Cuộc điều tra dữ liệu của Tổ chức điều tra độc lập Bellingcat đã phác họa rõ nét quy mô, tính chất và hệ lụy của việc Israel triển khai những loại vũ khí do Mỹ sản xuất trong cuộc chiến tại Gaza.

Dấu vết vũ khí Mỹ trong các cuộc không kích

Kể từ khi xung đột bùng phát vào ngày 7-10-2023, Israel đã tiến hành hàng chục nghìn đợt không kích nhằm vào Gaza. 

Trong số đó, Bellingcat xác định được ít nhất 79 vụ việc có sự xuất hiện của vũ khí do Mỹ sản xuất. Tàn dư của vũ khí được tìm thấy tại hiện trường hoặc xuất hiện trong hình ảnh ghi lại ngay trước thời điểm xảy ra tấn công.

Ba loại vũ khí mà Mỹ cung cấp cho Israel được phía Bellingcat xác định gồm bom GBU-39 Small Diameter Bomb, tên lửa Hellfire và bộ dẫn đường JDAM - những hệ thống mà Israel không thể sản xuất trong nước.

Theo dữ liệu tổng hợp, các cuộc tấn công này đã khiến ít nhất 744 người thiệt mạng, trong đó có 78 phụ nữ và 175 trẻ em.

Đáng chú ý, nhiều mục tiêu bị tấn công không phải cơ sở quân sự mà là hạ tầng dân sự: trường học, nhà ở, nhà thờ Hồi giáo và cơ sở y tế. 

Riêng các trường học, Bellingcat ghi nhận 28 vụ không kích có sử dụng vũ khí Mỹ, phần lớn diễn ra trước lệnh ngừng bắn vào đầu năm nay.

Trong một số trường hợp, bom được thả xuống chỉ vài chục mét từ các khu nhà đang có dân thường trú ẩn, cho thấy nguy cơ thương vong cực cao.

Nhiều tổ chức nhân quyền từ lâu đã cảnh báo rằng việc sử dụng vũ khí có sức công phá lớn trong môi trường đô thị dày đặc dân cư như Gaza có nguy cơ vi phạm Luật Nhân đạo quốc tế. 

Những phát hiện mới càng củng cố lo ngại rằng các tiêu chuẩn về "tính tương xứng" và "phòng ngừa thương vong dân sự" đã không được Israel bảo đảm đầy đủ.

Khoảng trống giải trình

Vai trò của Mỹ trong cuộc chiến tại Gaza không chỉ dừng lại ở hậu trường ngoại giao. Washington đã cung cấp cho Israel ít nhất 16,3 tỉ USD viện trợ quân sự kể từ khi nổ ra xung đột, cùng nhiều hợp đồng bán vũ khí lớn được phê duyệt trong những tháng đầu nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump.

Các lô hàng này bao gồm cả những hệ thống tấn công chính xác cao, được quảng bá là giúp giảm thiểu thương vong ngoài ý muốn.

Tuy nhiên, một báo cáo năm 2024 của Bộ Ngoại giao Mỹ - được hoàn tất dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden - thừa nhận rằng do Israel "phụ thuộc đáng kể vào vũ khí do Mỹ sản xuất", vì vậy có cơ sở để đánh giá rằng chúng đã được sử dụng trong các trường hợp "không phù hợp" với nghĩa vụ theo Luật Nhân đạo quốc tế.

Văn bản này sau đó không còn được coi là chính sách chính thức, song vẫn là một tài liệu hiếm hoi phản ánh sự thừa nhận từ nội bộ chính quyền Mỹ.

Về phía Israel, Lực lượng Phòng vệ IDP khẳng định các cuộc không kích của họ chỉ nhằm vào mục tiêu quân sự của Hamas, cáo buộc tổ chức này lợi dụng cơ sở hạ tầng dân sự làm lá chắn.

Tuy vậy, Israel hiếm khi công bố con số thương vong dân sự cụ thể, đồng thời thường bác bỏ số liệu do cơ quan y tế Gaza đưa ra - 70.000 người thiệt mạng trong cuộc xung đột - dù quân đội nước này đã thừa nhận con số này vào hôm 30-1.

Khoảng trống lớn nhất nằm ở cơ chế giải trình. Các tập đoàn quốc phòng Mỹ như Boeing và Lockheed Martin - nhà sản xuất GBU-39, JDAM và Hellfire - không trả lời câu hỏi về việc họ có theo dõi cách vũ khí của mình được sử dụng tại Gaza hay không.

Bộ Quốc phòng Mỹ từ chối bình luận, trong khi Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết chính phủ "không thể đưa ra đánh giá" về số thương vong dân sự có thể quy trực tiếp cho vũ khí Mỹ gây ra tại Gaza.

Thỏa thuận hòa bình Gaza của ông Trump bị nói sao chép từ ông Biden, thực hư ra sao?

Nhiều người tin rằng thỏa thuận hòa bình mà ông Trump đề xuất cho Israel và Hamas đã sao chép toàn bộ kế hoạch của ông Biden.