Thị trường việc làm tại Mỹ đang thay đổi chóng mặt, và trí tuệ nhân tạo (AI) chính là trung tâm của sự thay đổi ấy.

Các trường thay đổi ngành học theo AI

Không khí trong lớp học giờ rất khác. Sinh viên quốc tế lo lắng vì thị thực lao động H-1B ngày càng khó, chi phí du học tăng cao. Sinh viên bản địa cũng mất dần sự tự tin khi bước ra thị trường. 

Ngay cả chúng tôi, những giảng viên, cũng phải học lại liên tục để theo kịp và hướng dẫn các em. Mỗi buổi lên lớp tôi đều phải cập nhật kiến thức mới để bài giảng thực sự hữu ích.

Theo báo cáo Open Doors 2025, New York University (NYU) hiện có hơn 27.000 sinh viên quốc tế trong năm học 2024 - 2025, chiếm gần một nửa tổng số sinh viên toàn trường. 

Khóa 2029 nhận hơn 120.000 hồ sơ, với tỉ lệ chấp nhận chỉ khoảng 7,7%.

Giấc mơ du học Mỹ vẫn rất mạnh, nhưng thị trường việc làm thì không còn dễ dàng như trước. AI đang tự động hóa hàng loạt công việc đầu vào, những vị trí từng là “bước đệm” cho sinh viên mới ra trường như lập trình cơ bản, phân tích dữ liệu sơ cấp, thiết kế đồ họa, kỹ thuật phần mềm cấp thấp…

Tỉ lệ thất nghiệp của sinh viên mới tốt nghiệp ngành khoa học máy tính hiện khoảng 6,1%. Một nghiên cứu từ Stanford chỉ ra rằng lao động trẻ trong các lĩnh vực chịu tác động mạnh của AI đã giảm đáng kể cơ hội việc làm kể từ năm 2022.

Trước thực tế này, các trường buộc phải điều chỉnh: nhiều chương trình thạc sĩ về Machine Learning, AI Ethics hay ứng dụng AI trong kinh doanh được mở mới. AI không còn là môn phụ. Nó đã trở thành phần bắt buộc trong nhiều chương trình học.

Hệ thống Đại học Thành phố New York (CUNY), với quy mô khoảng 247.000 sinh viên, cũng không đứng ngoài cuộc. CUNY nhận hơn 1 triệu USD tài trợ từ Google.org để phát triển các sáng kiến nâng cao năng lực AI, đồng thời triển khai chương trình “AI for Everyone”, giúp sinh viên mọi ngành đều tiếp cận và làm chủ công cụ này.

AI giờ không còn là “kỹ năng cộng thêm” trong CV. Nó đang dần trở thành điều kiện nền tảng.

Điều thú vị là hầu hết các công cụ AI hiện nay đều có phiên bản miễn phí rất mạnh. Nếu biết khai thác, sinh viên có thể dùng AI để phân tích thị trường, xây dựng chiến lược tiếp thị, mô phỏng kế hoạch kinh doanh với độ sâu đáng kể.

Trong lớp tôi, các em đã dùng AI để thử nghiệm ý tưởng khởi nghiệp, thiết kế chiến dịch bán hàng và phân tích hành vi tiêu dùng.

AI không thay thế hoàn toàn tư duy con người, nhưng nếu được hướng dẫn đúng cách, nó giúp mở rộng đáng kể khả năng giải quyết vấn đề.

Giấc mơ du học đang ở ngã rẽ

Bài toán “đầu tư tiền tỉ để du học và ở lại Mỹ” giờ trở nên nan giải hơn bao giờ hết. Không còn ngành nào chắc chắn "miễn nhiễm" với AI sau khi tốt nghiệp. 

Trong khi đó, các chương trình đào tạo thích nghi với thị trường lao động thời AI vẫn đang trong giai đoạn định hình. Các trường đại học đang dồn lực tái thiết kế chương trình, ưu tiên kỹ năng AI, nhưng AI còn quá mới, và vẫn còn quá sớm để biết những kỹ năng này có thực sự bền vững dài hạn hay không, nhất là khi visa H-1B ngày càng khó khăn.

Từ các cuộc trao đổi với các giám đốc tập đoàn, tôi nhận thấy một xu hướng chung: doanh nghiệp muốn tuyển người có khả năng xây dựng và kiểm soát hệ thống AI nội bộ, thay vì phụ thuộc lâu dài vào các gói thuê bao bên ngoài như OpenAI với ChatGPT, xAI với Grok hay Google với Gemini, vì lý do bảo mật dữ liệu và chi phí dài hạn cho các gói “pro subscription”. 

Vì vậy sinh viên không chỉ cần biết “dùng” AI như một công cụ, mà cần học cách xây dựng và quản lý ứng dụng AI ở mức sâu hơn.

Nhiều bạn trẻ vẫn theo đuổi những ngành nghề từng ổn định trước đây như khoa học máy tính truyền thống, nhưng chính những vị trí ấy lại đang bị AI tái cấu trúc mạnh mẽ nhất.

Ngoài ra, nhiều du học sinh cũng cần suy nghĩ rộng hơn khi tìm việc. Thay vì chỉ tập trung nộp hồ sơ vào các “ông lớn” công nghệ như Meta, Amazon, hay Google, các bạn nên mở rộng sang những lĩnh vực khác cũng đang khát nhân sự công nghệ.

Khách sạn, bệnh viện, ngân hàng, công ty logistics hay giáo dục đều cần người xây dựng và quản lý hệ thống dữ liệu nội bộ. Các doanh nghiệp quy mô vừa ở nhiều ngành nghề cũng đang cần kỹ sư phần mềm và kỹ sư AI để triển khai, vận hành và tối ưu hóa hệ thống công nghệ riêng phù hợp với chiến lược của họ. 

Khi các tập đoàn công nghệ lớn không còn tuyển dụng ồ ạt như trước, cơ hội không biến mất, mà chỉ dịch chuyển sang những ngành nghề ít được chú ý hơn.

Tôi, một giảng viên, đứng giữa hai thế hệ: phụ huynh vẫn tin vào mô hình cũ “học giỏi - lấy bằng - có việc”, còn sinh viên đang đối diện một thực tế hoàn toàn mới. 

Cuộc chuyển đổi này không còn là tương lai. Nó đang diễn ra ngay trong lớp học. Và câu hỏi lớn nhất giờ không còn là “AI có thay thế con người không?”, mà là “Chúng ta thích nghi và theo kịp AI nhanh đến đâu?”.

Tuần trước, sau giờ học, một sinh viên quốc tế ở lại hỏi tôi: “Cô ơi, bây giờ học ngành nào thì còn an toàn trước AI?”. Tôi không trả lời ngay được. Vì ở nước Mỹ hiện tại, câu hỏi đó không đơn giản.

AI có đang làm khó đại học?

Một đồng nghiệp của tôi, giảng viên ngành dịch thuật tại một trường đại học ở Việt Nam, thở dài: 'Mỗi lần được giao bài, sinh viên chỉ việc dán đề vào ChatGPT rồi nộp kết quả'.