Tết Nguyên đán với phong bao đỏ và tờ tiền mới tinh đã là phần ký ức ngọt ngào của tuổi thơ. Cảm giác hồi hộp khi khoanh tay nhận lì xì, niềm vui mở phong bao dưới ánh mắt người lớn, rồi cẩn thận cất vào túi áo hay heo đất… với nhiều đứa trẻ đó là sự công nhận đã lớn thêm một tuổi.

Bên cạnh niềm vui ấy, lì xì Tết còn là một trong những khoảnh khắc hiếm hoi trong năm mà tiền bạc xuất hiện trước mắt trẻ em một cách trực diện, hợp pháp và đầy cảm xúc. Nếu biết tận dụng, phong bao lì xì có thể trở thành điểm khởi đầu nhẹ nhàng cho cuộc trò chuyện quan trọng về tiền, thứ vừa quen thuộc, vừa khó nói trong nhiều gia đình.

Khi trẻ bắt đầu đặt câu hỏi về tiền 

Trong đời sống hiện đại, tiền gắn với gần như mọi quyết định, từ bữa ăn, sách vở, món đồ chơi đến chuyến đi chơi cuối tuần. Trẻ em vì thế sớm đặt ra các câu hỏi tưởng như ngây thơ nhưng không hề đơn giản: Tiền là gì? Vì sao có người giàu, người nghèo? Có tiền thì có hạnh phúc không?

Những tò mò của trẻ em còn là mầm suy nghĩ đầu tiên về giá trị, công bằng và lựa chọn sống. Cách người lớn phản hồi những câu hỏi ấy, né tránh, áp đặt hay đối thoại sẽ ít nhiều ảnh hưởng đến cách trẻ nhìn nhận tiền bạc sau này.

Trong bối cảnh đó, tiền lì xì Tết đã tạo ra không gian tốt để người lớn có thể cùng trẻ nói về tiền như một phần của đời sống.

Giáo dục về tiền bạc không phải điều xa lạ với văn hóa Việt. Trước khi có khái niệm giáo dục tài chính, ông bà ta đã kể cho trẻ em nghe những câu chuyện rất sâu sắc về trao đổi, giá trị và giới hạn lòng tham, bên cạnh chuyện đạo đức, đó cũng là những bài học kinh tế đầu đời.

Trong truyện cổ tích cây khế, chim thần nói một câu: "Ăn một quả, trả cục vàng". Đó là thỏa thuận công bằng. Người em làm đúng, nhận đủ để sống. Người anh vì tham lam, muốn lấy nhiều hơn phần mình đáng được hưởng, đã phải trả giá.

Hay trong truyện Thạch Sanh, giá trị được tạo ra từ lao động thật. Ai bỏ công sức, người đó xứng đáng được hưởng. Mưu mẹo và chiếm đoạt có thể đem lại lợi ích ngắn hạn nhưng không bền.

Trong truyện Tấm Cám, việc Tấm liên tục bị lấy mất cá, yếm đào, cơ hội đi hội cũng là những lần quyền sở hữu cá nhân bị xâm phạm, một cách kể rất sớm về công bằng và sự bảo vệ đến người yếu thế.

Những câu chuyện ấy cho thấy, từ rất lâu văn học dân gian Việt Nam đã dạy trẻ rằng tiền bạc và của cải luôn gắn với đạo lý, lao động, với giới hạn và trách nhiệm.

Tiền lì xì của con còn là chuyện về quyền và sự tôn trọng

Trong nhiều gia đình hiện nay, tiền lì xì của con vẫn được xem là "cha mẹ giữ hộ", thậm chí trở thành khoản chi tiêu chung mà ít khi hỏi ý kiến đứa trẻ. Thói quen này tưởng như vô hại, nhưng lại vô tình gửi đi thông điệp: trẻ em chưa thực sự được coi là chủ thể có quyền sở hữu.

Dưới góc độ pháp luật, tiền lì xì là tài sản riêng của trẻ. Theo Nghị định 282 năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 15-12-2025), hành vi chiếm đoạt tài sản riêng của thành viên khác trong gia đình được xác định là bạo lực về kinh tế, có thể bị xử phạt và buộc hoàn trả tài sản.

Quy định này không nhằm biến quan hệ gia đình thành quan hệ pháp lý khô cứng. Ngược lại, nó khẳng định về nguyên tắc rất nhân văn, trẻ em có quyền được tôn trọng và người lớn có trách nhiệm hướng dẫn, bảo vệ chứ không toàn quyền quyết định thay.

Tiền lì xì Tết nếu được nhìn đúng, có thể trở thành bài học thực hành đầu tiên về quản lý tiền bạc. Có thể bắt đầu từ những câu hỏi: Con muốn dùng số tiền này để làm gì?; nên giữ lại bao nhiêu, tiêu bao nhiêu?; Mua món đồ nhỏ bây giờ hay để dành cho một mong muốn lớn hơn?.

Quan trọng hơn cả, đây là dịp để người lớn lắng nghe suy nghĩ của con về tiền, thay vì áp đặt. Khi ấy, tiền không còn là chủ đề cấm kỵ, nhạy cảm mà trở thành cầu nối cho các thế hệ, để trẻ học cách suy nghĩ và người lớn học cách tôn trọng.

Có lẽ khi ấy, giá trị lớn nhất của phong bao lì xì không nằm ở con số nữa, mà ở cuộc trò chuyện mà nó mở ra. Một cuộc trò chuyện giúp trẻ hiểu rằng: tiền rất quan trọng, nhưng không phải là tất cả, tiền cần được kiếm bằng lao động, sử dụng bằng suy nghĩ, và đặt trong hệ giá trị nhân văn.

Và biết đâu, từ một phong bao đỏ ngày Tết, trẻ em sẽ mang theo bài học tự nhiên tốt nhất trong năm mới và cho cả cách sống sau này.

Đừng để mỗi Tết thành cuộc so đo nội, ngoại bên nào nặng hơn

Cứ Tết đến, nhiều vợ chồng lại lục đục, tranh cãi về nhà nội hay nhà ngoại ăn Tết. Đặc biệt đối với những người lập gia đình xa, thời gian, tiền bạc và khoảng cách đi lại khiến vấn đề thêm khó xử.