Mỗi độ xuân về, câu chuyện thành gia lập thất lại được nhắc đến như một đề tài quen thuộc trong các buổi gặp gỡ đầu năm. Tự cổ chí kim, dù đông hay tây, cột mốc hôn nhân vẫn thường là bảo chứng cho sự trưởng thành và ổn định tương lai.

Hôn nhân số

Nhưng khi trí tuệ nhân tạo (AI) dần bước sâu vào đời sống cá nhân, đã xuất hiện những tình huống tưởng chừng chỉ có ở thế giới viễn tưởng: kết hôn với AI.

Cố nhiên, đã không còn là màn trình diễn công nghệ của những ý tưởng tinh nghịch táo bạo. Đó là những sự kiện người thật việc thật, tạo ra tranh luận trái chiều, đồng thời buộc xã hội phải nhìn lại đời sống quan hệ của chính con người.

Còn nhớ năm 2018, tại Nhật Bản, anh Akihiko Kondo (khi ấy 35 tuổi) đã cưới Hatsune Miku - nhân vật ảo nổi tiếng trong văn hóa đại chúng, chỉ hiện diện qua thiết bị hologram Gatebox. Lễ cưới có đầy đủ nghi thức, lời thề, khách mời; chỉ là thiếu sự công nhận của pháp luật xứ sở hoa anh đào. 

Chính người trong cuộc, chú rể Akihiko Kondo, cũng khẳng định buổi lễ là một cam kết mang tính biểu tượng.

Trước đó năm 2017, báo giới Trung Quốc loan tin kỹ sư AI Zheng Jiajia (ở Hàng Châu, Chiết Giang) đã tổ chức đám cưới với robot do chính anh chế tạo. Một lần nữa, truyền thông nói nhiều đến hai chữ kết hôn, dù bản chất vẫn là một nghi lễ cá nhân, không có giá trị pháp lý.

Những câu chuyện trên từng bị truyền thông và xã hội xem là dị biệt, thậm chí có người hoài nghi về yếu tố gây sốc để thu hút sự chú ý của công chúng. Để rồi vài năm sau, khi AI không chỉ biết trả lời theo kiểu hỏi đáp đơn giản mà còn biết phản hồi theo cảm xúc của người dùng, những hiện tượng tương tự trở nên nhiều hơn.

Tại Mỹ, hay châu Âu, xuất hiện khái niệm hôn nhân số (digital marriage). Nhiều người công khai mối quan hệ gắn bó lâu dài với chatbot AI, chẳng hạn như Replika hay Character AI. Chẳng cần giấy đăng ký hôn nhân, nhưng có lời hứa, sự độc quyền cảm xúc và cảm giác chung thủy theo cách rất riêng của cuộc sống số.

AI bước vào hôn nhân vì được chiều chuộng, được thay thế những áp lực hằng ngày?

Điểm chung của những câu chuyện kể trên nằm ở lựa chọn của con người. Như kiểu: Ơn Giời, AI đây rồi. Không phản bội, không mang theo lịch sử tổn thương để trút lên người đối diện; AI luôn sẵn sàng hiện diện đúng lúc, với giọng điệu được tối ưu để làm người dùng cảm thấy dễ chịu.

AI trở thành một thế giới an toàn. Không phán xét, không khiến ta cảm thấy bản thân mình chưa đủ tốt. 

Thì ra trong một xã hội mà các mối quan hệ giữa người với người ngày càng tiêu tốn nhiều năng lượng, một thực thể không gây mệt mỏi trở nên hấp dẫn đến mức có thể được nghĩ đến như bạn đời.

Chúng ta đang thiếu điều gì trong quan hệ yêu đương, để một thực thể không có quyền công dân lại trở thành nơi ký thác hôn nhân?

Thật dễ để đổ lỗi cho công nghệ, rằng AI quá thông minh, quá chiều chuộng. Có điều, AI không tự nhiên bước vào hôn nhân. AI được mời vào, bởi những con người đã quá mỏi mệt với chính các mối quan hệ thật. AI không thay thế tình yêu, AI thay thế những áp lực ngày càng nặng nề gắn với tình yêu.

Song có sự tiện dụng nào mà chẳng đi kèm với rủi ro? Một mối quan hệ không gây tổn thương nghe qua rất lý tưởng. Nhưng tình yêu, từ bản chất, luôn là phức cảm của những cung bậc cảm xúc muôn màu. Yêu một người, nghĩa là chấp nhận khác biệt, chấp nhận khả năng bị hiểu lầm, thậm chí bị bỏ rơi.

AI không có khả năng làm ta đau, nhưng cũng không có khả năng cùng ta vượt qua nỗi đau. AI không có ký ức chung, không có quá khứ để cùng đối diện, không có tự do để lựa chọn ở lại hay rời đi. 

Chọn là AI, là chúng ta chọn sự ổn định tuyệt đối không cảm xúc.

Mùa xuân vốn là mùa của hy vọng, cũng là mùa để soi lại những đổi thay âm thầm trong đời sống thường nhật. Những cuộc hôn nhân số ở Nhật, Trung Quốc, hay phương Tây, tuy chưa phải là xu hướng chủ lưu, nhưng tựa như những tín hiệu cảnh báo. 

Nếu con người hôm nay quen với một mối quan hệ nhẹ tênh, không va chạm, không đòi hỏi nỗ lực, liệu chúng ta có còn đủ kiên nhẫn để yêu người thật, với tất cả những điều bất toàn rất người, hay không?

Trật tự giao thông mới từ khi có camera AI

Thủ đô Hà Nội và TP.HCM đã triển khai lắp đặt hệ thống camera trí tuệ nhân tạo (camera AI) trên một số tuyến đường chính. Hệ thống camera bắt lỗi chính xác đến từng centimet sẽ dần thay đổi ý thức chấp hành giao thông của người dân.