Hơn mười năm sau, vụ việc tương tự ở Hạ Môn lại khơi lên câu hỏi: Làm sao dung hòa giữa quyền tiếp cận tri thức của mọi người và việc quản lý không gian công cộng?

"Thư viện ấm áp nhất lịch sử"

Năm 2014, thư viện thành phố Hàng Châu trở thành tâm điểm chú ý vì quyết định mở cửa chào đón tất cả mọi người, kể cả người vô gia cư và người ăn xin. Điều kiện duy nhất là họ phải rửa tay trước khi chạm vào sách để giữ vệ sinh chung.

Quyết định này không nhận được sự đồng thuận hoàn toàn. Nhiều độc giả liên tục gọi điện đến đường dây nóng lo ngại về mùi và sự hiện diện của nhóm người này sẽ ảnh hưởng đến không gian chung.

Đối diện với phản ứng, Giám đốc thư viện khi đó là ông Chử Thụ Thanh cho rằng thư viện không có quyền yêu cầu độc giả rời đi chỉ vì thân phận hay hoàn cảnh sống, miễn là họ không gây rối hay ảnh hưởng trực tiếp đến người khác. Theo tờ Quảng Châu nhật báo, ông Chử khẳng định nếu độc giả cảm thấy bất tiện, họ có thể chủ động đổi chỗ ngồi hoặc rời khỏi thư viện. Quan điểm này phủ sóng khắp mạng xã hội Trung Quốc, khiến dư luận ưu ái gọi đây là "thư viện ấm áp nhất lịch sử".

Truyền thông Trung Quốc cho biết nhóm người nhặt ve chai chỉ chiếm khoảng 0,7% lượng khách mỗi ngày. Trong số đó có ông Vi Tư Hạo - giáo viên về hưu miệt mài nhặt ve chai nhiều năm để âm thầm hỗ trợ sách và học phí cho trẻ em nghèo. Còn anh Trần Hổ, lao động ngoại tỉnh làm nghề nhặt rác vì không tìm được việc, ngày nào cũng ghé thư viện chép kiến thức chăn nuôi vào giấy báo cũ với hy vọng thoát nghèo khi về quê, theo báo The Paper.

Gần mười năm sau, tháng 11-2024 câu chuyện tương tự lại diễn ra tại chi nhánh thư viện quận Tư Minh (Hạ Môn). Một người đàn ông có vẻ ngoài luộm thuộm, bị khuyết tật trí tuệ nhẹ, thường xuyên ghé thư viện đọc sách nhưng bị người dân phản ánh lên cơ quan quản lý văn hóa thành phố với lý do cho rằng anh là người vô gia cư và sẽ gây ảnh hưởng đến môi trường thư viện.

Cục Văn hóa và Du lịch Hạ Môn cho biết dù hình ảnh cá nhân chưa gọn gàng theo tiêu chuẩn thông thường, anh không có hành vi nào ảnh hưởng đến người đọc khác. Điều này cho thấy ranh giới giữa một độc giả và một người gây phiền toái đôi khi rất mong manh. 

Thách thức "không rào cản"

Về mặt pháp lý, Trung Quốc ban hành Luật Thư viện công cộng có hiệu lực từ năm 2018, xác định thư viện công cộng là thiết chế văn hóa cung cấp dịch vụ miễn phí cho xã hội, bảo đảm quyền tiếp cận văn hóa cơ bản của người dân. 

Luật này nhấn mạnh nguyên tắc "không rào cản" - bao gồm bình đẳng, mở cửa và chia sẻ, yêu cầu mọi thư viện công cộng duy trì không gian đọc, tự học và các dịch vụ thiết yếu không thu phí.

Tiếp nối tinh thần đó, Trung Quốc ban hành Quy định về thúc đẩy toàn dân đọc sách, có hiệu lực từ tháng 2-2026, quy định rõ vai trò của chính quyền các cấp trong việc tổ chức và bảo đảm dịch vụ đọc mang tính công ích, cơ bản, bình đẳng, thuận tiện. Văn bản này đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu mở rộng độ bao phủ, chú trọng nhóm yếu thế, bảo đảm tính phổ cập và tiếp cận công bằng trong hoạt động đọc sách.

Tại các đô thị lớn như Thâm Quyến, Quảng Châu hay Hạ Môn, chính quyền địa phương đầu tư mạnh vào hệ thống thư viện hiện đại với không gian đọc tiện nghi, ứng dụng công nghệ số và hoạt động văn hóa đa dạng. 

Trong các nghiên cứu phục vụ xây dựng Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 giai đoạn 2026 - 2030, giới chuyên môn quản lý thư viện Trung Quốc nhấn mạnh yêu cầu phát triển theo chiều sâu, tập trung nâng cao năng lực quản lý và chất lượng dịch vụ nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu xã hội đa dạng.

Tờ Hoàn cầu Thời báo ngày 29-1 cho biết nhiều thư viện công cộng Trung Quốc vẫn đang điều chỉnh cách thức cung cấp dịch vụ, chuyển từ mô hình vận hành theo khuôn mẫu sẵn có sang chú trọng hơn đến nhu cầu người đọc. 

Nhiều nơi đã bắt đầu điều chỉnh linh hoạt hơn như bố trí khu vực theo nhu cầu từng nhóm độc giả, mở rộng thời gian phục vụ ở một số không gian nhất định, đồng thời kết nối với các kênh hỗ trợ xã hội để giúp đỡ các trường hợp cần thiết.

Hơn 10 năm qua, hệ thống thư viện công cộng Trung Quốc chuyển mình từ mở rộng hạ tầng, miễn phí hóa dịch vụ đến nhấn mạnh tính bình đẳng trong tiếp cận tri thức. Nhưng ranh giới giữa quyền đọc sách và trật tự chung vẫn là bài toán dai dẳng.

Nhà văn Trung Quốc Lưu Chấn Vân: Sự yêu thích của độc giả là phần thưởng lớn nhất

Sáng 30-10 tại Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật TP.HCM đã diễn ra Hội thảo văn học Nhìn lại 10 năm văn học Trung Quốc tại Việt Nam. Điểm nhấn là cuộc giao lưu, gặp gỡ với nhà văn Trung Quốc nổi tiếng Lưu Chấn Vân.