Việt Nam mang thông điệp kỷ nguyên mới đến Hội nghị cấp cao ASEAN

Chiều 14-11, Thủ tướng Lê Minh Hưng và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã tới Manila (Philippines), bắt đầu chuyến công tác tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các hội nghị cấp cao liên quan từ ngày 14 đến 17-11.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, các chuyên gia trong nước và khu vực chia sẻ nhận định hội nghị lần này diễn ra vào thời điểm then chốt, đặt ASEAN đứng trước thế vừa phải ứng phó được thách thức, vừa tranh thủ được cơ hội.

Những bài toán chờ ASEAN giải

Theo nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Quang Vinh, nguyên Trưởng SOM ASEAN Việt Nam, ASEAN có thuận lợi lớn là các nước thành viên lẫn đối tác bên ngoài đều rất coi trọng vai trò của khối và chung mục tiêu thúc đẩy hòa bình, hợp tác và thịnh vượng ở khu vực.

Dù vậy, ông lưu ý Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 đặt ra nhiều kỳ vọng, nhưng nội khối còn nhiều vấn đề phải thực hiện. ASEAN và các đối tác do đó sẽ phải tập trung vào ít nhất 4 mục tiêu.

Trước hết là tạo môi trường hòa bình, ổn định, đứng vững trước cạnh tranh nước lớn mà không bị cuốn vào, đồng thời thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin về các vấn đề Biển Đông, Myanmar hay mâu thuẫn Thái Lan - Campuchia.

Thứ hai là kết nối kinh tế - ưu tiên mà nước chủ tịch Philippines rất coi trọng - với trọng tâm an ninh năng lượng, lương thực, chuỗi cung ứng và đổi mới sáng tạo.

Ông Vinh nhấn mạnh: "Thế giới đang đứng trước những sự phân mảnh rất lớn. Vậy thì ASEAN phải làm sao để không chỉ tăng cường sức chống chịu, mà còn bảo đảm được các chuỗi cung ứng phát triển bền vững và có sức chống chịu trước những đứt gãy đó".

Thứ ba, cũng là một trong những trụ cột của Năm Chủ tịch ASEAN của Philippines, là lấy người dân làm trung tâm, từ phát triển nguồn nhân lực, kết nối nhân dân đến những vấn đề Philippines lâu nay rất quan tâm như lao động di cư và bảo hộ công dân.

Cuối cùng, ASEAN phải nâng cao năng lực tổ chức và phát huy vai trò trung tâm.

Biến đoàn kết thành sức mạnh tập thể

Theo chuyên gia an ninh và quan hệ quốc tế Collins Chong Yew Keat (Đại học Malaya, Malaysia), ASEAN cần giải quyết được nghịch lý cơ bản: biến sự đoàn kết và vai trò trung tâm về ngoại giao thành năng lực chiến lược và sức mặc cả tập thể tương xứng.

Những cách tiếp cận quen thuộc, truyền thống như trung lập hay đồng thuận giúp ASEAN linh hoạt về ngoại giao, song cũng khiến tổ chức gặp khó khi cần phản ứng nhanh.

Do đó, ông Chong khẳng định: "Thách thức lớn nhất của ASEAN không nằm ở việc thiếu thỏa thuận hay tuyên bố, mà ở chỗ chưa biến được các cam kết ngoại giao thành hành động tập thể có tính ràng buộc.

Hội nghị lần này cần cho thấy ASEAN có thể vượt lên vai trò một diễn đàn tập hợp các bên, để trở thành chủ thể chiến lược hiệu quả, đủ sức định hình chứ không chỉ phản ứng trước trật tự khu vực đang thay đổi".

Chuyên gia từ Đại học Malaya nhấn mạnh vai trò trung tâm của ASEAN phải được giành lấy bằng năng lực tập thể và khả năng bảo vệ lợi ích chung, chứ không thể chỉ khẳng định qua các tuyên bố.

Giá trị chiến lược của Việt Nam

Cũng theo ông Chong, chuyến công tác của Thủ tướng Lê Minh Hưng là minh chứng cho thấy Việt Nam đang nổi lên như một lực lượng kinh tế và chiến lược trong ASEAN. Quan trọng hơn, Việt Nam có thể góp phần giữ cân bằng quyền lực giữa các nước lớn trong khu vực mà không phải từ bỏ chính sách đối ngoại độc lập.

Ông Chong nhận xét: "Giá trị chiến lược của Việt Nam không chỉ nằm ở đà đi lên về kinh tế, mà ở khả năng chuyển hóa năng lực quốc gia ngày càng lớn của mình thành ảnh hưởng khu vực, sự ổn định chiến lược và sức mặc cả mạnh hơn cho ASEAN. 

Việt Nam có thể là cầu nối quan trọng giữa các cường quốc, đồng thời khuyến khích ASEAN phát triển sức mạnh nội tại và độc lập chiến lược lớn hơn".

Sức mạnh nội tại của ASEAN mà ông Chong nhắc tới cũng là trọng tâm trong thông điệp mà theo ông Vinh, Việt Nam sẽ mang tới hội nghị lần này.

"Thông điệp lớn nhất của Việt Nam là với tinh thần bước vào kỷ nguyên mới, Việt Nam coi ASEAN là một tổ chức rất quan trọng và rất ưu tiên trong chính sách đối ngoại của mình. Vì vậy, chắc chắn thông điệp của Việt Nam sẽ là cùng ASEAN tăng cường tự lực, tự cường để chủ động kiến tạo môi trường hòa bình, hợp tác, phát triển, hướng tới các mục tiêu của Tầm nhìn 2045", ông Vinh nhấn mạnh.

Theo nguyên Trưởng SOM ASEAN Việt Nam, sự chủ động, tinh thần kiến tạo và trách nhiệm là thông điệp rất lớn của Việt Nam. Việt Nam cũng rất mong muốn một ASEAN vững mạnh, tự cường, hợp tác và phát triển, đóng góp vai trò trung tâm ở khu vực.

Những ưu tiên của Việt Nam

Từ đó, ông Vinh nêu những ưu tiên cụ thể Việt Nam có thể thúc đẩy tại các hội nghị ASEAN+1, ASEAN+3 và Hội nghị cấp cao Đông Á (EAS).

Ưu tiên đầu tiên là sức chống chịu. Khi khủng hoảng làm đứt gãy nguồn năng lượng, lương thực hay chuỗi cung ứng, ASEAN và các đối tác vẫn phải giữ được sự ổn định và độ tin cậy trong hợp tác.

Ưu tiên tiếp theo là đổi mới sáng tạo - động lực phát triển mới mà ASEAN lần này đặt lên hàng đầu.

Theo ông Vinh, Đông Nam Á đang tranh thủ được rất tốt làn sóng bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và hạ tầng cho AI. Đi cùng với đó là chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, những lĩnh vực ASEAN rất cần sự hợp tác của Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Mỹ, Úc hay Ấn Độ.

Nhưng chính danh sách đối tác ấy cũng đặt ra bài toán: ASEAN phải hợp tác tốt với tất cả các nước lớn, dù họ đang cạnh tranh với nhau.

Trước sức ép phải chọn bên, ông Vinh khẳng định với đường lối độc lập, tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa, Việt Nam sẽ tiếp tục thúc đẩy để ASEAN vừa giữ vững đoàn kết, vừa phát huy vai trò trung tâm và tránh rơi vào bẫy chọn bên.

Hai chuyên gia cùng gặp nhau ở một điểm: ASEAN cần mạnh hơn từ bên trong, và Việt Nam có thể góp phần vào điều đó.

Thủ tướng Lê Minh Hưng đến Philippines dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49

Chiều 14-11, Thủ tướng Lê Minh Hưng và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã tới Manila, chính thức bắt đầu chuyến công tác tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49.