Bài toán bao bì tuần hoàn không chỉ bắt đầu từ nhà máy tái chế

"Khoa học công nghệ - 'Cú hích' hiện thực hóa hệ thống bao bì tuần hoàn" là chủ đề của tập 2 - Podcast Việt Nam Xanh mùa 2, do báo Tuổi Trẻ phối hợp cùng Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) thực hiện.

Chương trình có sự tham gia của ông Jonathan Sourintha - đồng sáng lập HRK Group, đồng Chủ tịch Tiểu ban Tăng trưởng xanh thuộc EuroCham Việt Nam; và bà Bùi Đặng Duyên Mai - Giám đốc Đối ngoại, Truyền thông và Bền vững Coca-Cola Việt Nam và Campuchia.

Theo ông Jonathan Sourintha, bên cạnh các yêu cầu truyền thống như bảo vệ sản phẩm, thuận tiện khi sử dụng, hình thức và chi phí, thiết kế bao bì ngày nay cần tính đến khả năng thu gom, phân loại và tái chế trong điều kiện thực tế của từng thị trường.

Bao bì phải bắt đầu từ khâu thiết kế

Ông Jonathan cho rằng khả năng tuần hoàn của một chiếc bao bì không chỉ nằm trên bản thiết kế hay trong thông số của vật liệu, mà còn phụ thuộc vào nơi chiếc bao bì đó được tiêu dùng và hệ thống xử lý sau sử dụng.

Điều này đặc biệt quan trọng bởi vòng đời cuối của bao bì không giống nhau ở mọi thị trường. Một thiết kế phù hợp với hệ thống thu gom, phân loại và tái chế tại châu Âu chưa chắc có thể áp dụng nguyên trạng tại Việt Nam.

"Không thể đơn giản lấy một thiết kế bao bì ở châu Âu áp dụng tại Việt Nam. Do đó, bao bì cũng phải được thiết kế dựa trên cách nó được thu gom, phân loại và tái chế tại Việt Nam", ông Jonathan Sourintha nhận định.

"Khi EPR được triển khai, bài toán bao bì vì thế cần được tính từ khâu thiết kế, thay vì chờ đến khi sản phẩm trở thành rác thải", ông nói.

Theo ông Jonathan Sourintha, cả thiết kế bao bì cho tuần hoàn và đầu tư công nghệ xử lý đều quan trọng, nhưng cần ưu tiên thiết kế ngay từ đầu. Lý do là thiết kế phù hợp ngay từ đầu có thể cải thiện khả năng tái chế của bao bì, thông qua lựa chọn vật liệu và cấu trúc phù hợp với điều kiện thu gom, xử lý tại Việt Nam.

Theo ông, công nghệ vật liệu hiện nay đã có nhiều hướng phát triển, trong đó có vật liệu đơn lớp, các giải pháp dựa trên giấy và vật liệu có nguồn gốc sinh học.

"Để tư duy "thiết kế cho tuần hoàn" thực sự được áp dụng, không thể chỉ đặt trách nhiệm lên nhà sản xuất hay nhà thiết kế. Tất cả các bên trong chuỗi giá trị cần tham gia ngay từ giai đoạn phát triển bao bì, gồm thương hiệu, nhà sản xuất bao bì, nhà thiết kế, đơn vị thu gom - tái chế và cơ quan hoạch định chính sách", ông nhấn mạnh.

Cần một hệ sinh thái để làm bao bì

Từ góc độ doanh nghiệp, bà Bùi Đặng Duyên Mai, Giám đốc Đối ngoại, Truyền thông và Bền vững tại Coca-Cola Việt Nam và Campuchia, cho rằng thay đổi thiết kế có thể tác động trực tiếp đến khả năng tái chế của bao bì.

Bà dẫn ví dụ doanh nghiệp thay đổi chai nhựa từ màu xanh sang trong suốt, giúp chai dễ phân loại, tái chế hơn và có thể tiết kiệm tới 38% lượng nhựa nguyên sinh cho mỗi chai.

"Bao bì không chỉ để chứa sản phẩm mà còn có thể truyền tải thông tin để người tiêu dùng hiểu cách thu gom và tái chế", bà Mai nói.

Tuy nhiên, đại diện Coca-Cola cho rằng thay đổi vật liệu và thiết kế mới chỉ giải quyết một phần bài toán. Để bao bì thực sự quay trở lại chu trình sản xuất, doanh nghiệp còn phải đối mặt với chi phí và nguồn cung vật liệu tái chế.

"Chi phí và nguồn cung vật liệu bền vững vẫn là những điểm nghẽn lớn. Nếu vật liệu tái chế có giá quá cao hoặc nguồn cung không ổn định thì rất khó để doanh nghiệp mở rộng sử dụng", bà nói.

Theo bà Mai, chuỗi này cần sự tham gia của nhiều bên, từ doanh nghiệp sản xuất bao bì, thương hiệu, đơn vị thu gom, phân loại, tái chế đến cơ quan quản lý.

Trong đó, chính sách có vai trò tạo điều kiện để doanh nghiệp tính toán đầu tư dài hạn. Bà Mai cho rằng các tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng và cơ chế khuyến khích sử dụng vật liệu tái chế có thể giúp thị trường hình thành nguồn cung ổn định hơn.

Theo bà, EPR có thể thúc đẩy doanh nghiệp nhìn bao bì xuyên suốt vòng đời, thay vì chỉ quan tâm đến thời điểm sản phẩm được bán ra. Cùng với đó, số hóa và truy xuất nguồn gốc có thể hỗ trợ nhận diện vật liệu, phân loại và theo dõi dòng chảy của vật liệu sau sử dụng.

Ở phía người tiêu dùng, việc lựa chọn và sử dụng bao bì cũng cần gắn với khả năng thu gom, phân loại và tái chế của hệ thống. Theo bà Mai, mục tiêu cuối cùng không chỉ là thu gom được nhiều bao bì hơn mà phải đưa vật liệu đã qua sử dụng trở lại sản xuất. Điều này đòi hỏi sự phối hợp giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các bên trong chuỗi giá trị, cùng với việc thực thi EPR một cách thực chất.

"Chúng ta cần thay đổi cách nhìn, tăng cường hợp tác với cơ quan quản lý và thực hiện EPR một cách thực chất", bà nói.

Mời bạn đọc cùng theo dõi Podcast Việt Nam Xanh 2026, tập 2 với chủ đề: "Khoa học công nghệ - 'Cú hích' hiện thực hóa hệ thống bao bì tuần hoàn".

Panasonic bắt đầu mua lại điều hòa cũ tại Việt Nam để tái chế

Từ tháng 10-2026, Panasonic Việt Nam sẽ thí điểm tái chế rác thải điện tử thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, cụ thể sẽ mua lại các điều hòa đã qua sử dụng để tái chế.