Chiều thứ Sáu, ngày làm việc cuối cùng của năm, công ty vẫn còn nhiều việc cần phải hoàn tất. Cô nhân viên trình vội mấy văn bản và nói: "Anh xem rồi ký duyệt nhanh cho em, nay là ngày cuối cùng rồi mà em còn chưa chuẩn bị mua sắm nội ngoại, trang trí nhà cửa gì đón Tết cả".

Nói xong, cô cười. Nhưng đó không phải nụ cười của người sắp được nghỉ. 

Bởi sau cánh cửa cơ quan, cô bước vào một ca làm khác, không hợp đồng, không phụ cấp tăng ca, không thưởng cuối năm. Chỉ có một danh sách dài những việc "phải cho xong trước giao thừa".

Tết vốn được gọi là kỳ nghỉ dài nhất năm. Nhưng với nhiều phụ nữ, đó là mùa cao điểm. Nào là dọn dẹp nhà cửa; lập danh sách quà cáp hai bên nội ngoại, tính toán ngân sách sao cho đủ đầy mà không vượt quá khả năng chi trả, mua thực phẩm, chuẩn bị cỗ bàn, rồi sắp xếp lịch thăm hỏi, tiếp khách...

Đó không chỉ là chuyện nấu ăn hay dọn nhà. Đó là quản trị, là điều phối, là lao động trí óc lẫn chân tay. 

Nếu quy đổi thành tiền công theo giờ, chi phí ấy sẽ không hề nhỏ. Nhưng vì nó diễn ra trong gia đình và do phụ nữ đảm nhiệm, nó được gọi bằng một cái tên dịu dàng hơn: vun vén.

Người đàn ông có thể kết thúc năm bằng tiệc tất niên với đồng nghiệp. Người phụ nữ kết thúc năm bằng việc chạy chợ chiều, xách túi nặng trĩu, trong đầu vẫn tính xem thiếu món gì.

Không phải mọi gia đình đều như vậy. Nhưng mô hình ấy vẫn phổ biến đến mức ít ai thấy bất thường. 

Sự bất thường lớn nhất là nó không được nhìn nhận như vấn đề. Nhiều người sẽ nói: "Đó là truyền thống". Nhưng truyền thống không nên đồng nghĩa với việc một giới phải gánh phần việc nhiều hơn giới còn lại.

Nếu trong doanh nghiệp, một nhân viên làm việc gấp đôi người khác mà không được trả công, đó sẽ bị coi là bất công. Vậy tại sao trong gia đình, việc một người âm thầm làm phần lớn khối lượng chuẩn bị Tết lại được xem là điều hiển nhiên?.

Lao động không lương vẫn là lao động. Và lao động không được chia sẻ công bằng, sớm muộn cũng tạo ra mệt mỏi âm thầm.

Tết sẽ không kém ấm áp nếu mâm cỗ giản lược đi vài món. Nhưng Tết sẽ thiếu công bằng nếu niềm vui của người này được đánh đổi bằng sự quá tải của người khác.

Chiều thứ Sáu cuối năm, cô nhân viên kia vội vã rời cơ quan. Sáng mùng Một, có thể cô vẫn là người mặc áo dài tươi tắn, đón khách với nụ cười rạng rỡ. Nhưng giữa hai khoảnh khắc ấy là bao nhiêu giờ lao động không được gọi tên?

Chúng ta vẫn nói Tết là thời gian để nghỉ ngơi, để tái tạo năng lượng. Vậy câu hỏi là: Tết có thực sự là kỳ nghỉ của phụ nữ? Hay chỉ là mùa tăng ca mà không có bảng lương?

Vị ngọt, béo, bùi của chè trôi nước ngày xuân

Không ‘huy hoàng' như bánh chưng, bánh tét, không rộn ràng như mứt Tết, chè trôi nước hiện diện nhẹ nhàng, tròn trịa và ngọt ngào, như chính mong ước bình an của người Việt mỗi độ xuân về.