Hiện anh đã xây dựng không gian kết nối cộng đồng học thuật PhD.Hub với hơn 130.000 thành viên…

Chúng tôi gặp TS Trần Quốc Thiện trong một sáng cuối đông tại TP.HCM. Nhìn chàng thanh niên 33 tuổi năng động và trẻ trung, ít ai nghĩ anh là tiến sĩ ngành kỹ thuật xây dựng và thạc sĩ song bằng khoa học vật liệu tại Đại học Bách khoa Virginia (Mỹ). Hiện anh cũng đang là nhà nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Texas - Austin, ngôi trường được anh chia sẻ là xếp hạng 4 toàn nước Mỹ về ngành kỹ thuật xây dựng.

Tuổi thơ cơ cực và hành trình học thuật

TS Thiện, người con mảnh đất Hòa Vang (Đà Nẵng), bước vào con đường học thuật với nhiều gian truân, đánh đổi bằng mồ hôi lao động từ sớm, thiếu thốn triền miên và mất sự chèo lái của cha từ năm 2 tuổi.

Ước mơ lớn nhất của anh thời đó không phải đỗ đạt hay thành danh, mà chỉ đơn giản ăn đủ ba bữa để còn sức đi học và phụ mẹ. "Hồi đó đơn giản nghĩ làm sao để không bị đói", anh Thiện trải lòng.

Sau khi tốt nghiệp, anh làm việc tại công trường xây dựng tòa nhà 12 tầng ĐH Bách khoa Đà Nẵng và một dự án lớn khác trong 2 năm. Tại đây, anh đã tích lũy cho mình kinh nghiệm thực tiễn quý báu cùng mức thu nhập đủ để một kỹ sư trẻ yên tâm bám trụ.

"Cho đến một ngày điện thoại rung lên tin nhắn của người thầy cũ ở ĐH Bách khoa Đà Nẵng hỏi tôi có muốn du học không. Đó là một ý tưởng tôi chưa bao giờ nghĩ tới, cũng là cột mốc thay đổi cuộc đời tôi sau này", anh kể.

Đến năm 2016, một giáo sư Hàn Quốc sang Việt Nam tìm nghiên cứu sinh, điểm đến là TP.HCM và Hà Nội. Khi ấy anh Thiện vẫn đang ở Đà Nẵng, không có điều kiện thời gian cũng như chi phí đi lại, nên quyết định viết thư xin phỏng vấn trực tuyến, trình bày hoàn cảnh và khát vọng học tập bằng sự chân thành.

"Giáo sư đồng ý. Buổi phỏng vấn không trơn tru lắm vì tiếng Anh của tôi lúc ấy còn hạn chế, câu trả lời đôi lúc lúng túng. Nhưng cuối cùng tôi được nhận học bổng toàn phần thạc sĩ. Tôi tin đó không phải vì mình quá xuất sắc, mà vì tôi không che giấu điểm yếu, thể hiện được sự chân thành và tinh thần cầu tiến", anh nhớ lại.

Chắp cánh cho các bạn trẻ ra biển lớn

Hành trang TS Trần Quốc Thiện mang đến xứ kim chi vỏn vẹn mấy bộ quần áo sau khi vét hết tiền tiết kiệm cho các thủ tục giấy tờ, khám sức khỏe, xin visa và mua vé máy bay.

Ở Hàn, về Việt Nam rồi lại sang Mỹ... - hành trình rèn luyện, theo đuổi tri thức của anh Thiện khi đó vô cùng gập ghềnh và thử thách. Có lẽ vì vậy, khi đạt được các cột mốc thành tựu nhất định, anh quyết định làm cầu nối để hỗ trợ những thế hệ sinh viên kế cận.

"Mỗi khi thấy các cuộc điện thoại, dòng tin nhắn ở đầu dây bên kia là sinh viên vừa tốt nghiệp, kỹ sư đã đi làm nhiều năm, hay một bạn trẻ loay hoay trước ngưỡng cửa lựa chọn tương lai với sự lạc lõng và vô định, tôi lại thấy hình ảnh bản thân mình khi xưa trong các bạn ấy", anh tâm sự.

TS Thiện chọn cách làm lặng lẽ, cẩn trọng. Không phải ai gửi tin nhắn cũng được trả lời ngay, không phải hồ sơ nào anh cũng hỗ trợ. Anh chỉ bắt đầu khi nhận ra ở người đối diện sự nghiêm túc, chân thành và quyết tâm đủ lớn.

Từ chính trải nghiệm cá nhân ấy, anh dùng số tiền tích cóp của mình để lập nên quỹ học bổng PhD.Hub Foundation với ban đầu khoảng 300 triệu đồng. Mục tiêu là hỗ trợ đúng lúc, đúng nơi và đúng người. "Chẳng hạn như chi phí làm hồ sơ, thi cử, xin visa... Nhìn vậy thôi chứ đây có thể gọi là "cửa ải" khiến nhiều ước mơ phải dừng lại", anh Thiện chia sẻ.

Anh kể vừa hỗ trợ một nữ sinh dân tộc thiểu số không có mẹ, cha thì có gia đình mới, bắt em phải nghỉ học lấy chồng. Từ trường THPT dân tộc nội trú, một mình em vào Nam theo đuổi giấc mơ với học bổng 50%, tiền vay sinh viên và các việc làm thêm. Cuối cùng, em tốt nghiệp thủ khoa và đỗ luôn học bổng toàn phần thạc sĩ cấp bởi trường ĐH hàng đầu một nước phát triển.

"Song suýt nữa em đã phải gác lại ước mơ vì không đủ tiền lo thủ tục nhọc nhằn tốn kém. Em đã tìm đến quỹ của chúng tôi và được hỗ trợ hoàn toàn miễn phí", anh kể.

TS Thiện còn xây dựng không gian kết nối rộng hơn với cộng đồng học thuật PhD.Hub - hiện có hơn 130.000 thành viên gồm các sinh viên tài năng, thạc sĩ, tiến sĩ và giáo sư đang làm việc trong và ngoài nước.

Đó là nền tảng để thành viên chia sẻ thông tin học bổng toàn phần ở các bậc học, kinh nghiệm học thuật, nghiên cứu khoa học... hỗ trợ nhau đưa tri thức Việt vươn tầm quốc tế. Anh xem đây là cách đóng góp thiết thực cho đất nước khi hỗ trợ, đào tạo cho nguồn nhân lực chất lượng cao bằng nguồn lực xã hội, giảm áp lực cho ngân sách nhà nước.

Những hoài bão phát triển đất nước

TS Trần Quốc Thiện chưa bao giờ xem con đường học thuật của mình là hành trình "đi xa để ở lại", mà với anh, đi xa là để trở về. Khoảng thời gian nghiên cứu tiến sĩ, đề tài khiến anh trăn trở nhất là làm thế nào để ngành xây dựng có thể giảm bớt gánh nặng lên môi trường?

"Việt Nam là quốc gia xuất khẩu xi măng lớn trên thế giới, góp phần phát triển kinh tế đất nước. Tuy nhiên, việc sản xuất một tấn xi măng sẽ tạo ra tương đương gần một tấn khí CO2. Với một quốc gia đang đô thị hóa mạnh như Việt Nam, điều này là áp lực dài hạn lên môi trường, không khí cũng như sức khỏe người dân", anh Thiện cho biết.

Trước thực tế đó, anh tập trung nghiên cứu khả năng "xanh hóa" bê tông xi măng, cụ thể là tăng năng lực hấp thụ CO2 của vật liệu sử dụng chất kết dính thủy hóa. Trong quá trình làm luận án, anh Thiện và các cộng sự nhận ra để đo chính xác khả năng hấp thụ CO2 cần các máy móc chuyên dụng có giá hàng chục, thậm chí hàng trăm nghìn USD.

Từ trăn trở đó, anh cùng nhóm nghiên cứu đã phát triển và tối ưu mô hình thí nghiệm hóa học mới mang tên "digestion-titration method". Phương pháp này sử dụng các phản ứng hóa học đo lường khả năng hấp thụ CO2 của bê tông.

Kết quả cho thấy thời gian đo đạc được rút ngắn tới 80%, chi phí không đáng kể, trong khi độ chính xác tương đương các phương pháp hiện hành.

Cách tiếp cận này mở ra cơ hội nghiên cứu cho những phòng thí nghiệm còn hạn chế về cơ sở vật chất ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam.

Song song đó, anh tiếp tục theo đuổi mục tiêu tham vọng hơn là phát triển loại xi măng có lượng phát thải CO2 giảm 40 - 100% so với xi măng truyền thống nhưng vẫn đảm bảo các yêu cầu về cường độ và độ bền.

"Trong kế hoạch dài hơi ấy, Việt Nam luôn nằm trong mục tiêu ứng dụng nghiên cứu của tôi. Bối cảnh hiện tại một số nhà máy xi măng Việt Nam đa phần vẫn tận dụng lại phế phẩm từ nhà máy nhiệt điện và nhà máy thép. Tương lai khi điện hạt nhân ở Việt Nam trở nên phổ biến, việc tìm vật liệu thay thế bền vững cho ngành công nghiệp xi măng là rất quan trọng", anh hào hứng nói về kế hoạch đóng góp cho quê hương.

Hành trình nghiên cứu khoa học đầy cảm hứng của tiến sĩ 9X

Tiến sĩ Phạm Thanh Tuấn Anh với hơn 60 công trình khoa học đã tạo động lực lớn cho thế hệ trẻ. Hành trình đầy cảm hứng của anh giúp lan tỏa đam mê nghiên cứu trong cộng đồng.