Trong bối cảnh TP.HCM mở rộng quy mô đô thị lên khoảng 14 triệu dân, việc phân loại rác tại nguồn không chỉ cần thay đổi thói quen của người dân mà còn đòi hỏi hạ tầng thu gom, vận chuyển và xử lý được đầu tư đồng bộ, cùng cơ chế thực thi đủ hiệu quả để chính sách đi vào thực chất.

Mở diễn đàn góp ý thực hiện chính sách xử lý rác hiệu quả

Phát biểu khai mạc hội thảo, nhà báo Nguyễn Thái Bình, Phó tổng biên tập báo Tuổi Trẻ, cho biết theo thống kê mỗi ngày trôi qua, các đô thị lớn tại Việt Nam phát sinh hàng chục nghìn tấn rác thải sinh hoạt. 

Những năm qua, công tác truyền thông của báo chí nói chung và báo Tuổi Trẻ nói riêng đã nỗ lực không ngừng, góp phần quan trọng nâng cao nhận thức của người dân về việc phân loại rác tại nguồn.

"Tuy nhiên, chúng ta phải thẳng thắn nhìn nhận một thực tế đang diễn ra nhiều địa phương vẫn đang mắc kẹt trong một vòng lặp đáng tiếc. Đó là khi người dân đã sẵn sàng phân loại rác nhưng lại thiếu phương tiện thu gom, vận chuyển riêng biệt và thiếu các điểm tập kết đạt chuẩn.

Sự thiếu đồng bộ này không chỉ làm nản lòng những người dân có ý thức mà còn tạo ra điểm nghẽn lớn trong chuỗi quản lý rác thải đô thị.

Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã đặt ra những nền tảng quan trọng cho việc phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý rác. Không những thế, luật này còn đưa ra các định hướng chiến lược về kinh tế tuần hoàn, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) cũng như cơ chế thu phí rác dựa trên khối lượng hoặc thể tích phát sinh.

Những quy định mang tính bước ngoặt này thể hiện một sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy quản lý: từ việc "bị động ứng phó, xử lý ô nhiễm" sang "chủ động phòng ngừa, kiểm soát rủi ro". 

Quá trình này đòi hỏi sự thay đổi sâu sắc trong tư duy, nhận thức và hành động của cả người dân, doanh nghiệp và các cấp quản lý", ông Bình phân tích.

Theo nhà báo Nguyễn Thái Bình, với vai trò là một cơ quan truyền thông sâu sát với đời sống, báo Tuổi Trẻ tổ chức sự kiện này để tạo ra một diễn đàn mở, mong muốn các nhà hoạch định chính sách, chính quyền địa phương, các chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp cùng ngồi lại, mổ xẻ những vướng mắc và tìm ra giải pháp thiết thực để "đồng bộ hạ tầng", qua đó giúp chính sách được "thực thi hiệu quả".

"Chúng tôi tin rằng, chỉ khi hạ tầng thu gom, vận chuyển và xử lý được đầu tư đồng bộ thì những nỗ lực phân loại rác tại nguồn của từng hộ gia đình mới thực sự mang lại ý nghĩa và tạo ra giá trị bền vững cho môi trường", ông Bình nhấn mạnh.

Phân loại rác tại nguồn cần nối liền các mắt xích

Là đơn vị đồng hành, bà Nguyễn Thanh Giang - Đại diện Ban lãnh đạo PRO Việt Nam, Tổng giám đốc Tetra Pak Việt Nam - chia sẻ trong những năm qua, những nỗ lực truyền thông và vận động xã hội đã góp phần quan trọng nâng cao nhận thức cộng đồng.

Người dân ngày càng sẵn sàng hơn trong việc phân loại rác tại nguồn. Khung pháp lý cũng đang từng bước hình thành nền tảng cho một hệ thống quản lý chất thải hiện đại, gắn với kinh tế tuần hoàn và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR).

Tuy nhiên bà Giang cũng đánh giá rằng thực tế hiện nay cho thấy việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn vẫn chưa được triển khai và đồng bộ hóa hiệu quả tại các địa phương, trong khi các quy định liên quan đã có hiệu lực và người dân ngày càng sẵn sàng tham gia.

Điều này đặt ra một yêu cầu quan trọng: để việc phân loại rác tại nguồn thực sự phát huy hiệu quả, cần có một hệ thống phía sau được tổ chức đồng bộ từ hạ tầng và phương tiện thu gom, năng lực tiếp nhận và tái chế.

Liên minh Tái chế bao bì Việt Nam, với mục tiêu dẫn dắt thúc đẩy 3R thông qua tiên phong các giải pháp thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả thu gom và tái chế bao bì.

Đồng thời việc này cũng góp phần phát triển hệ thống toàn diện đã xác định vai trò của tổ chức là góp phần kết nối các mắt xích trong chuỗi giá trị bao bì, trong đó phân loại rác tại nguồn là mắt xích vô cùng then chốt.

"Hơn 7 năm qua, Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam đã luôn kiên định với mục tiêu này và đã triển khai nhiều hoạt động cụ thể. Chúng tôi tiếp cận lộ trình của mình theo ba hướng chính.

Thứ nhất, truyền thông và xây dựng nhận thức, để nhận thức về phân loại rác được cộng đồng hưởng ứng và dần trở thành một hành vi quen thuộc. 

Thứ hai, xây dựng cơ chế khuyến khích và ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả thu gom, tăng khả năng truy xuất, minh bạch dữ liệu và đo lường hiệu quả. 

Thứ ba, xây dựng năng lực và công nghệ tái chế, để vật liệu sau thu gom được xử lý hiệu quả, bền vững và có thể kiểm chứng.

Ba mũi nhọn này đã và đang được triển khai đồng thời để hình thành một chuỗi giá trị khép kín", bà Giang chia sẻ về mục tiêu của PRO Việt Nam.

Bà Giang cung cấp thêm, đến nay PRO Việt Nam đã thu gom và tái chế gần 180.000 tấn bao bì các loại, đồng thời đồng hành, hỗ trợ lực lượng thu gom rác dân lập, từng bước nâng cao năng lực và tham gia hiệu quả hơn vào hệ sinh thái tái chế.

Có một thông điệp của Chủ tịch Phạm Phú Ngọc Trai mà tôi cho rằng chúng ta có thể cùng suy ngẫm: "Chúng ta không thiếu ý thức phân loại rác; điều chúng ta cần là một hệ thống đủ minh bạch và nhất quán để biến ý thức đó thành thói quen bền vững".

Phân loại rác ở TP.HCM: 2 hay 3 loại mới hợp lý?

TP.HCM nhiều lần thay đổi cách phân loại rác tại nguồn nhưng hiệu quả chưa như mong muốn. Điểm nghẽn không chỉ ở thói quen người dân mà còn ở khâu thu gom, vận chuyển và xử lý chưa đồng bộ.