
Lãnh đạo ASEAN và Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc tại Hội nghị cấp cao ASEAN+3 ngày 17-11 - Ảnh: TTXVN
Chiều 17-11, Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 đã khép lại với nghi thức chuyển giao vai trò Chủ tịch ASEAN từ Philippines sang Singapore, sau một năm khu vực đối mặt với nhiều biến động từ bên ngoài, từ cạnh tranh nước lớn, sức ép thuế quan đến các cú sốc năng lượng.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, giới chuyên gia trong nước và quốc tế đánh giá trong bối cảnh đó, Việt Nam không chỉ vững vàng chống chịu, mà còn góp phần dẫn dắt nỗ lực tự cường và giữ vững vai trò trung tâm của ASEAN.
Điểm sáng giữa biến động
GS.TS Vũ Minh Khương (Trường Chính sách công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore - NUS) đánh giá trong một năm ASEAN phải chống chịu nhiều biến động từ bên ngoài, Việt Nam là điểm sáng của khối về phát triển kinh tế.
Theo ông, bạn bè quốc tế đều ghi nhận cải cách của Việt Nam đang tiến lên mạnh mẽ. Việt Nam cũng ứng phó vững vàng với các thách thức từ năng lượng đến thuế quan và không bị tổn thương quá lớn.
GS Khương phân tích: "Điều quan trọng là Việt Nam có ý thức rất tốt trong việc kiến tạo sự thịnh vượng chung của thế giới. Việt Nam là biểu tượng của đường lối biến thù thành bạn, biến hiềm khích thành sự hiểu biết lẫn nhau. Điều đó rất quý trong thời đại này".
GS.TS Vũ Minh Khương (Trường Chính sách công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore)
Việt Nam không chỉ có tầm nhìn lớn về tương lai và quyết tâm cải cách cho chính mình, mà còn có ý thức trách nhiệm đóng góp với thế giới, và cũng là một mẫu hình phát triển.

Một trong những vai trò rõ nét nhất của Việt Nam tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 là việc Thủ tướng Lê Minh Hưng đồng chủ trì Hội nghị Cấp cao Mekong - Nhật Bản lần thứ 13, sau 6 năm gián đoạn - Ảnh: TTXVN
Theo TS Nguyễn Tăng Nghị - Trưởng khoa lịch sử và quan hệ quốc tế (Đại học KHXH&NV, Đại học Quốc gia TP.HCM), qua những gì đã làm trong năm qua và những phát biểu của Thủ tướng Lê Minh Hưng tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 tại Philippines, Việt Nam đã cho thấy không dừng ở vai thành viên tích cực mà bước lên vai nhà đồng kiến trúc của trật tự khu vực.
Ông cho rằng từ khóa xuyên suốt trong các phát biểu của Thủ tướng là "kiến tạo".
Dấu ấn rõ nhất là vai trò kết nối, thể hiện qua việc Việt Nam cùng Nhật Bản đồng chủ trì đưa Hội nghị cấp cao Mekong - Nhật Bản trở lại, trong khi Thủ tướng đề xuất gắn kết cơ chế ASEAN+3 với các khuôn khổ hợp tác giữa ASEAN và từng đối tác, cũng như hợp tác ba bên Trung - Nhật - Hàn.
TS Nghị phân tích: "Những cơ chế chồng chéo, vốn dễ trở thành nơi các nước lớn đối đầu, nay được đan lại thành một mạng lưới mà ASEAN giữ vai trò điều phối. Qua đó, cạnh tranh giữa các nước lớn được chuyển thành cạnh tranh đóng góp cho khu vực".
Ở hai lĩnh vực đang rất được quan tâm là an ninh lương thực và năng lượng, Việt Nam đã biến cam kết thành cơ chế cụ thể.
Cam kết sẵn sàng hỗ trợ lương thực khẩn cấp mà Việt Nam đưa ra tại Hội nghị cấp cao lần thứ 48 hồi tháng 5 nay đã trở thành đề xuất mở rộng quỹ dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3, cùng với đóng góp vào Lưới điện ASEAN.
TS Nguyễn Tăng Nghị - Trưởng khoa lịch sử và quan hệ quốc tế, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG TP.HCM
Ngoại giao lúa gạo đã được nâng tầm thành ngoại giao bảo đảm những nhu cầu thiết yếu. Việt Nam tự định vị mình là 'nhà bảo hiểm' của khu vực trước khủng hoảng - một dạng quyền lực mềm khó ai thay thế.
Ông Nghị cũng đặc biệt nhấn mạnh đề xuất của Thủ tướng về việc ASEAN chuyển từ "giữ vai trò trung tâm" sang "kiến tạo vai trò trung tâm", tức chủ động xây dựng vai trò ấy bằng chính năng lực của mình.
Ông phân tích: "Đó là chuyển từ vị trí sang năng lực: vai trò trung tâm không còn là chiếc ghế được nhường, mà là sân khấu phải tự dựng. Từ phản ứng sang dẫn dắt: ASEAN chủ động đề xuất nhu cầu hợp tác với các đối tác, thay vì nhận những gói hợp tác "may sẵn". Và từ đứng giữa sang đặt luật: giữ cân bằng, nhưng đồng thời đòi hỏi các nước lớn hành xử có trách nhiệm".
Theo ông Nghị, nền móng của tất cả là tự cường nội khối.
Học châu Âu cách làm, không sao chép khuôn mẫu

Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng các Trưởng đoàn và Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres - Ảnh: TTXVN
Chia sẻ từ kinh nghiệm xây dựng tự cường nội khối của Liên minh châu Âu (EU), PGS.TS Lorenzo Termine - ĐH Nghiên cứu quốc tế Rome (Ý), nghiên cứu viên cao cấp không thường trú tại Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council) - cho rằng sự tự cường của châu Âu không đến từ một bản thiết kế lớn định sẵn.
Thay vào đó, châu Âu từng bước xây dựng các thỏa thuận cụ thể cho từng lĩnh vực, mỗi thỏa thuận ra đời sau một cú sốc, như khủng hoảng dầu mỏ năm 1973 hay xung đột Nga - Ukraine năm 2022.
Ông Termine phân tích: "Trong tất cả những lần đó, các nước không từ bỏ chủ quyền một cách chung chung. Chủ quyền chỉ được chia sẻ trong những lĩnh vực cụ thể, hẹp, và chính những thỏa thuận ấy trở thành những viên gạch xây nên quyền tự chủ của châu Âu".
Theo ông, bước tiếp theo của ASEAN không phải là lập ra một cơ quan quyền lực đứng trên các nước thành viên, mà là xây dựng tiêu chuẩn chung, hạ tầng dùng chung, mức dự trữ tối thiểu và quy trình phối hợp thống nhất.
Ông cũng lưu ý châu Âu đã phải mất hàng chục năm mới có được kết quả như hiện nay. Vì vậy, theo ông, ASEAN nên học cách làm của châu Âu chứ không sao chép nguyên khuôn mẫu.
Cùng quan tâm đến tự chủ chiến lược, ông Collins Chong Yew Keat - chuyên gia an ninh từ Đại học Malaya (Malaysia) - cho rằng chính sách trung lập, không liên kết hay cân bằng quan hệ đã mang lại cho ASEAN sự linh hoạt ngoại giao, nhưng tự thân chưa đủ để bảo đảm tự chủ chiến lược.
Theo ông, tự chủ chiến lược nghĩa là có thể độc lập đánh giá và hành động, chứ không chỉ đứng ngoài trước các sức ép.
Ông Chong cho rằng trong giai đoạn tới, những thành viên như Việt Nam có thể giúp ASEAN nâng cao năng lực hành động chung, để trở thành một tổ chức vững mạnh và tự cường hơn.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận