Cuộc tấn công ngày 3-1 được xem như đỉnh điểm của căng thẳng chính trị giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) và Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro - Ảnh: AFP
Chiều 3-1 (giờ Việt Nam), một loạt tiếng nổ vang giữa trời đêm Caracas của Venezuela. Không lâu sau đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông tin trên mạng xã hội quân đội Mỹ đang thực hiện chiến dịch tấn công trên lãnh thổ quốc gia Nam Mỹ và đã bắt được tổng thống nước này, ông Nicolas Maduro, và vợ.
Việc Washington đơn phương tấn công một quốc gia có chủ quyền và bắt giữ lãnh đạo nước này đưa về Mỹ nhanh chóng gây ra nhiều ý kiến trái chiều trên thế giới về tính hợp pháp của hành động này.
Trong mắt Mỹ, ông Maduro là tội phạm
Tổng thống Venezuela Nicholas Maduro bị Mỹ truy nã từ năm 2020 và không được Washington công nhận tính chính danh - Ảnh: AFP
Theo Đài CBS, từ góc độ pháp lý nội địa Mỹ, ông Maduro là tội phạm đã bị truy nã nhiều năm. Năm 2020, tòa án Mỹ truy tố Tổng thống Venezuela cùng nhiều cá nhân khác với cáo buộc khủng bố ma túy, treo thưởng 15 triệu USD cho thông tin dẫn đến việc bắt giữ ông.
Cùng năm, cơ quan công tố liên bang Mỹ đã cáo buộc ông Maduro và một số quan chức cấp cao khác của Venezuela hợp tác với nhóm du kích Colombia FARC (Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia) để buôn lậu cocaine và vũ khí vào Mỹ.
Tháng 1-2025, khi còn chưa "ấm ghế" tổng thống, ông Trump đã tăng mức treo thưởng trên lên 25 triệu USD để bắt ông Maduro.
Con số tiền thưởng này lại được tăng gấp đôi thành 50 triệu USD vào tháng 8-2025 sau khi Bộ Tư pháp Mỹ cáo buộc ông Maduro đứng đầu một tổ chức tội phạm có tên Cártel de Los Soles - tổ chức bị Nhà Trắng liệt vào danh sách khủng bố nước ngoài.
Venezuela đã liên tục phủ nhận mọi cáo buộc tội phạm của Washington nhắm vào ông Maduro. Bản thân ông Maduro và các quan chức Caracas cũng phủ nhận sự tồn tại của Cártel de Los Soles.
Bên cạnh cáo buộc tội phạm, Mỹ cũng không công nhận tính chính danh của ông Maduro.
Xuyên suốt giai đoạn trước, trong và sau cuộc bầu cử tổng thống tại quốc gia Nam Mỹ hồi tháng 7-2024, Washington và nhiều nước đồng minh đã cùng phe đối lập tại Venezuela đưa ra nhiều cáo buộc gian lận nhắm vào ông Maduro và các cộng sự.
Viện cớ này, Mỹ không công nhận kết quả và không xem ông Maduro là lãnh đạo hợp pháp của Venezuela. Đây có thể là một trong những lý do ông Trump sẽ sử dụng để làm cơ sở cho quyết định bắt giữ ông Maduro.
Tuy nhiên, dù hệ thống tư pháp Mỹ xem ông Maduro là tội phạm cũng không mặc nhiên khiến việc ông Trump ra lệnh tấn công Venezuela là hợp pháp theo luật Mỹ. Tính hợp pháp của hành động này hiện chưa rõ ràng, do ông Trump chưa bao giờ đưa ra lời tuyên bố chiến tranh hay công khai văn bản cho phép sử dụng quân đội nào từ phía Quốc hội.
Thượng nghị sĩ Mike Lee vẫn phỏng đoán sau khi trao đổi với Ngoại trưởng Rubio: "Hành động này nhiều khả năng nằm trong thẩm quyền rõ ràng của Tổng thống, chiếu theo Điều 2 Hiến pháp về việc bảo vệ nhân sự Mỹ khỏi một cuộc tấn công thực tế hoặc sắp xảy ra".
Điều 1, Khoản 8 Hiến pháp Mỹ trao cho Quốc hội quyền "tuyên chiến" và quyền huy động, tài trợ cho quân đội.
Trong khi đó Điều 2 chỉ định Tổng thống là "Tổng tư lệnh Lục quân và Hải quân", trao cho Tổng thống quyền chỉ huy tác chiến và triển khai lực lượng trong khuôn khổ các cuộc chiến đã được cho phép, cũng như trong một số tình huống khẩn cấp.
Sự phân chia này được thiết kế khiến quyết định đưa đất nước vào chiến tranh phải dựa trên sự đồng thuận chính trị rộng rãi, chứ không nằm riêng trong tay nhánh hành pháp.
Năm 1973, Quốc hội Mỹ thông qua Nghị quyết Quyền hạn chiến tranh, yêu cầu Tổng thống phải thông báo Quốc hội trong vòng 48 giờ khi đưa lực lượng vũ trang vào tình trạng tham chiến hoặc sắp tham chiến.
Văn bản này cũng quy định lực lượng đó phải được rút về trong vòng 60 ngày (có thể gia hạn thêm tối đa 30 ngày cho việc rút quân) nếu Quốc hội không tuyên chiến, không thông qua luật cho phép tiếp tục, hoặc không gia hạn bằng văn bản.
Dù vậy, bản thân hiệu lực và tính hợp hiến của nghị quyết này luôn là chủ đề tranh cãi giữa Quốc hội và Nhà Trắng.
Các câu hỏi về việc Tổng thống có thẩm quyền đến mức nào trong việc sử dụng quân đội mà không có lời tuyên chiến của Quốc hội đến nay vẫn là nguồn tranh luận xuyên suốt lịch sử Mỹ.
Quốc tế nghi ngại "hiệu ứng cánh bướm"
Đám cháy bốc lên tại Fuerte Tiuna, khu phức hợp quân sự lớn nhất của Venezuela, sau cuộc tấn công ngày 3-1 - Ảnh: AFP
Bất chấp những cáo buộc của Washington, nhiều chuyên gia quốc tế đã bày tỏ nghi ngại về mức độ hợp pháp của hành động tấn công Venezuela.
Cây bút David Blevins của đài Sky News khẳng định việc ông Trump không có mặt ở Nhà Trắng mà ở Mar-a-Lago khi cuộc tấn công xảy ra không còn là điều bất ngờ.
"Tuy nhiên không ai lường trước được dòng tiếp theo, rằng 'Tổng thống Nicolas Maduro cùng vợ ông đã bị bắt giữ và đưa ra khỏi đất nước'. Hãy hiểu rõ điều này: đây là một bước leo thang đáng kể trong cuộc đối đầu chính trị kéo dài giữa ông Trump và nhà lãnh đạo Venezuela", ông Blevins bình luận.
Cây bút Sky News cho rằng với những căng thẳng diễn ra trong nhiều tháng qua, việc Mỹ tấn công trên bộ vào Venezuela đã gần như trở thành điều không thể tránh khỏi.
Tuy nhiên, việc bắt giữ ông Maduro đã đưa sự việc lên một tầm mức mới, với nguy cơ gây ra phản ứng địa chính trị toàn cầu.
Phân tích trên Al Jazeera, giáo sư cấp cao về chính sách công tại ĐH Hamad Bin Khalifa (Qatar) Sultan Barakat nhận định các hành động của Mỹ tại Venezuela có thể báo hiệu "sự chấm dứt của việc tôn trọng luật pháp quốc tế".
"Đây có lẽ là một cái đinh đóng vào quan tài của bất kỳ thỏa thuận quốc tế nào. Chính nguyên tắc chủ quyền quốc gia giờ đây đã bị xé bỏ.
Họ đang nâng thanh giới hạn lên cao hơn nhiều, nhiều hơn so với những gì chúng ta đã quen và rất trái ngược với các chuẩn mực quốc tế và luật pháp quốc tế", ông Barakat đánh giá.
Chuyên gia người Qatar cảnh báo qua việc làm này, Washington đã trao cho các đối thủ quốc tế tiền lệ để làm điều tương tự. Sau cuộc tấn công, nếu tình hình tại Venezuela không được kiểm soát hợp lý thì khu vực Mỹ Latin có thể sẽ phải đối mặt "rất, rất nhiều năm hỗn loạn".
Chủ quyền quốc gia là bất khả xâm phạm
Một tàu chở dầu bị Mỹ bắt giữ khi cập cảng Venezuela vài ngày trước - Ảnh: AFP
Đáng chú ý, trong bài phân tích được trang tin chuyên về các vấn đề pháp lý Jurist đăng ngày 2-1 (chỉ một ngày trước cuộc tấn công), cựu quan chức an ninh quốc gia cấp cao của Mỹ kiêm công tố viên trưởng sáng lập của Tòa án đặc biệt Liên hợp quốc Sierra Leone David M. Crane đã khẳng định các cuộc tấn công của Mỹ vào các mục tiêu Venezuela trong nửa cuối năm 2025 hoàn toàn không có cơ sở pháp lý.
Ông Crane khẳng định: "Theo luật pháp quốc tế, chủ quyền quốc gia là bất khả xâm phạm. Một quốc gia không được sử dụng vũ lực bên trong lãnh thổ quốc gia khác nếu không có sự đồng ý của nước đó, sự cho phép của Hội đồng Bảo an hoặc cơ sở tự vệ hợp lệ. Dường như không có điều kiện nào trong số này đã được Mỹ đáp ứng".
Về quyền tự vệ, ông Crane cho rằng chính quyền Mỹ "không chứng minh được Venezuela đã phát động hoặc đang chuẩn bị cận kề một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào Mỹ".
Ông nhấn mạnh các cáo buộc của Washington rằng các tàu bị tấn công "có thể" đang chở ma túy, hoặc các băng đảng "có thể" có liên hệ với chính quyền ông Maduro "không đáp ứng yêu cầu nghiêm ngặt về tính cận kề theo Điều 51 Hiến chương Liên hợp quốc".
"Các lý lẽ biện minh liên tục thay đổi của chính quyền Mỹ, từ việc chỉ định khủng bố, cáo buộc liên kết với tổ chức tội phạm ma túy, đến tuyên bố các tàu thuyền 'đang hướng về phía Mỹ' đều không đạt ngưỡng pháp lý để viện dẫn quyền tự vệ", ông Crane kết luận.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận