Theo Hãng tin Reuters ngày 4-2, giới chính trị thế giới đang nín thở nhìn thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng giữa Mỹ và Nga hết hiệu lực trong vài tiếng nữa.

Lần đầu tiên trong 50 năm

Trừ khi Washington và Matxcơva đạt thỏa thuận mới trước 6h sáng 5-2 (giờ Việt Nam), Hiệp ước Cắt giảm vũ khí chiến lược mới (New START) sẽ hết hạn.

Nếu trường hợp trên xảy ra, thế giới sẽ chứng kiến lần đầu tiên trong hơn 50 năm qua, hai cường quốc sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới không chịu bất kỳ ràng buộc, giới hạn nào liên quan đến loại vũ khí hủy diệt hàng loạt này.

Xu hướng này vạch ra viễn cảnh nhân loại bước vào một cuộc chạy đua vũ trang mới nếu không sớm có thỏa thuận nào thay thế New START.

Từ sau cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba năm 1962, thế giới đã cố gắng kìm hãm những cuộc chạy đua vũ trang bằng nhiều thỏa thuận hạn chế khác nhau.

Nhờ những thỏa thuận này, tổng số lượng đầu đạn trên thế giới đã giảm từ con số 70.000 vào đỉnh điểm năm 1986 xuống còn chỉ 12.000 vào năm 2025. 

Tuy nhiên những tiến bộ khoa học công nghệ đã cho phép Mỹ và Nga nâng cao đáng kể uy lực kho vũ khí của mình. Trong khi đó, Trung Quốc cũng đã mở rộng hơn gấp đôi quy mô kho vũ khí trong hơn 10 năm qua.

Do đó việc không tồn tại bất kỳ thỏa thuận hạn chế nào khiến viễn cảnh chạy đua vũ trang vượt tầm kiểm soát ngày một nguy hiểm.

Lòng tin quốc tế bị suy yếu

Ông Matt Korda, Phó giám đốc Dự án thông tin hạt nhân thuộc Liên đoàn Nhà khoa học Mỹ, cảnh báo khi không còn hiệp ước nào ràng buộc, Mỹ và Nga sẽ có thể bổ sung hàng trăm đầu đạn vào các tên lửa và máy bay ném bom đang được triển khai.

Thậm chí trong kịch bản cực đoan nhất, quy mô kho vũ khí hạt nhân được triển khai của mỗi nước có thể tăng gấp đôi.

Tuy nhiên, ông Korda cũng lưu ý rằng chi phí khổng lồ của vũ khí hạt nhân có thể là yếu tố kìm hãm cuộc chạy đua tiềm tàng trên.

Dù khả năng chạy đua vũ trang không cao, bộ phận chính trị gia ủng hộ kiểm soát vũ khí ở cả Nga và Mỹ đều cảnh báo việc hiệp ước hết hạn vẫn sẽ làm suy yếu lòng tin và khả năng kiểm chứng ý đồ hạt nhân của nhau giữa hai bên.

Thực tế hồi tháng 9-2025, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã đề xuất hai nước có một cam kết không chính thức về việc duy trì các điều khoản giới hạn đầu đạn thêm một năm.

Tuy nhiên cho đến ngày 4-2, Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn chưa phản hồi.

Trước đó hồi tháng 1, ông Trump từng tuyên bố ông sẽ đàm phán một thỏa thuận tốt hơn nếu NEW Start hết hạn. Ông cũng bày tỏ mong muốn theo đuổi việc "phi hạt nhân hóa" không chỉ với Nga mà còn cả với Trung Quốc.

Song Bắc Kinh đã phản bác, cho rằng việc yêu cầu nước này ngồi vào bàn đàm phán với những nước "sở hữu kho vũ khí chiến lược lớn hơn mình nhiều lần" là phi thực tế.

Mỹ sẵn sàng đàm phán hiệp ước New START mới 'ngay ngày mai' với Nga

Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Victoria Nuland coi việc Nga dừng hiệp ước New START là một động thái vô trách nhiệm, đồng thời đề nghị quay lại đàm phán với Matxcơva về một hiệp ước mới.