AI có thể giúp du lịch TP.HCM cạnh tranh hơn, nhưng chưa đủ

Muốn đi đến những con số ấy, TP.HCM không thể chỉ đầu tư thêm hạ tầng số hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), điều quyết định là khả năng kết nối dữ liệu, phối hợp các ngành và biến công nghệ thành trải nghiệm tốt hơn cho du khách.

Số lượng công nghệ không là thước đo thành công

Trong cuộc đua tăng trưởng, AI có thể giúp gợi ý hành trình theo sở thích và ngân sách, cập nhật thông tin điểm đến, hỗ trợ đa ngôn ngữ, dự báo nhu cầu và nhận diện nguy cơ quá tải.

Nhưng có công nghệ hiện đại không đồng nghĩa với có năng lực cạnh tranh. Một ứng dụng đẹp không tự làm cho việc đi từ sân bay đến khách sạn, từ khách sạn đến điểm tham quan trở nên thuận tiện.

Một hệ thống AI trả lời nhanh vẫn có thể khiến khách thất vọng nếu giờ mở cửa, vé, giao thông hoặc dịch vụ không được cập nhật chính xác.

Báo cáo Travel & Tourism Development Index 2024 - 2025 của Diễn đàn Kinh tế thế giới đều đánh giá năng lực phát triển du lịch trên nhiều phương diện, từ hạ tầng và mức độ sẵn sàng về công nghệ thông tin đến nguồn lực văn hóa, tự nhiên và môi trường kinh doanh.

Thông điệp chính sách rất rõ: công nghệ là một phần của năng lực điểm đến, không thể thay thế chất lượng quản trị và khả năng tổ chức các nguồn lực.

Dữ liệu phải đi cùng trách nhiệm phối hợp

Du lịch là ngành liên ngành. Một hành trình có thể liên quan đến cơ quan quản lý du lịch, giao thông, công an, đơn vị vận hành điểm tham quan, khách sạn, hãng lữ hành, nền tảng đặt dịch vụ và doanh nghiệp thanh toán…. Mỗi bên có hệ thống thông tin, quy trình nghiệp vụ và trách nhiệm riêng. Nếu dữ liệu không được chuẩn hóa hoặc thiếu cơ chế chia sẻ phù hợp, việc tạo ra trải nghiệm liền mạch sẽ rất khó.

AI có thể đề xuất một tuyến tham quan, nhưng nếu không cập nhật được tình trạng giao thông hay giờ hoạt động, gợi ý ấy chưa chắc hữu ích.

Hệ thống có thể dự báo lượng khách tăng, nhưng dự báo chỉ tạo ra giá trị khi có đơn vị tiếp nhận và hành động kịp thời.

Vấn đề không phải gom tất cả dữ liệu vào một kho tập trung. Dữ liệu cá nhân, thông tin an ninh và bí mật kinh doanh phải được bảo vệ. Thành phố cần xác định dữ liệu nào có thể chia sẻ, ai được truy cập, dùng vào mục đích gì và ai chịu trách nhiệm.

Nghị quyết 26-NQ/TW ngày 22-8-2026 của Bộ Chính trị về "Phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới" đặt ra các định hướng chiến lược và mục tiêu cụ thể đến năm 2030 đưa du lịch Việt Nam thành ngành kinh tế mũi nhọn, đón 45-50 triệu lượt khách quốc tế, phục vụ 160 triệu lượt khách nội địa, tổng thu 80 - 90 tỉ USD và đóng góp trực tiếp 10 - 12% GDP.

Nghị quyết cũng nhấn mạnh hệ sinh thái du lịch thông minh, cơ sở dữ liệu du lịch quốc gia và nền tảng số du lịch quốc gia. TP.HCM cần biến định hướng ấy thành cơ chế phối hợp cụ thể, thay vì để mỗi dự án chuyển đổi số hoạt động như một ốc đảo riêng.

3 việc cần làm trước khi đầu tư thêm

Dựa trên tinh thần Nghị quyết 26 và thực tiễn du lịch của Việt Nam, TP.HCM, đồng thời qua nghiên cứu, tôi nhận thấy 3 việc cần làm trước khi đầu tư thêm:

Thứ nhất, thiết lập đầu mối điều phối dữ liệu và AI du lịch ở cấp thành phố. TP.HCM có thể nghiên cứu một cơ chế liên ngành do lãnh đạo UBND thành phố phụ trách, với sự tham gia của ngành du lịch, khoa học - công nghệ, giao thông, công an, đơn vị vận hành hạ tầng và doanh nghiệp….

Nhiệm vụ đầu tiên không phải xây dựng một hệ thống đồ sộ, mà là lựa chọn bài toán ưu tiên: kết nối thông tin giao thông đến điểm tham quan, cập nhật tình trạng hoạt động dịch vụ, hỗ trợ điều tiết khách tại khu vực quá tải và tạo thuận lợi cho việc mua, sử dụng vé điện tử.

Trong khuôn khổ đó, có thể nghiên cứu đề xuất Trung tâm Điều phối dữ liệu và AI du lịch dùng chung (STAH Hub) tại Khu công nghệ cao TP.HCM (SHTP) - Đề xuất này chính là động cơ nâng cấp cho Trung tâm Điều hành thông minh - IOC. Đây là phương án cần được đánh giá về chi phí, thẩm quyền, năng lực vận hành và khả năng kết nối với các hệ thống hiện có, không phải một trung tâm mặc nhiên cần xây mới. SHTP có thể kết nối doanh nghiệp công nghệ, nhóm nghiên cứu và cơ quan quản lý để thử nghiệm giải pháp trên những vấn đề thật của đô thị.

Thứ hai, xây dựng quy tắc chia sẻ dữ liệu đủ rõ để các bên tin tưởng hợp tác. Thành phố cần chuẩn hóa dữ liệu, phân quyền truy cập theo mục đích, bảo vệ thông tin và xác định trách nhiệm khi xảy ra sự cố. 

Một hướng công nghệ có thể nghiên cứu là Federated Learning (học máy phân tán), cho phép mô hình được huấn luyện tại các đơn vị đang nắm dữ liệu, rồi chia sẻ những cập nhật cần thiết, thay vì chuyển toàn bộ dữ liệu thô về kho chung.

Cách làm này có thể giảm nhu cầu chuyển dữ liệu nhạy cảm, nhưng không tự động loại bỏ mọi rủi ro bảo mật hay bảo đảm tuân thủ pháp luật trong mọi trường hợp. Việc xử lý dữ liệu vẫn phải đáp ứng các quy định liên quan, trong đó có Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Thứ ba, đưa lợi ích chuyển đổi số đến trực tiếp với du khách. TP.HCM có thể nghiên cứu nền tảng hoặc thẻ du lịch "One-Pass HCMC", hướng tới kết nối thông tin giao thông công cộng, vé điện tử tại điểm tham quan, thông tin hành trình và thanh toán số (như Báo Tuổi Trẻ đang phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các bên liên quan triển khai, thực hiện để bao phủ trong hoạt động du lịch)….

Nhưng One-Pass không nên trở thành một ứng dụng mới đứng riêng bên cạnh hàng loạt ứng dụng hiện có. 

Thành phố cần rà soát nền tảng đang vận hành, ưu tiên kết nối khi có thể và thí điểm ở phạm vi phù hợp. 

Những chức năng như xác thực danh tính tại khách sạn, vé NFC hay thanh toán liên thông chỉ nên triển khai sau khi được thẩm định về kỹ thuật, pháp lý, bảo mật và khả năng tham gia của đối tác.

Thước đo thành công không phải số lượt tải ứng dụng. Đó phải là thời gian du khách tiết kiệm được, mức độ chính xác của thông tin, sự thuận tiện khi di chuyển, mức độ hài lòng và khả năng giảm chi phí phục vụ của doanh nghiệp.

Từ mục tiêu 2030 đến năng lực cạnh tranh thực chất

Tầm nhìn đến năm 2045 của Việt Nam là đón 70 triệu lượt khách quốc tế, nâng tỉ lệ đóng góp trực tiếp của du lịch lên 14 - 15% GDP và trở thành một trong 30 quốc gia có năng lực cạnh tranh du lịch hàng đầu thế giới.

TP.HCM (nhất là sau thời điểm sáp nhập), với vai trò một trong ba cực tăng trưởng du lịch quốc gia, không thể chỉ dựa vào quy mô thị trường. Thành phố phải cạnh tranh bằng chất lượng trải nghiệm, khả năng kết nối liên vùng, sản phẩm đặc sắc và năng lực phục vụ những nhóm khách có mức chi tiêu cao, lưu trú dài ngày.

Trong giai đoạn 2026 - 2027, thành phố nên chọn một số tuyến hoặc khu vực để thí điểm kết nối dữ liệu và dịch vụ (ví như khu vực trung tâm: Q.1, Q.3, Q.5 cũ), xác định chỉ số đánh giá ngay từ đầu và công khai kết quả phù hợp. Các trung tâm điều hành đô thị cần tiến tới hỗ trợ phân tích, cảnh báo và phối hợp hành động.

AI có thể phát hiện dấu hiệu quá tải, nhưng vẫn cần người chịu trách nhiệm tiếp nhận cảnh báo, phối hợp với đơn vị vận hành và xử lý tình huống. Không có quy trình quản trị rõ ràng, cảnh báo thông minh cũng có thể chỉ dừng lại trên màn hình.

TP.HCM có thị trường lớn, hệ thống dịch vụ đa dạng và năng lực công nghệ đang phát triển. Nhưng lợi thế bền vững không đến từ việc sở hữu nhiều công nghệ nhất.

Lợi thế hình thành khi dữ liệu được sử dụng có trách nhiệm, doanh nghiệp có động lực hợp tác và du khách thực sự nhận được dịch vụ thuận tiện hơn.

AI có thể giúp thành phố hiểu nhu cầu nhanh hơn và tổ chức dịch vụ linh hoạt hơn. Chỉ một hệ sinh thái biết phối hợp mới biến khả năng ấy thành giá trị kinh tế.

Khám phá 5 nhóm trải nghiệm du lịch được 'đánh thức' ở TP.HCM

Sau khi mở rộng không gian phát triển, TP.HCM có thêm lợi thế về tài nguyên du lịch, từ đô thị, văn hóa, ẩm thực đến biển đảo và sinh thái.