách giận than phiền thôi chưa đủ. 

Chúng ta cần những bộ phim, những nhà thiết kế, những người sáng tạo nội dung khiến người trẻ cảm thấy khoác lên mình tà áo của cha ông là niềm vui, chứ không chỉ là bổn phận.

Người mẫu mặc hanbok ở Ngọ Môn gây tranh cãi: Cần chọn trang phục phù hợp khi tham quan di sản cung đình

Việc người mẫu mặc hanbok chụp ảnh tại Ngọ Môn, Đại Nội Huế, gây tranh cãi trên mạng xã hội. Theo nhà nghiên cứu văn hóa Huế, điều đáng bàn không chỉ là trang phục mà còn là sự phù hợp với không gian di sản cung đình.